lOMoARcPSD|2668334
, lOMoARcPSD|2668334
Voorwoord
Voor u ligt mijn praktijkplan ter afronding van de masterclass Toegepaste
Organisatiekunde.
Ik ben in september 2023 gestart met de masteropleiding ‘Management Culture and
Change’ (MCC) van het NCOI. Hiervoor heb ik inmiddels de masterclasses ‘Organisatie
en Cultuur’ en ‘Organisatiepsychologie’ met een voldoende afgerond. De masterclass
toegepaste organisatiekunde is mijn derde masterclass. Het opstellen van dit
praktijkplan, waarin ik volgens de integrale ontwerpbenadering een herontwerp van
voor mijn organisatie heb geschreven, is een leerzaam proces geweest.
Het maken van dit praktijkplan was niet mogelijk geweest zonder de ondersteuning van
mijn collega’s, medestudenten en mijn docent.
Ik wil een dankwoord richten aan mijn teamleidster en mijn directe collega’s van team
grafische vormgeving (GV). Met hen heb ik veel samengewerkt om het praktijkplan te
realiseren.
Ook wil ik een dankwoord richten aan mijn docent Jan Jakobs. Dankzij zijn uitleg,
praktische voorbeelden en het uitzetten van groepsopdrachten heb ik meer inzicht
gekregen in de theorie.
Ook wil ik een dankwoord richten aan Dado Cukor. Deze docent heeft onze eerste les
verzorgd maar heeft de lessenserie niet verder kunnen voortzetten in verband met een
geplande vakantie.
Tot slot een dankwoord aan mijn medestudenten van de masterclass toegepaste
organisatiekunde. Samen konden we sparren en ideeën & informatie uitwisselen.
Ik wens u veel plezier met het lezen van mijn
herontwerp.
,lOMoARcPSD|2668334
1
, lOMoARcPSD|2668334
Samenvatting
In dit praktijkplan voor de masterclass toegepaste organisatiekunde is via de integrale
ontwerpketen van ‘Het Nieuwe Organiseren’ (Kuipers, van Amelsvoort en Kramer, 2024)
een herontwerp gemaakt binnen onderwijsorganisatie X Utrecht. Binnen deze organisatie
volgen studenten een opleiding voor media, vormgeving of communicatie. Bij dit
herontwerp is als grensafbakening het onderwijsteam ‘X’ gekozen.
Uit de missie en visie valt te lezen dat het X kiest voor een model van een lerende
organisatie waarbij studenten (de klant) een centrale rol innemen. De klant centraal sluit
goed aan bij deze masterclass. Om deze zo goed mogelijk te bedienen is het van belang
om tot een organisatiestructuur te komen waarbinnen flexibelere
samenwerkingsverbanden ontstaan.
De hoofdvraag die in dit praktijkplan gesteld wordt luidt:
• Op welke wijze kan team X tot een organisatiestructuur komen waarbinnen
flexibelere samenwerkingsverbanden ontstaan?
De onderliggende deelvragen die hierbij gesteld worden zijn:
• Welke organisatieregimes zijn er te onderscheiden? En wat zijn hun belangrijkste
kenmerken?
• Welke principes zijn herkenbaar in het huidige organisatieontwerp? En wat zijn
hiervan de voor- en nadelen.
• Welk beoogd effect heeft het herontwerp op de regelcapaciteit en de
motivatie van de medewerkers?
Het X is een matrixorganisatie waarin de leden van team X naar veel verschillende
partijen rapporteren. Het doel van dit praktijkplan is om binnen het team tot flexibelere
werkvormen te komen waarin leden gemakkelijker in en uit kunnen stappen.
Team X heeft een semi homogene orderstroom waarbij een betrekkelijk vaste volgorde
wordt doorlopen van bewerking met als einddoel het diploma.
Vanuit de vier organisatieregimes blijkt dat de onderwijsorganisatie vooral kenmerken van
het bureaucratisch regime bevat. Er is een centrale aansturing met een verregaande
arbeidsdeling.
Om tot een organisatiestructuur te komen waarbinnen flexibelere
samenwerkingsverbanden ontstaan is het van belang om zoveel mogelijk schotjes weg te
halen zoals dit in het flexibel regime gebeurd. Hierdoor zijn de teamleden zelf meer in
controle en verhoogt de zelfregulatie. Toenemende samenwerkingsverbanden in
wisselende eenheden vraagt een flexibele houding van de onderwijsprofessionals.
In het herontwerp worden alle stappen van de integrale ontwerpketen doorlopen. Als
het college van bestuur goedkeuring geeft om dit herontwerp in te zetten zal naar
verwachting een hoger rendement uit onderlinge samenwerkingsverbanden gehaald
worden en de samenwerking effectiever en efficiënter verlopen.
Na het doorlopen van de integrale ontwerpketen wordt in de afronding van het praktijkplan
een beschouwing gegeven van digitalisering in het ontwerp en het effect op
regelcapaciteit en motivatie.
