$3.1 Machthebbers in Europa
17e eeuw: Een tijd in Europa van machtige koningen (Nederland tussen alle
koninkrijken een uitzondering)
Lodewijk XIV was de machtigste > heerser van Frankrijk > maakten Frankrijk
machtigste land van Europa.
De Zonnekoning
Zoals planeten draaien om de zon, zo draaide de hofadel om Zonnekoning Lodewijk
Lodewijk XIV zag ministers als zijn dienaren > mochten hem advies geven maar de
koning nam de beslissingen.
- Volgens Lodewijk XIV kregen koningen hun macht van God en kon alleen God hun
daden beoordelen.
- Zo verdedigde hij het absolutisme, waarbij de macht van de koning door niets en
niemand werd beperkt.
Opkomst van Lodewijk XIV
Franse koningen>niet altijd machtig geweest>steden & provincies trokken zich niks
van koning aan>hoge edelen eigen legertjes waarmee ze deden wat ze wilden.
16e eeuw: woedden in Frankrijk godsdienstoorlogen tussen katholieken & hugenoten
(Franse calvinisten) > 1598 een eind>Frankrijk katholiek> maar hugenoten ook recht.
1648: brak er weer geweld uit. Vijf jaar lang terroriseerden krijgsheren het land>veel
mensen gingen verlangen naar koning.
1661: Lodewijk XIV regeren:
- einde zelfstandigheid van steden en adel
- iedereen moest doen wat hij zei.
- om macht te tonen liet hij een heel groot paleis bouwen (Versailles bij Parijs)
Veiligheid en oorlog
- Frankrijk kreeg een grote en strak en georganiseerde krijgsmacht.
- Bracht rust en veiligheid in binnenland maar bedreigend voor de buren.
- Lodewijk voortdurend oorlog om grondgebied uit te breiden.
1685: eind aan de rechten van de prostestanten. Gedwongen tot katholieken geloof.
1715 overleed Lodewijk XIV. Hij was 72 jaar koning geweest en daarmee de langst
regerende vorst uit de Europese geschiedenis.
Roemrijke revolutie
Engelse koning>alle macht naar zich toe>daardoor conflict met parlement>eind toen
stadhouder Willem III koning Jacobus II verdreef, gebeurtenis die bekent staat als de:
Glorious Revolution (roemrijke revolutie)
Toen Willem koning werd, beloofde hij dat hij zich zou houden aan de Bill of Rights.
, - Daarin stond dat de koning voor belangrijke besluiten toestemming van het
parlement moest hebben.
- ook verloor de Engelse koning zijn macht over rechters, die onafhankelijk werden.
Na de Glorious Revolution bleef Engeland een monarchie waarin de macht van de
koning beperkt is door het parlement
De Republiek
17e eeuw (tijd van regenten en vorsten) was Nederland een republiek: de Republiek
der Verenigden Nederlanden.
- bestond uit zeven onafhankelijke staatjes.
- hoogste bestuur in elk gewest waren de Staten.(vertegenwoordigers steden & adel)
- gewesten werkten samen in de Staten-Generaal
(beslisten over buitenlandse politiek, het leger en de vloot en het bestuur van de
gebieden die in de 17e eeuw op de Spanjaarden veroverd waren (Brabant, Limburg
en Zeeuws-Vlaanderen))
- de leden van de Staten-Generaal vertegenwoordigden hun eigen gewest
- belangrijke besluiten genomen worden>als alle leden ermee eens waren
- Holland meeste macht, omdat dit gewest 60% van de gemeenschappelijke uitgaven
betaalde.
De bestuurders in steden, gewesten en Staten-Generaal werden regenten
genoemd.
- regenten kwamen uit adel en de rijke burgerij.
- in alle steden maakten een paar rijke families dienst uit.
- gewone volk niks te vertellen.
Zo’n bestuur door en bevoorrechte bovenlaag heet een oligarchie.
Raadpensionaris en de stadhouder
- De machtigste regent was de raadspensionaris>voorzitter van de Hollandse Staten,
waarvoor hij alle besluiten voorbereiden.
- Ook was hij de belangrijkste vertegenwoordiger van Holland in de Staten-Generaal
en vertegenwoordigde hij de Republiek tegenover het buitenland.
- toch stadhouder meestal machtiger
- de meeste gewesten hadden dezelfde stadhouder (nakomeling Willem van Oranje)
- stadhouder was opperbevelhebber over het leger en de vloot van de Republiek
- had invloed op benoeming van regenten.
Begin 17e eeuw strijd tussen raadpensionaris Johan van Oldenbarnevelt en
stadhouder Maurits>strijd zo hoog dat er een burgeroorlog dreigde> Maurits liet in
1618 Van Oldenbarnevelt arresteren en hij kreeg de doodstraf.
Zonder stadhouder
- Na Tachtigjarige Oorlog liepen de spanningen tussen de stadhouder en een deel
van de regenten weer op
17e eeuw: Een tijd in Europa van machtige koningen (Nederland tussen alle
koninkrijken een uitzondering)
Lodewijk XIV was de machtigste > heerser van Frankrijk > maakten Frankrijk
machtigste land van Europa.
