Samenvatting Epidemiologie en economie hoorcolleges 1-7 ( extra: HC bij WC01)

SamenvatninHCnEpidemiologoloiienEnEcolonolomie IrisnScholoolonderwagdt



Hoorcollege 1: Introductie
Ditnvaknbestaatneiiengijknuitndrienolonderwerpen:nepidemiologoloiie,necolonolomienennstatsteken.atndezendrien
olonderwerpennaggemaagnmetnegkaarniemeennhebbennisndatnhetnkwanttateinis,njeniaatnmetndatanaannden
sgaie

Van data naar diergeneeskunde
Jenbeiintnmetnhetnverzamegennvanndatae
Dezendatanmoloetnwolordennieanagyseerd
(statstek)nennvervologiensnolooloknwolorden
ieïnterpreteerdenJenwigtnernnamegijkneen
coloncgusienuitnkunnenntrekkenenDe
interpretatenbrenitndenverzamegdendatanen
beiripnvanndenbiologoloiie/ziektekundenbij
egkaarenDitnstegtnjeninnstaatnolomncoloncgusiesnte
trekken,nennolonderbolouwdntenhandegenninnde
praktjken

Datanverzamegen?
 Uitsgainvanneenndiainolostschentest
 Effectnvanneennbehandegini
 Matenvannvóórkolomennvanneennziekte
 Oolorzakennvannziekte
 Oolorzakennvannverschiggenninnproloducteniveausn

The story of John Snow (1813-1858)
 ArtsninnLolonden
 .olordtnieziennagsndenirolondgeiiernvanndenepidemiologoloiien(‘FathernoloinEpidemiologoloiy’)
 Beschreeindenverspreidininvannchologeran(Vibrio cholera)
 .atndeednhij?
o Datanverzamegen
o Datananagyserenn(doloolorndinienninntentekenennolopneennkaart)
o Interpreteren
o Handegenn

.atnhijneiiengijknsteedsndeednwasnhetnolopsteggennvannwatnweninndenhuidiienepidemiologoloiieneenn
oloccurrencenregatolonnnoloemenenHijnwigdendensamenhanintussenntweenverschiggendendinienninnkaartn
brenien,ninnditnievagnwegkenwaterbrolonnjeniebruiktnennoloinjenchologeran(ja/nee)nkrijite

Denoloccurencenregatolonnbeschrijfndensamenhanintussen:
 Risicoloiactolornnziekte
 Determinantnnoloutcolome
 XnnY

InndenafeegdininhierolondernzijnndenieievensninneennexcegbestandjeniezetenJenwigtnnatuurgijknolooloknwetenn
oloinhetnverschignsiinifcantnisen




1

,SamenvatninHCnEpidemiologoloiienEnEcolonolomie IrisnScholoolonderwagdt


OmntenkijkennoloinhetnverschignsiinifcantnisnianjenstatstekntoloepassenenHiernkolomtndanneennp-waardenuit,n
innditnievagn2,2nxn10-16enDenkansnisnheegnerinkgeinndatnhetnolopntoloevagnberust,ndusnisnhetnsiinifcante
Maarnisnhetnwaternwerkegijkndenoloolorzaak?nZijnndenchologerandolodennieassolocieerdnmetndenwaterbrolon?nIsnden
BroloadnStreetnpolompnieassolocieerdnmetndenuitbraak?nOmnditntentestennkunnjeneennproloeiolopstegginin(‘triag’)
olopzettenenVroloeiernkolondennzenhetnwaternnoloinnietntestennolopnchologeraenJenmoloetndannéénniroloepn
bgoloolotsteggennaannhetnwaternenneennandereniroloepnniet,nennkijkennholoeveegnprolocentnzieknwolordtnvann
chologeraenDitnisnnatuurgijknwegnerinolonethischen

Voorbeelden in de praktik
 Inseminatesuccesnenncolonditescoloren(ieiten)
 Uitvagngeihennennpernstagn(olondanksndatnhetniemiddegdnvologiensndennolormniaat,nisnerninnéénnstagn
noloinwegnveegnwinstntenbehagen)
 Megkproloductenolonkantenieitenn
 Uitbrakennvannkattenziekte




