Hoofdstuk 1 Wat is psychologie?
Wat is psychologie nu precies?
Psychologie is als zelfstandige wetenschap ontstaan in de negentende eeuw.
Psychologie betekent leteelijk ‘’zielkunde’’. Tot vee in de middeleeuwen weeden natuue en mens
vooeal beschouwd vanuit een godsdienstg of flosofsch gezichtspunt.
In de flosofe ging het niet zozeee om wat de mens is en hoe hij functoneeet, maae om hoe hij
zich moet gedeagen. De flosofe heef lange tjd veel invloed gehad op de psychologie, maae
geleidelijk heef de psychologie zich losgemaakt van de flosofe.
Een psycholoog veegelijkt gedeagswaaenemingen met waaenemingen van hetzelfde sooet, om
hiee een uitspeaak ovee te kunnen doen
Defnite van psychologiep psychologie is de wetenschap die zich bezighoudt met het bestudeeen
van menselijk gedeag
Wat is gedrag?
Gedeag betekent zoiets als ‘’sociale aanpassing’’. Andeee omscheijvingen van gedeag zijnp
- Gedeag is de objectef te obseeveeen en te eegisteeeen actviteit van een oeganisme
Objectief; het moet mogelijj; zjjn voor een groot aantali waarnemerso lioso van eli;aar hetzelifde waar te nemen.l
Regjsotreerbare activjtejt; bjjvoorbeelid hersoenactivjtejt of sopjersopannjng
- Gedeag is een eeacte van een oeganisme op een peikkel
Een prj;;eli jso een veranderjng jn ujtwendjge of jnwendjge omsotandjgheden
Inwendjg; baby voelit dat hjj honger ;rjjgt -> reactie jso hujlien (waarneembaar gedrag)
ujtwendjg; baby wordt jn een ;oud badje gesotopt, het temperatuurversochjli jso een ujtwendjge omsotandjghejd ->
reactie jso hujlien (waarneembaar gedrag)
Het gedrag jso objectief waarneembaar, de prj;;eli zelif njet
- Gedeag woedt dooe de peesoon zelf op een bepaalde maniee eevaeen en beleefd
Er zjjn psoycholiogen dje persooonlijj;e ervarjngen van mensoen weli object van onderzoe; achten.l Deze zelifregjsotratie van
mensoen ;an worden gebruj;t jn een onderzoe;.l Hjervoor ;an een persooonlijj;hejdsovragenlijjsot worden gebruj;t
Determinanten van gedrag
Gedeag woedt altjd bepaald (gedeteemineeed) dooe omstandigheden. De psycholoog is
geïnteeesseeed in de omstandigheden die hebben geleid dot dat gedeag; de deteeminanten van
het gedeag.
Psychologen bestudeeen menselijk gedeag om het te kunnen veeklaeen, toekomstg gedeag te
kunnen vooespellen en zo nodig te beïnvloeden.
Een psycholoog gaat altjd uit van getoetste opvatngen en niet van vooeondeestellingen.
Beïnvloeden van gedrag
Veel van ons menselijk gedeag is het gevolg van een leeepeoces.
Ee zijn veel ondeezoeken gedaan naae de maniee waaeop kindeeen waaenemen, inpeenten
onthouden, hieeuit bleek dat kindeeen op diveese leefijden andees waaenemen en onthouden.
Kindeeen hebben meee oog vooe details dan vooe het geheel
Pagina 1 van 62
, Vooroordelen in het dagelijks leven
In de dagelijkse peaktjk zeggen we vaak dat iets zo zal zijn, wanneee we iets al een paae keee
gehooed of gezien hebben. Bijvooebeeld als we vaak domme dikke kindeeen gezien hebben, dat
we beweeen dat alle dikke kindeeen dom zijn. Tegen deze beweeingen is veel keitek in te beengen
Psychologisch onderzoek
Een wetenschappee gaat niet af op ideeën of vooeooedelen, maae toets ideeën via daaetoe
ontwoepen methoden. Hieevooe maakt hij gebeuik van statstsche gegevens, om na te gaan of de
waaeheid op toeval beeust.
Een psycholoog zou de beweeing ‘’dikke kindeeen zijn dom’’ kunnen ondeezoeken. Hieevooe
neemt hij een geoep ‘’dikke’’ en ‘’niet-dikke’’ kindeeen. Vooe het begeip dik heef hij een objectef
ceiteeium nodig. Bij het indelen van de geoepen moet ee een gelijke veetegenwooediging zijn van
jongens en meisjes, diveese milieus, leefijden etc. Ook hebt begeip ‘’dom’’ moet
geopeeatonaliseeed woeden (meetbaae, hanteeebaae en weekbaae). Na het opeeatonaliseeen
woedt de veaagstelling gefoemuleeed. Meetnsteumenten om deze veaag te kunnen
beantwooeden kunnen schoolpeestates en intelligentetesten zijn. it de conclusie van het
ondeezoek volt veelal een nieuwe veaagstelling vooe een volgend ondeezoek.
