Sociale Psychologie
Hoofdstuk 3 - sociale cognitie
Mensen zijn bijzonder goed in sociale cognitie: hoe we naar onszelf en de wereld
kijken. Automatisch denken is een onbewust, onopzettelijk en onwillekeurig proces
dat geen inspanning kost.
Schema’s
Schema’s zijn mentale structuren waarmee we onze kennis over de sociale wereld
organiseren. Deze beïnvloeden de informatie die we opmerken en interpreteren. Een
schema over een specifieke gebeurtenis is een s cript. Deze beschrijft hoe een
gebeurtenis gewoonlijk verloopt. Welk schema je aan een persoon of situatie
koppelt, heeft te maken met t oegankelijkheid. Dit is de mate waarin schema’s zich
op de voorgrond van ons bewustzijn bevinden.
Er zijn twee soorten toegankelijkheid:
1. Eerdere ervaringen (veel alcoholisme in omgeving -> denkt dat persoon
alcoholist is)
2. Gerelateerd aan doel (studeren van alcoholisme -> weet of symptomen erbij
horen)
Ook heeft het te maken met priming: het proces waarbij recente ervaringen de
toegankelijkheid van een schema vergroten. Een gedachte kan pas als primer
fungeren wanneer deze zowel toegankelijk a ls toepasselijk is. Of een primer wel of
geen effect op je heeft, heeft ook te maken met o ntvankelijkheid: hoe ‘vatbaar’ je
voor iets bent.
Het perseveratie-effect is een bevinding dat opvattingen van mensen aanhouden,
ondanks bewijs van het tegendeel. Het b estratingseffect is de bevinding dat
positieve opvattingen waarvan bewezen wordt dat ze onjuist zijn, kunnen omslaan
naar zeer negatieve opvattingen. De selffulfilling prophecy is een voorspelling die
zichzelf waarmaakt. Dit werkt als volgt:
1. Je hebt een verwachting o ver hoe iemand is
2. Dit beïnvloedt h
oe je je ten opzichte van deze persoon g edraagt
3. Hierdoor handelt de ander zoals v erwacht
4. Verwachting is uitgekomen
Het pygmalion effect is een positieve selffulfilling prophecy, waarbij men beter gaat
presteren door positieve verwachtingen.
Automatisch denken
Het zeigarnik effect is het fenomeen dat niet voltooide doelen het automatisch
denken blijven beheersen. Hierdoor maken we soms automatisch keuzes om een
doel na te streven. Bij het maken van beslissingen die niet volgens vaste regels
opgelost moeten worden, kan afleiding of s laap leiden tot een betere keus. Zowel
geur a ls metaforen hebben invloed op hoe we dingen interpreteren: in een schone
ruimte zijn we sneller behulpzaam dan in een vieze, etc.
, Heuristieken
Wanneer schema’s niet voldoende steun geven bij het maken van een beslissing,
gebruiken we beoordelingsheuristieken. Dit zijn mentale aannames om snel en
efficiënt te oordelen. Er zijn 3 verschillende:
1. De b eschikbaarheidsheuristiek i s de mentale aanname waarbij we een oordeel
baseren op het gemak waarmee we iets voor de geest kunnen halen. Dit
gebeurt zowel in het werkveld (diagnose van dokters/psychiaters) als in het
dagelijks leven met betrekking tot onszelf en anderen.
2. De r epresentativiteitsheuristiek i s de mentale aanname waarbij we iets
classificeren op grond van de mate waarin het lijkt op een karakteristiek geval
(knappe blonde Amerikaan met zonbruine huid komt uit Florida). Wanneer
we gokken waar iemand vandaan komt maken we ook vaak gebruik van
informatie over de basisfrequentie: informatie over de regelmaat waarmee
leden van een categorie in de populatie voorkomen (denken sneller Turk dan
Egyptenaar omdat er meer Turken in NL wonen). Wanneer we weinig
informatie hebben of twijfelen aan de betrouwbaarheid ervan, is het veiliger
om gebruik te maken van de basisfrequentie.