2

,SamenvatninHCnEpidemiologoloiienEnEcolonolomie IrisnScholoolonderwagdt



Hoorcollege 2: Statistiek en wetenschappelijk redeneren
Statsteknisnolongolosmakegijknverbolondennmetnhetnhegenwetenschappegijkenolonderzoloeknennvolormtndusneenn
wezengijknolonderdeegnvanndenwetenschappegijkekenredenerinienDatnbeiintnmetndenolonderzoloeksvraainenn
denhypolothesenndienietoloetstnwolordenenDenrologndienstatsteknspeegtninnwetenschappegijknolonderzoloeknzagn
wolordenntoloeiegichtnaanndenhandnvanndenzesnstappenndienwolordenntoloeiepastnbijnhetntoloetsennvannden
hypolothesene

.etenschapnkannruwweinwolordenniekarakteriseerdnagsneennbetrolouwbarenmetholodenolomnkennisnten
veriarenenDezenkennisnmoloetnbeschrijvendnagsnverkgarendnzijnenOmndezenbetrolouwbaarntengatennzijnnmoloet
zenolobjecteinennherhaagbaarnzijnenVoloolorndenolobjectviteitnmoloetnmenneennolovertuiiendnolonderzoloekndoloenn
waarinndatanwolordtnverzamegdenAanndenhandnvannditnolonderzoloeknmetndenverzamegdendatangaatnmenndann
zienndatneennuitspraaknierechtvaardiidnisnoloinjuistnnietnkannwolordennaanietoloolondenHetnolonderzoloeknmoloetn
herhaagbaarnzijn,nzolodatnhetniecolontrologeerdnennagnoloinnietnbevestidnkannwolordene

VaakndenktnmenndatnstatsteknaggeennmaarnierolommegnmetnietaggennisenDitnisnnietnzoloenZolodranjenden
olonderzoloeksvraainolopstegtnbennjenagnbeziinmetnstatstek:nwegkenstatsteknjenwegnoloinjuistnnietnkanndoloene

Agsniggustratennemennweneennolonderzoloeknwaarinnmennieïnteresseerdnisninndeniractenasiegholondenndien
tandprolobgemennhebbenenOpnhetnmolomentndatnjendeniractenholondennmetneenntandprolobgeemninnden
polopugaten(aggenholondenninnde
Nedergandsenasiegsninneen
bepaagdenperiolode)nzolounbepagen,
krijinjendenpolopugateiracten(π)e
Ditnianjenaggeennnietndoloen,nwant
ditnkolostnjenveegntenveegnwerke
Daarolomnneemnjeneen
representatevensteekproloeinvan
1445nholondennuitndenpolopugatee
Hierinnkunnjenoloolokndeniracte
holondennmetneenniebitsprolobgeem
bepagenenDannkrijinjenden
steekproloeffracten(p)en
Opnbasisnvanndensteekproloeinwignjenietsnkunnennzeiiennoloverndenpolopugateen

Stap 1: De hypothesen
Denolonderzoloekersnwiggennbepaagdenuitsprakennkunnenndoloennoloverndezenpolopugateen
Steg,nuitnolonderzoloekninnhetnvergedennisniebgekenndatndeniractenasiegnholondennmetntandnprolobgemenn0,25n
wasenVoloolorgolopiiniaannwenernvanuitndatndatnolooloknnunnoloiniegdtnvoloolorndenpolopugatenasiegholondenenDitnisndusn
eennuitspraaknoloverndenpolopugateenDezenuitspraaknzeitndatndenpolopugateiractenπniegijknisnaann0,25enHetn
olonderzoloekniaatnuitwijzennoloinhetnterechtnisndatnwenervannuitiaanndatndenpolopugateiracten0,25nise

Denuitspraaknwaarnmennvanuitniaatnnoloemtnmenndennughypolothesen(H0)enInnditnievagnisnH0:nπn=n0,25en
Hypolothesenniaannagtjdnoloverndenpolopugate,nennnolooloitnoloverndensteekproloeven!nDenpolopugatenisnimmersnhet
ienenwaarnmenninnieïnteresseerdnise

Agsnhetnolonderzoloeknuitwijstndatndennughypolothesennietnwaarnis,ndannmoloetndezenwolordennverwolorpenenDatn
verwerpenndoloetnmenndanntenniunstenvanneennanderenhypolothese,ndenzoloienaamdenagternateven
hypolothesen(H1)enDenagternatevenhypolothesenisneennolontkennininvanndennughypolotheseen
InnditnievagnisnH1:nπn≠n0,25e