Een signifcant veeschil betekent dat het veeschil geoot genoeg is om te kunnen aannemen dat het
een echt veeschil is en niet aan het toeval toe te scheijven is. Dit is van geoot belang bij een
expeeiment (ondeezoek in de psychologie)
Meten
Psychologen peobeeen bij hun ondeezoek aan beteouwbaee gegeven te komen die statstsch te
veeweeken zijn.
Ee zijn veeschillende meetnsteumenten; tests en veagenlijsten waaemee alleelei deteeminanten
van menselijk gedeag in een getalwaaede kunnen woeden uitgedeukt.
Geen enkele test is 100% beteouwbaae, maae het is meee veeantwooed om beweeingen te doen
aan de hand van testuitslagen dan naae aanleiding van gewicht, geote mond etc.
Lichaam gedrag en beleven
Hoewel het lichaam peimaie object van studie is vooe o.a. de medische wetenschap, kunnen we
ook in de psychologie niet vooebij aan het lichaam. De mens voemt een psychosomatsche
eenheid. Veel menselijk gedeag woedt bepaald dooe psychische en lichamelijke peocessen, ze zijn
psychosomatsch.
Het lichaam is van essenteel belang vooe psychische actviteiten. Het lichaam isp
- Vooewaaede vooe het psychisch functoneeen
Het lijchaam vormt de basojso voor psoychjsoche activjtejten zoaliso waarnemen, den;en, voorsotelilien en voelien.l Zonder
‘’normaali’’ functioneren van het centralie zenuwsotelisoeli (hersoenen) en het neuro-endocrjne soysoteem (sotofwjsosoelijng en
hormoonhujsohoudjng) ;unnen dergelijj;e psoychjsoche activjtejten zjch njet of njet optimaali volitre;;en.l
- Communicatemiddel met de buitenweeeld
Via het lichaam (speaak, lichaamshouding etc.) teeedt de mens in contact met de buitenweeeld. De wijze waaeop de
Pagina 2 van 62
Wat is psychologie nu precies?
Psychologie is als zelfstandige wetenschap ontstaan in de negentende eeuw.
Psychologie betekent leteelijk ‘’zielkunde’’. Tot vee in de middeleeuwen weeden natuue en mens
vooeal beschouwd vanuit een godsdienstg of flosofsch gezichtspunt.
In de flosofe ging het niet zozeee om wat de mens is en hoe hij functoneeet, maae om hoe hij
zich moet gedeagen. De flosofe heef lange tjd veel invloed gehad op de psychologie, maae
geleidelijk heef de psychologie zich losgemaakt van de flosofe.
Een psycholoog veegelijkt gedeagswaaenemingen met waaenemingen van hetzelfde sooet, om
hiee een uitspeaak ovee te kunnen doen
Defnite van psychologiep psychologie is de wetenschap die zich bezighoudt met het bestudeeen
van menselijk gedeag
Wat is gedrag?
Gedeag betekent zoiets als ‘’sociale aanpassing’’. Andeee omscheijvingen van gedeag zijnp
- Gedeag is de objectef te obseeveeen en te eegisteeeen actviteit van een oeganisme
Objectief; het moet mogelijj; zjjn voor een groot aantali waarnemerso lioso van eli;aar hetzelifde waar te nemen.l
Regjsotreerbare activjtejt; bjjvoorbeelid hersoenactivjtejt of sopjersopannjng
- Gedeag is een eeacte van een oeganisme op een peikkel
Een prj;;eli jso een veranderjng jn ujtwendjge of jnwendjge omsotandjgheden
Inwendjg; baby voelit dat hjj honger ;rjjgt -> reactie jso hujlien (waarneembaar gedrag)
ujtwendjg; baby wordt jn een ;oud badje gesotopt, het temperatuurversochjli jso een ujtwendjge omsotandjghejd ->
reactie jso hujlien (waarneembaar gedrag)
Het gedrag jso objectief waarneembaar, de prj;;eli zelif njet
- Gedeag woedt dooe de peesoon zelf op een bepaalde maniee eevaeen en beleefd
Er zjjn psoycholiogen dje persooonlijj;e ervarjngen van mensoen weli object van onderzoe; achten.l Deze zelifregjsotratie van
mensoen ;an worden gebruj;t jn een onderzoe;.l Hjervoor ;an een persooonlijj;hejdsovragenlijjsot worden gebruj;t
Determinanten van gedrag
Gedeag woedt altjd bepaald (gedeteemineeed) dooe omstandigheden. De psycholoog is
geïnteeesseeed in de omstandigheden die hebben geleid dot dat gedeag; de deteeminanten van
het gedeag.