De Zonnekoning
Zoals planeten draaien om de zon, zo draaide de hofadel om Zonnekoning Lodewijk
Lodewijk XIV zag ministers als zijn dienaren > mochten hem advies geven maar de
koning nam de beslissingen.
- Volgens Lodewijk XIV kregen koningen hun macht van God en kon alleen God hun
daden beoordelen.
- Zo verdedigde hij het absolutisme, waarbij de macht van de koning door niets en
niemand werd beperkt.
Opkomst van Lodewijk XIV
Franse koningen>niet altijd machtig geweest>steden & provincies trokken zich niks
van koning aan>hoge edelen eigen legertjes waarmee ze deden wat ze wilden.
16e eeuw: woedden in Frankrijk godsdienstoorlogen tussen katholieken & hugenoten
(Franse calvinisten) > 1598 een eind>Frankrijk katholiek> maar hugenoten ook recht.
1648: brak er weer geweld uit. Vijf jaar lang terroriseerden krijgsheren het land>veel
mensen gingen verlangen naar koning.
1661: Lodewijk XIV regeren:
- einde zelfstandigheid van steden en adel
- iedereen moest doen wat hij zei.
- om macht te tonen liet hij een heel groot paleis bouwen (Versailles bij Parijs)
Veiligheid en oorlog
- Frankrijk kreeg een grote en strak en georganiseerde krijgsmacht.
- Bracht rust en veiligheid in binnenland maar bedreigend voor de buren.
- Lodewijk voortdurend oorlog om grondgebied uit te breiden.
1685: eind aan de rechten van de prostestanten. Gedwongen tot katholieken geloof.
1715 overleed Lodewijk XIV. Hij was 72 jaar koning geweest en daarmee de langst
regerende vorst uit de Europese geschiedenis.
Roemrijke revolutie
Engelse koning>alle macht naar zich toe>daardoor conflict met parlement>eind toen
stadhouder Willem III koning Jacobus II verdreef, gebeurtenis die bekent staat als de:
Glorious Revolution (roemrijke revolutie)
Toen Willem koning werd, beloofde hij dat hij zich zou houden aan de Bill of Rights.
, - Daarin stond dat de koning voor belangrijke besluiten toestemming van het
parlement moest hebben.
- ook verloor de Engelse koning zijn macht over rechters, die onafhankelijk werden.
Na de Glorious Revolution bleef Engeland een monarchie waarin de macht van de
koning beperkt is door het parlement
De Republiek
17e eeuw (tijd van regenten en vorsten) was Nederland een republiek: de Republiek
der Verenigden Nederlanden.
- bestond uit zeven onafhankelijke staatjes.
- hoogste bestuur in elk gewest waren de Staten.(vertegenwoordigers steden & adel)
- gewesten werkten samen in de Staten-Generaal
(beslisten over buitenlandse politiek, het leger en de vloot en het bestuur van de
gebieden die in de 17e eeuw op de Spanjaarden veroverd waren (Brabant, Limburg
en Zeeuws-Vlaanderen))
- de leden van de Staten-Generaal vertegenwoordigden hun eigen gewest
- belangrijke besluiten genomen worden>als alle leden ermee eens waren
- Holland meeste macht, omdat dit gewest 60% van de gemeenschappelijke uitgaven
betaalde.
De bestuurders in steden, gewesten en Staten-Generaal werden regenten
genoemd.
- regenten kwamen uit adel en de rijke burgerij.
- in alle steden maakten een paar rijke families dienst uit.
- gewone volk niks te vertellen.
Zo’n bestuur door en bevoorrechte bovenlaag heet een oligarchie.
Raadpensionaris en de stadhouder
- De machtigste regent was de raadspensionaris>voorzitter van de Hollandse Staten,
waarvoor hij alle besluiten voorbereiden.
- Ook was hij de belangrijkste vertegenwoordiger van Holland in de Staten-Generaal
en vertegenwoordigde hij de Republiek tegenover het buitenland.
- toch stadhouder meestal machtiger
- de meeste gewesten hadden dezelfde stadhouder (nakomeling Willem van Oranje)
- stadhouder was opperbevelhebber over het leger en de vloot van de Republiek
- had invloed op benoeming van regenten.
Begin 17e eeuw strijd tussen raadpensionaris Johan van Oldenbarnevelt en
stadhouder Maurits>strijd zo hoog dat er een burgeroorlog dreigde> Maurits liet in
1618 Van Oldenbarnevelt arresteren en hij kreeg de doodstraf.
Zonder stadhouder
- Na Tachtigjarige Oorlog liepen de spanningen tussen de stadhouder en een deel
van de regenten weer op