,lOMoARcPSD|2668334
2
, lOMoARcPSD|2668334
Inhoudsopgave
Voorwoord.............................................................................................................................................................1
Samenvatting......................................................................................................................................................2
1. Inleiding........................................................................................................................................................4
1.1. Onderwijsorganisatie: X Utrecht.................................................................................................4
1.2. Huidige situatie.................................................................................................................................4
1.3. Missie, doelen en strategie...........................................................................................................4
1.4. Grensafbakening. Onderwijsteam: X........................................................................................6
1.5. Probleemstelling...............................................................................................................................7
1.6. Doel praktijkplan...............................................................................................................................7
2. Ontwerpspecificaties...............................................................................................................................8
3. Tien kenmerken van de integrale ontwerpbenadering..............................................................9
4. De vier organisatieregimes................................................................................................................12
4.1. Pioniersregime................................................................................................................................12
4.2. Bureaucratisch regime.................................................................................................................12
4.3. Flexibel regime...............................................................................................................................13
4.4. Netwerkregime...............................................................................................................................13
4.5. Analyse van de waarde van het huidige organisatieontwerp.......................................13
Welke principes zijn herkenbaar in het huidige organisatieontwerp?...............................13
Welke principes kunnen de organisatie versterken?................................................................14
5. Alternatief ontwerp (op basis van de integrale ontwerpketen)............................................14
5.1. Structuurbouw................................................................................................................................14
5.1.1. Productiestructuur................................................................................................................14
5.1.2. Besturingsstructuur..............................................................................................................15
5.2. Het koppelen van organisatorische eenheden...................................................................16
5.2.1. Horizontale koppeling..........................................................................................................16
5.2.2. Verticale koppeling...............................................................................................................16
5.3. Technische systemen...................................................................................................................16
5.3.1. Productiesystemen...............................................................................................................16
5.3.2. Voorbereidende systemen.................................................................................................17
5.3.3. Ondersteunende systemen...............................................................................................17
5.3.4. Besturingssystemen.............................................................................................................17
5.3.5. Informatiesystemen.............................................................................................................18
5.4. Ontwikkeling van gedrag, mentaliteit, cultuur en leiderschap....................................18
6. Beschouwing van digitalisering in het ontwerp..........................................................................19
7. Effect op regelcapaciteit en motivatie...........................................................................................19
8. Evaluatie nieuwe ontwerp...................................................................................................................20
9. Reflectie.....................................................................................................................................................21
10. Literatuurlijst........................................................................................................................................22
3
, lOMoARcPSD|2668334
Voorwoord
Voor u ligt mijn praktijkplan ter afronding van de masterclass Toegepaste
Organisatiekunde.
Ik ben in september 2023 gestart met de masteropleiding ‘Management Culture and
Change’ (MCC) van het NCOI. Hiervoor heb ik inmiddels de masterclasses ‘Organisatie
en Cultuur’ en ‘Organisatiepsychologie’ met een voldoende afgerond. De masterclass
toegepaste organisatiekunde is mijn derde masterclass. Het opstellen van dit
praktijkplan, waarin ik volgens de integrale ontwerpbenadering een herontwerp van
voor mijn organisatie heb geschreven, is een leerzaam proces geweest.
Het maken van dit praktijkplan was niet mogelijk geweest zonder de ondersteuning van
mijn collega’s, medestudenten en mijn docent.
Ik wil een dankwoord richten aan mijn teamleidster en mijn directe collega’s van team
grafische vormgeving (GV). Met hen heb ik veel samengewerkt om het praktijkplan te
realiseren.
Ook wil ik een dankwoord richten aan mijn docent Jan Jakobs. Dankzij zijn uitleg,
praktische voorbeelden en het uitzetten van groepsopdrachten heb ik meer inzicht
gekregen in de theorie.
Ook wil ik een dankwoord richten aan Dado Cukor. Deze docent heeft onze eerste les
verzorgd maar heeft de lessenserie niet verder kunnen voortzetten in verband met een
geplande vakantie.
Tot slot een dankwoord aan mijn medestudenten van de masterclass toegepaste
organisatiekunde. Samen konden we sparren en ideeën & informatie uitwisselen.
Ik wens u veel plezier met het lezen van mijn
herontwerp.
,lOMoARcPSD|2668334
1
, lOMoARcPSD|2668334
Samenvatting
In dit praktijkplan voor de masterclass toegepaste organisatiekunde is via de integrale
ontwerpketen van ‘Het Nieuwe Organiseren’ (Kuipers, van Amelsvoort en Kramer, 2024)
een herontwerp gemaakt binnen onderwijsorganisatie X Utrecht. Binnen deze organisatie
volgen studenten een opleiding voor media, vormgeving of communicatie. Bij dit
herontwerp is als grensafbakening het onderwijsteam ‘X’ gekozen.
