Samenvatting boek Nutrition - H10 en H11 - Blok 1.2

Samenvatting Nutrition - H10 en
H11
Chapter 10: Vetoplosbare vitamines
Carotenodermia = Een ongevaarlijke geel-oranje tnn oo e hi d veroorraakn oor een oge
oane van caronenoï en in e bloe baan als gevolg van exnreeo grone oeveel ei van
caronenoï en-rijk voe seld als bijvoorbeel wornel sap.

Inzicht van vitamines
Korte weergave van vet oplosbare vitamines
- Vinaoines leveren geen energie

Vitamine A (retnool
 Dierlijke voro = retnol
 Plannaar ige voro = benacaroneen

Beoangrijke bronnen
 Leverd vis lever olied oelkvend wornelsd spinaried broccolid roene aar appelsd sqhas d
kannaloepend perrikd abrikorend oangod oargarined granend alfvolle oelk.

Beoangrijke functes
 Zic n
 Cel-afwijking
 Repro hcte
 Geron ei van e boten
 Hhi

Symptomen bij tekort
 Groeiac nersnan
 Zic nverliesd nac nblin ei d blin ei
 Hyperkeranose
 Veroin er e speroa pro hcte
 Onvrhc nbaar ei bij vrohwen
 Verlies van soaak en rehk
 Zwangeren: groeionnwikkelingssnoornissen voor en kin

Symptomen bij overschot
 Verooei ei
 Braken
 Ab ooinale pijn
 Pijn in e boten en gewric nen
 Veroin er e eenlhsn


1

,  Hhi aan oeningen
 Hoof pijn
 Warig of hbbel ric n
 Leversc a e
 Geboorneafwijkingen: gesplenen ge eoelned arnafwijkingend snoring in e ersenen
 Sponnane abornhs

Bijzondere aandacht – risicogroepen
 Ver oog risico op een nekorn oen oe icijnen ie e ven absorpte versnoren
 Alco olisnen en leverrieknen
 Eiwin-energied slec ne opnaoe
 In e klehnertj of bij vroeggeboorne
 Bij oensen ie slec n ven opneoen

Vitamine D
Beoangrijke bronnen
Vinaoine D versnerkn enend roals
 Melk
 Onnbijn granen
 Sinaasappelsap
 Margarine
 Yog hrn
 Granen/ broo
 Zalo

Beoangrijke functes
 Reghlate van calciho in en bloe
 Geron ei van e boten en nan en
 Reghlate van e cel eling en e groei
 Bevor ern e opnaoe van calciho en fosfor
 Insnan oh en weersnan
 Goe e werking spieren

Symptomen bij tekort
 Rac its ( efciëntee
 Osneooalacie
 Osneoporose = bononnkalking
 Spierrwakne

Symptomen bij overschot
 Hypercalciëoie: Brakend veroorraakn oisselijk ei d veroin er e eenlhsn
 Veroin ering van e boten
 Niersnenen




2

,Bijzondere aandacht – risicogroepen
Ver oog risico voor een vinaoine D nekorn rijn:
 Kin eren
 Meisjes
 Mexicaanse Aoerikanen
 Gerinnen oen een laag inkooen
 Kin eren oen obesinas
 Mensen ie oeer nv kijken/ oeer vi eogaoes spelen of e coophner gebrhiken.

Vitamine E
Beoangrijke bronnen
 Tarwe olie
 Saffloer olie  wor n gebrhikn in oargarine en als sala e ressing.
 Zonnebloeopiten olie
 Enen geoaakn van olie: Margarined sala e ressing
 Zonnebloeopiten
 Aoan elen
 Spinarie
 Versnerkne graansoornen

Beoangrijke functes
 Besc eroing en on er oh van cellhlaire oeobranen oor antoxi ann capacinein

Symptomen bij tekort
 Voortj ige eoolyse
 Heoolytsc e aneoie
 Nehrologisc e probleoen

Symptomen bij overschot
 De reooing van e a esie van bloe plaanjes en e besnrij ing van vinaoine K’s
bloe snolling oec anisoe

Bijzondere aandacht – risicogroepen
 Mensen ie slec n ven oplosbare vinaoines opneoen

Vitamine K
Beoangrijke bronnen
 Spinarie
 Groene groennen
 Broccoli
 Sprhinen
 Plannaar ige olie: Sojad kanoenraa olied canolad olijfolie




3

,Beoangrijke functes
 Bloe snolling
 Geron ei boten/ be oh van bon ic n ei

Symptomen bij tekort
 Veroin er e bon ic n ei
 Bonbrehken
 Bloe ingen

Symptomen bij overschot
 Heoolytsc e aneoie

Bijzondere aandacht – risicogroepen
 Mensen ie slec n ven oplosbare vinaoines opneoen
 Mensen ie voor lange tj antbiotca gebrhiken
- Als gevolg van antbiotca vernietgen van e innestnale bacneriën ie vinaoine K
pro hceren

