Samenvatting Hoofdstuk 10 MEMO geschiedenis VWO

Geschiedenis
Hoofdstuk 10 Politieke strijd en emancipatie

§10.1 Conservatisme en politiek liberalisme

Congres van Verona kenmerkend voor Restauratie (‘herstel’)

Burke en Napoleon

- Ierse politicus Edmund Burke  aanhangers Franse Revolutie gewaarschuwd
 Voorspelling: op korte termijn generaal poging doen macht grijpen
 1792: revolutionaire FR in oorlog met staten en in jaren daarna gebieden veroverd
- Napoleon Bonaparte  Franse veroveraar van Europa
 1814: Napoleon werd verslagen
 1815: hij ontsnapte uit ballingschap en keerde terug naar Frankrijk
 1815: definitief verslagen bij Slag van Waterloo

Gerestaureerd (teruggedraaid) sinds Napoleon verslagen:

- Nieuwe grenzen getrokken
- Nieuwe wetten uitgevaardigd
- Nieuwe bestuursfuncties ingevoerd

Conservatisme en politiek liberalisme

- Restauratie succes  Congres van Wenen (1814-1815): EU landen werden erover
eens dat vorsten door Napoleon verdreven in oude rechten moesten worden hersteld
- Er moest machtsevenwicht tussen grote staten komen
- Ancien régime niet mogelijk  gebeurtenissen door iedereen anders bekeken
- Aanhangers van conservatisme: steunden Restauratie
- Aanhangers van politiek liberalisme:
 Bleven geloven in idealen van FR Rev.
 Legden de nadruk op bepaalde vrijheden

Nieuwe revoluties

- Succes van Revolutie duurde niet lang
- In EU: liberale burgers wilden meer inspraak en liberale vrijheden
- 1830: opnieuw FR Rev.  koning vluchtte  vervangen door ‘burgerkoning’
- 1848: tweede golf van liberale revoluties door Europa
 Frankrijk (republiek): een van eerste landen algemeen kiesrecht mannen
- Nieuw gevaar: besluiten werden nu door meerderheid in gekozen
volksvertegenwoordiging gekozen i.p.v. door koning
- Engelse liberaal John Stuart Mill  pleitte voor optimale vrijheid van individu

Ontstaan van Koninkrijk der Nederlanden

- 1795: oude Republiek met Franse steun vervangen door revolutionaire staat:
Bataafse Republiek
- 1806: Bataafse Republiek opgeheven door Nap.  broer Lodewijk werd koning van
Koninkrijk Holland
- 1810: dit koninkrijk opgeheven  NL werd onderdeel van Franse keizerrijk

, - 1814: Willem Frederik van Oranje-Nassau werd ‘soeverein vorst’
- 1815: door Congres van Wenen Oostenrijkse Nederlanden (België) bij Nederland 
Willem werd koning Willem I

Bestuurlijke inrichting

- 1798: Bataafse en Franse revolutionairen pleegden staatsgreep
 Maakten van Bataafse Republiek eenheidsstaat
 Koninkrijk van 1815 bleef centraal bestuurde staat
 Men koos voor constitutionele monarchie
- Republiek had geen verkiezingen:
 Koning en ministers werden gecontroleerd door parlement
 Nederland in de 19e eeuw: censuskiesrecht
 Leden van Provinciale Staten gekozen door stemgerechtigden
 Deze kozen leden van Tweede Kamer
 Koning benoemde leden van Eerste Kamer en kon kritisch parlement ontbinden
 Willem kon ook ‘Koninklijke Besluiten’ nemen

Belgische opstand

- 1830: België werd apart land
- 1839: Willem erkende België als apart land

Hervormingen

- Grondwet van 1848:
 Ministeriële verantwoordelijkheid
 Vrijheid van onderwijs
 Vrijheid van vereniging en vergadering
 Kiesrecht bleef wel beperkt

§10.2 Emancipatie

De strijd om gelijke behandeling
Emancipatiebewegingen:

1. Slaven
2. Vrouwen
3. Arbeiders
4. Religieuze minderheden

Slaven

- Kort na 1800: afschaffing slavernij alle EU landen, GB als eerst
- 1833: Britse parlement schafte slavernij af in koloniën
- 1848: Fransen volgden dit
- VS: verliep moeilijker  burgeroorlog  noordelijke staten gewonnen  1865:
afschaffing slavernij in zuidelijke staten
- 1863: afschaffing slavernij kolonies van NL: Suriname + Antillen  NL-Indië nog later

Vrouwen

- Feminisme  strijden voor vrouwenrechten