Uit de missie en visie valt te lezen dat het X kiest voor een model van een lerende
organisatie waarbij studenten (de klant) een centrale rol innemen. De klant centraal sluit
goed aan bij deze masterclass. Om deze zo goed mogelijk te bedienen is het van belang
om tot een organisatiestructuur te komen waarbinnen flexibelere
samenwerkingsverbanden ontstaan.
De hoofdvraag die in dit praktijkplan gesteld wordt luidt:
• Op welke wijze kan team X tot een organisatiestructuur komen waarbinnen
flexibelere samenwerkingsverbanden ontstaan?
De onderliggende deelvragen die hierbij gesteld worden zijn:
• Welke organisatieregimes zijn er te onderscheiden? En wat zijn hun belangrijkste
kenmerken?
• Welke principes zijn herkenbaar in het huidige organisatieontwerp? En wat zijn
hiervan de voor- en nadelen.
• Welk beoogd effect heeft het herontwerp op de regelcapaciteit en de
motivatie van de medewerkers?
Het X is een matrixorganisatie waarin de leden van team X naar veel verschillende
partijen rapporteren. Het doel van dit praktijkplan is om binnen het team tot flexibelere
werkvormen te komen waarin leden gemakkelijker in en uit kunnen stappen.
Team X heeft een semi homogene orderstroom waarbij een betrekkelijk vaste volgorde
wordt doorlopen van bewerking met als einddoel het diploma.
Vanuit de vier organisatieregimes blijkt dat de onderwijsorganisatie vooral kenmerken van
het bureaucratisch regime bevat. Er is een centrale aansturing met een verregaande
arbeidsdeling.
Om tot een organisatiestructuur te komen waarbinnen flexibelere
samenwerkingsverbanden ontstaan is het van belang om zoveel mogelijk schotjes weg te
halen zoals dit in het flexibel regime gebeurd. Hierdoor zijn de teamleden zelf meer in
controle en verhoogt de zelfregulatie. Toenemende samenwerkingsverbanden in
wisselende eenheden vraagt een flexibele houding van de onderwijsprofessionals.
In het herontwerp worden alle stappen van de integrale ontwerpketen doorlopen. Als
het college van bestuur goedkeuring geeft om dit herontwerp in te zetten zal naar
verwachting een hoger rendement uit onderlinge samenwerkingsverbanden gehaald
worden en de samenwerking effectiever en efficiënter verlopen.
Na het doorlopen van de integrale ontwerpketen wordt in de afronding van het praktijkplan
een beschouwing gegeven van digitalisering in het ontwerp en het effect op
regelcapaciteit en motivatie.
,lOMoARcPSD|2668334
2
, lOMoARcPSD|2668334
Inhoudsopgave
Voorwoord.............................................................................................................................................................1
Samenvatting......................................................................................................................................................2
1. Inleiding........................................................................................................................................................4
1.1. Onderwijsorganisatie: X Utrecht.................................................................................................4
1.2. Huidige situatie.................................................................................................................................4
1.3. Missie, doelen en strategie...........................................................................................................4
1.4. Grensafbakening. Onderwijsteam: X........................................................................................6
1.5. Probleemstelling...............................................................................................................................7
1.6. Doel praktijkplan...............................................................................................................................7
2. Ontwerpspecificaties...............................................................................................................................8
3. Tien kenmerken van de integrale ontwerpbenadering..............................................................9
4. De vier organisatieregimes................................................................................................................12
4.1. Pioniersregime................................................................................................................................12
4.2. Bureaucratisch regime.................................................................................................................12
4.3. Flexibel regime...............................................................................................................................13
4.4. Netwerkregime...............................................................................................................................13
4.5. Analyse van de waarde van het huidige organisatieontwerp.......................................13
Welke principes zijn herkenbaar in het huidige organisatieontwerp?...............................13
Welke principes kunnen de organisatie versterken?................................................................14
5. Alternatief ontwerp (op basis van de integrale ontwerpketen)............................................14
5.1. Structuurbouw................................................................................................................................14
5.1.1. Productiestructuur................................................................................................................14
5.1.2. Besturingsstructuur..............................................................................................................15
5.2. Het koppelen van organisatorische eenheden...................................................................16
5.2.1. Horizontale koppeling..........................................................................................................16
5.2.2. Verticale koppeling...............................................................................................................16
5.3. Technische systemen...................................................................................................................16
5.3.1. Productiesystemen...............................................................................................................16
5.3.2. Voorbereidende systemen.................................................................................................17
5.3.3. Ondersteunende systemen...............................................................................................17
5.3.4. Besturingssystemen.............................................................................................................17
5.3.5. Informatiesystemen.............................................................................................................18
5.4. Ontwikkeling van gedrag, mentaliteit, cultuur en leiderschap....................................18
6. Beschouwing van digitalisering in het ontwerp..........................................................................19
7. Effect op regelcapaciteit en motivatie...........................................................................................19
8. Evaluatie nieuwe ontwerp...................................................................................................................20
9. Reflectie.....................................................................................................................................................21
10. Literatuurlijst........................................................................................................................................22
3