3. De a nker- en correctieheuristiek is de mentale aanname waarbij we een getal
of waarde als beginpunt gebruiken en deze vervolgens onvoldoende
corrigeren. Ankerwaarden kunnen ons op 3 manieren beïnvloeden:
a. We halen informatie omhoog die in overeenstemming is
b. Corrigeren vanuit de ankerwaarde
c. Zorgt voor priming
De invloed van cultuur op sociaal denken
Mensen in een westerse cultuur hebben vaak een a nalytische denkstijl. Dit houd in
dat zij zich meer richten op de kenmerken van objecten zonder aandacht te
schenken aan de context. Mensen in een oost-aziatische cultuur hebben vaak een
holistische denkstijl. Zij richten zich op het geheel, met name de wijze waarop
objecten zich tot elkaar verhouden. We kunnen echter allemaal op beide manieren
denken, ongeacht onze cultuur.
Gecontroleerde sociale cognitie
Gecontroleerd denken is denken dat bewust, opzettelijk en uit vrije wil plaatsvindt.
Dit kan op verschillende manieren:
★ Tegenfeitelijk denken. Dit is een aspect van het verleden op mentaal niveau
veranderen zodat je je kunt voorstellen hoe het had kunnen zijn (als ik beter
had geleerd had ik een voldoende). Hoewel dit denken zeer negatief en
destructief kan zijn, kan het ook zeer nuttig zijn. Je legt bepaalde verbanden
en bereid je voor op toekomstige gebeurtenissen. Wanneer tegenfeitelijk
denken aanhoudt leidt dit vaak tot piekeren, wat bewust plaatsvindt maar
niet vrijwillig is.
★ Gedachteonderdrukking. Dit is een poging om alle gedachten over iets te
vermijden. Hierbij voorkomt het onbewuste m onitoringsproces dat de
gedachte bewust wordt en zorgt het o peratingsproces ervoor dat je afleiding
gaat zoeken. Het is echter beter om over deze gedachtes te praten of te
schrijven.
Hoofdstuk 3 - sociale cognitie
Mensen zijn bijzonder goed in sociale cognitie: hoe we naar onszelf en de wereld
kijken. Automatisch denken is een onbewust, onopzettelijk en onwillekeurig proces
dat geen inspanning kost.
Schema’s
Schema’s zijn mentale structuren waarmee we onze kennis over de sociale wereld
organiseren. Deze beïnvloeden de informatie die we opmerken en interpreteren. Een
schema over een specifieke gebeurtenis is een s cript. Deze beschrijft hoe een
gebeurtenis gewoonlijk verloopt. Welk schema je aan een persoon of situatie
koppelt, heeft te maken met t oegankelijkheid. Dit is de mate waarin schema’s zich
op de voorgrond van ons bewustzijn bevinden.
Er zijn twee soorten toegankelijkheid:
1. Eerdere ervaringen (veel alcoholisme in omgeving -> denkt dat persoon
alcoholist is)
2. Gerelateerd aan doel (studeren van alcoholisme -> weet of symptomen erbij
horen)
Ook heeft het te maken met priming: het proces waarbij recente ervaringen de
toegankelijkheid van een schema vergroten. Een gedachte kan pas als primer
fungeren wanneer deze zowel toegankelijk a ls toepasselijk is. Of een primer wel of
geen effect op je heeft, heeft ook te maken met o ntvankelijkheid: hoe ‘vatbaar’ je
voor iets bent.
Het perseveratie-effect is een bevinding dat opvattingen van mensen aanhouden,
ondanks bewijs van het tegendeel. Het b estratingseffect is de bevinding dat
positieve opvattingen waarvan bewezen wordt dat ze onjuist zijn, kunnen omslaan
naar zeer negatieve opvattingen. De selffulfilling prophecy is een voorspelling die
zichzelf waarmaakt. Dit werkt als volgt:
1. Je hebt een verwachting o ver hoe iemand is
2. Dit beïnvloedt h
oe je je ten opzichte van deze persoon g edraagt
3. Hierdoor handelt de ander zoals v erwacht
4. Verwachting is uitgekomen
Het pygmalion effect is een positieve selffulfilling prophecy, waarbij men beter gaat
presteren door positieve verwachtingen.