Dus:
Antoxidanten
 Vinaoine E
 Vinaoine C
 Bena caroneen

Bot gezondheid
 Vinaoine D
 Vinaoine K

Zicht
 Vinaoine A

Booedstoooing
 Vinaoine K

Co-enzymen
 De 8 B-vinaoines




4

,Vet opoosbare vitamines vs wateropoosbare vitamines
 Ven oplosbare vinaoines = ADEK
 Waneroplosbare vinaoines = B-vinaoines en vinaoine C
 Waneroplosbare vinaoines wor en geabsorbeer in e bloe baan
- De nieren flneren e oeesne in waneroplosbare vinaoines en sc ei en re hin via
e nieren.
o Twee hinron eringen: Vinaoine B12 en vinaoine K
 De spijsvernering in e oaag en e hnne aro aaln e vinaoines hin en voe sel
 Ven oplosbare vinaoines wor en geabsorbeer oen ven
- Micellen voeren in ven oplosbare vinaoines non e brhs bor er voor absorpte.
- C ylooicronen oen in ven oplosbare vinaoinen wor en vervoer via e lyofe
naar e bloe baan en hinein elijk naar e lever.

Toxiciteit
 Een vinaoine oversc on is gelinkn aan en inneoen van enen of bij en gebrhiken van
shppleoennen an oeer an 100 non 150% van e aanbevolen oeveel ei bevan.
 Je ebn een gronere kans op een oversc on ne krijgen aan ven oplosbare vinaoines an
aan waneroplosbare vinaoines.
 Ven oplosbare vinaoinen wor en veel langraoer hingesc ei en an waneroplosbare
vinaoines.

Provitaminen
 Vinaoines ie en lic aao nien irecn kan gebrhiken
 Wanneer een provinaoine wor n ingenooend ren en lic aao en oo naar een
acteve vinaoine.
- Een voorbeel van een provinaoine is benacaroneen.
- Wanneer benacaroneen in en lic aao is opgenooend kan en lic aao en
ooreten naar e acteve voro vinaoine A.
- Eigenlijk is benacaroneen een benere bron van vinaoine A in e voe ing.

Vitaminen in de voeding
 Een re en oo gevarieer ne enend is an er geen 1 voe sel groep alle vinaoines
bevaten.
 Verpakkingen en opslag kan invloe ebben op e vinaoinen.
 Bloo snelling aan lic n kan vinaoine A en e B-vinaoine ribofavin besc a igen.
 Bloonsnelling aan e lhc n besc a ig vinaoine E en vinaoine C.
 Hoe oeer een pro hcn is gekooknd oe oeer vinaoines en verliesn.




5

, Vitamine A
Vitamine A: de retnooden en carotenooden
 Vinaoine A is en oeesn beken voor rijn rol bij en ric nveroogen.
 Vinaoine A is ook belangrijk bij e groeid repro hcted ioohninein en e cel eling.
 Hen elp ook bij goe e boten en hi en slijo oeobranen.
 Een vinaoine A nekorn veroin er nien alleen en ric nveroogen oaar ook eel veel
fhnctes in en lic aao.

Vormen van vitamine A
 Hen lic aao gebrhikn rie voroen van vinaoine A.
- Retnol = e alco ol voro van vinaoine A
- Retnal = e al e y e voro van vinaoine A
o Retnal is belangrijk voor nac n en klehrenric n.
- Retnoic aci (rhhre = e aci voro van vinaoine A
o Belangrijk voor e celgroei en cel eling
 Retnol is e ‘key player’ in e faoilie van vinaoine A.
 De snan aar een ei voor e versc illen e voroen van vinaoine A is retnol
actvinein eqhivalennen (REAe.
 Retnol kan retnal wor en en oogekeer
 Retnal kan retnoic aci wor en.
 Van alle provinaoine A caronenoï en levern benacaroneen e oeesne vinaoine A op.

Opsoag en transport van vitamine A
 De lever slaan oeer an 90% van e vinaoine A op in en lic aao.
- De resn wor n opgeslagen in e vete weefselsd e longen en e nieren.
 Hen lic aao slaan vinaoine A voornaoelijk op als retnyl esners.
 Retnol bin en e eiwiten ragen/ brengen vinaoine A in e bloe baan.
 Dierlijk vinaoine A  70 – 90% wor n geabsorbeer .
- Dierlijk vinaoine A bie n vinaoine A in e voro retnol (10%e en retnyl esners
(90%e.
 Van plannaar ig vinaoine A wor n 9 – 22% geabsorbeer .
- Plannaar ig vinaoine A bie n vinaoine A in e voro van provinaoine A en
caronenoï en.

Functes van vitamine A
Vitamine A en gezichtsvermogen
 Als lic n en oog binnen koond gaan en oor en oornvliesd een nransparann
oeobraand en koon bij en nenvlies.
- Hen nenvlies eef oiljoenen lic ngevoelige cellend genaao snaven en kegels.
o Snaven: rijn voor en lic n en en on ersc ei en van rwarn en win
o Kegels: vernaal lic n naar klehren.
 Retnol wor n in en bloe naar en nenvlies ge ragend waar en retnal wor n.



6