Psychologen bestudeeen menselijk gedeag om het te kunnen veeklaeen, toekomstg gedeag te
kunnen vooespellen en zo nodig te beïnvloeden.
Een psycholoog gaat altjd uit van getoetste opvatngen en niet van vooeondeestellingen.
Beïnvloeden van gedrag
Veel van ons menselijk gedeag is het gevolg van een leeepeoces.
Ee zijn veel ondeezoeken gedaan naae de maniee waaeop kindeeen waaenemen, inpeenten
onthouden, hieeuit bleek dat kindeeen op diveese leefijden andees waaenemen en onthouden.
Kindeeen hebben meee oog vooe details dan vooe het geheel
Pagina 1 van 62
, Vooroordelen in het dagelijks leven
In de dagelijkse peaktjk zeggen we vaak dat iets zo zal zijn, wanneee we iets al een paae keee
gehooed of gezien hebben. Bijvooebeeld als we vaak domme dikke kindeeen gezien hebben, dat
we beweeen dat alle dikke kindeeen dom zijn. Tegen deze beweeingen is veel keitek in te beengen
Psychologisch onderzoek
Een wetenschappee gaat niet af op ideeën of vooeooedelen, maae toets ideeën via daaetoe
ontwoepen methoden. Hieevooe maakt hij gebeuik van statstsche gegevens, om na te gaan of de
waaeheid op toeval beeust.
Een psycholoog zou de beweeing ‘’dikke kindeeen zijn dom’’ kunnen ondeezoeken. Hieevooe
neemt hij een geoep ‘’dikke’’ en ‘’niet-dikke’’ kindeeen. Vooe het begeip dik heef hij een objectef
ceiteeium nodig. Bij het indelen van de geoepen moet ee een gelijke veetegenwooediging zijn van
jongens en meisjes, diveese milieus, leefijden etc. Ook hebt begeip ‘’dom’’ moet
geopeeatonaliseeed woeden (meetbaae, hanteeebaae en weekbaae). Na het opeeatonaliseeen
woedt de veaagstelling gefoemuleeed. Meetnsteumenten om deze veaag te kunnen
beantwooeden kunnen schoolpeestates en intelligentetesten zijn. it de conclusie van het
ondeezoek volt veelal een nieuwe veaagstelling vooe een volgend ondeezoek.
Een signifcant veeschil betekent dat het veeschil geoot genoeg is om te kunnen aannemen dat het
een echt veeschil is en niet aan het toeval toe te scheijven is. Dit is van geoot belang bij een
expeeiment (ondeezoek in de psychologie)
Meten
Psychologen peobeeen bij hun ondeezoek aan beteouwbaee gegeven te komen die statstsch te
veeweeken zijn.
Ee zijn veeschillende meetnsteumenten; tests en veagenlijsten waaemee alleelei deteeminanten
van menselijk gedeag in een getalwaaede kunnen woeden uitgedeukt.
Geen enkele test is 100% beteouwbaae, maae het is meee veeantwooed om beweeingen te doen
aan de hand van testuitslagen dan naae aanleiding van gewicht, geote mond etc.
Lichaam gedrag en beleven
Hoewel het lichaam peimaie object van studie is vooe o.a. de medische wetenschap, kunnen we
ook in de psychologie niet vooebij aan het lichaam. De mens voemt een psychosomatsche
eenheid. Veel menselijk gedeag woedt bepaald dooe psychische en lichamelijke peocessen, ze zijn
psychosomatsch.
Het lichaam is van essenteel belang vooe psychische actviteiten. Het lichaam isp
- Vooewaaede vooe het psychisch functoneeen
Het lijchaam vormt de basojso voor psoychjsoche activjtejten zoaliso waarnemen, den;en, voorsotelilien en voelien.l Zonder
‘’normaali’’ functioneren van het centralie zenuwsotelisoeli (hersoenen) en het neuro-endocrjne soysoteem (sotofwjsosoelijng en
hormoonhujsohoudjng) ;unnen dergelijj;e psoychjsoche activjtejten zjch njet of njet optimaali volitre;;en.l
- Communicatemiddel met de buitenweeeld
Via het lichaam (speaak, lichaamshouding etc.) teeedt de mens in contact met de buitenweeeld. De wijze waaeop de
Pagina 2 van 62