Automatisch denken
Het zeigarnik effect is het fenomeen dat niet voltooide doelen het automatisch
denken blijven beheersen. Hierdoor maken we soms automatisch keuzes om een
doel na te streven. Bij het maken van beslissingen die niet volgens vaste regels
opgelost moeten worden, kan afleiding of s laap leiden tot een betere keus. Zowel
geur a ls metaforen hebben invloed op hoe we dingen interpreteren: in een schone
ruimte zijn we sneller behulpzaam dan in een vieze, etc.
, Heuristieken
Wanneer schema’s niet voldoende steun geven bij het maken van een beslissing,
gebruiken we beoordelingsheuristieken. Dit zijn mentale aannames om snel en
efficiënt te oordelen. Er zijn 3 verschillende:
1. De b eschikbaarheidsheuristiek i s de mentale aanname waarbij we een oordeel
baseren op het gemak waarmee we iets voor de geest kunnen halen. Dit
gebeurt zowel in het werkveld (diagnose van dokters/psychiaters) als in het
dagelijks leven met betrekking tot onszelf en anderen.
2. De r epresentativiteitsheuristiek i s de mentale aanname waarbij we iets
classificeren op grond van de mate waarin het lijkt op een karakteristiek geval
(knappe blonde Amerikaan met zonbruine huid komt uit Florida). Wanneer
we gokken waar iemand vandaan komt maken we ook vaak gebruik van
informatie over de basisfrequentie: informatie over de regelmaat waarmee
leden van een categorie in de populatie voorkomen (denken sneller Turk dan
Egyptenaar omdat er meer Turken in NL wonen). Wanneer we weinig
informatie hebben of twijfelen aan de betrouwbaarheid ervan, is het veiliger
om gebruik te maken van de basisfrequentie.
3. De a nker- en correctieheuristiek is de mentale aanname waarbij we een getal
of waarde als beginpunt gebruiken en deze vervolgens onvoldoende
corrigeren. Ankerwaarden kunnen ons op 3 manieren beïnvloeden:
a. We halen informatie omhoog die in overeenstemming is
b. Corrigeren vanuit de ankerwaarde
c. Zorgt voor priming
De invloed van cultuur op sociaal denken
Mensen in een westerse cultuur hebben vaak een a nalytische denkstijl. Dit houd in
dat zij zich meer richten op de kenmerken van objecten zonder aandacht te
schenken aan de context. Mensen in een oost-aziatische cultuur hebben vaak een
holistische denkstijl. Zij richten zich op het geheel, met name de wijze waarop
objecten zich tot elkaar verhouden. We kunnen echter allemaal op beide manieren
denken, ongeacht onze cultuur.
Gecontroleerde sociale cognitie
Gecontroleerd denken is denken dat bewust, opzettelijk en uit vrije wil plaatsvindt.
Dit kan op verschillende manieren:
★ Tegenfeitelijk denken. Dit is een aspect van het verleden op mentaal niveau
veranderen zodat je je kunt voorstellen hoe het had kunnen zijn (als ik beter
had geleerd had ik een voldoende). Hoewel dit denken zeer negatief en
destructief kan zijn, kan het ook zeer nuttig zijn. Je legt bepaalde verbanden
en bereid je voor op toekomstige gebeurtenissen. Wanneer tegenfeitelijk
denken aanhoudt leidt dit vaak tot piekeren, wat bewust plaatsvindt maar
niet vrijwillig is.
★ Gedachteonderdrukking. Dit is een poging om alle gedachten over iets te
vermijden. Hierbij voorkomt het onbewuste m onitoringsproces dat de
gedachte bewust wordt en zorgt het o peratingsproces ervoor dat je afleiding
gaat zoeken. Het is echter beter om over deze gedachtes te praten of te
schrijven.