3

, SamenvatninHCnEpidemiologoloiienEnEcolonolomie IrisnScholoolonderwagdt



Ernzijnnnuntweenhypolothesenndienietsnoloverndenpolopugatenzeiien,nH 0nennH1enDezenhypolothesennzijnnaiiegeid
vanndenolonderzoloeksvraainennbepagennvoloolorneenniroloolotndeegnwatnerniemetenniaatnwolordennennwatnweern
vanniroloteninvgoloednisnolopndenteniebruikennstatsteke

Stap 2: De data
Mennnamneennsteekproloeinvann1445nholondennuitndenpolopugatenvannaggenholondenndieninneennbepaagden
periolodeninneennNedergandsnasiegnzatenen
Vanniederndiernwolordtnbepaagdnoloinerntandprolobgemennzijnnoloinnietn(0-1ndata)enDezendatanisnverzamegdn
olomdatndatniniolormatenieefnoloverndententoloetsennhypolothesenenDenhypolothesennenndenverzamegdendatan
bepagennvoloolorneenniroloolotndeegnwatnernuitierekendnennholoenernieredeneerdniaatnwolordenn(enndusnbepagen
zendenstatstek)enAggenstatstekndientenmakennheefnmetncolontnuendatanianjenagnnietniebruikene

Inndensteekproloeinbgekennern319nholondennmetntandprolobgemenntenzijnenDensteekproloeffractenisndann
319/1445n=n0,22e

Stap 3: De toetsingsgrootheid
ErnmoloetnwolordennbesgolotennoloindennughypolothesenverwolorpennwolordtnoloinnietenDatndoloennwennietnzegi,nmaarn
olopnirolondnvanndensteekproloeienAgsneennsteekproloeinieennioloednbeegdnieefnvanndenpolopugatendannheefnden
steekproloeinieennenkegenwaardeenHieruitnbgijktnhetnbeganinvannhetnolopneennioloedenennasegectenmaniern
nemennvanndensteekproloeienEennioloedenennasegectensteekproloeinheetnrepresentateien

Aggen1445nwaarneminiennvolormennagsnhetnwareneennjury,nennegkenwaarnemininisneenngidnvanndezenjuryen
Aggenwaarneminiennmoloetnjensamenvattenntolotnéénnoloolordeeg,nenndatnmoloetnjenzolondoloennzolodatnhetnietsnzeitn
oloverndennughypolotheseenDensamenvatninvannjendatanheetndenzoloienaamdentoloetsinisiroloolotheiden
Dentoloetsinisiroloolotheidnisneenniunctenvanndensteekproloeiwaarneminien,ndienietsnzeitnolovernden
hypolothesenenInnhetnolonderzoloeknmetndenasiegholondenniaanndenhypolothesennoloverndenpolopugateiracteenHetn
giitndaarolomnvoloolorndenhandnolomnagsntoloetsinisiroloolotheidndensteekproloeffractentennemenenDatngiitnvoloolornden
handnolomdatninneennasegectensteekproloeindezensteekproloeffractenheegnerinveegnzagngijkennolopnden
polopugateiractee

Stegndennughypolothesenisnwaar,ndatnwignzeiienndatndenpolopugateiracteniegijknisnaann0,25enAgsnerneenn
representatevensteekproloeinwolordtnienolomennzagndensteekproloeffracteninndenbuurtnvannden0,25nmoloetenn
giiienenAgsnditninderdaadnhetnievagnis,ndannzagnmennieneiidnzijnnolopndenirolondnvanndezensteekproloeffracte
H0nnietntenverwerpenenDenuitkolomstnvanndensteekproloeinisndanninnolovereenstemmininmetnden
nughypolothesee

Stegndennughypolothesenisnnietnwaar,ndatnwignzeiienndatndenpolopugateiractenoloniegijknisnaann0,25enStegndatn
denpolopugateiracteniroloternisndann0e25enAgsnnuneennsteekproloeinwolordtniedaan,ndannzagnmenn
holooloistwaarschijngijkneennsteekproloeffractenvindenndieniroloternisndann0,25enInndatnievagnzagnmennieneiid
zijnnolomnolopnirolondnvanndezensteekproloeinH0ntenverwerpene

Vaaknneemtnmennechterndeniestandaardiseerdensteekproloeffracte,
aanieievennmetnznagsntoloetsinisiroloolotheiden

Inndeniolormugenisnse(p)ndenstandardnerrolornvanndensteekproloeffractenpen.atnwasndezenstandardnerrolornoloolokn
agnweer?nDitnieefnaannwatnwenzoloudennziennagsnwenhetnolonderzoloeknerinvaaknzoloudennherhagenenVann
iederenherhagininrekenennwendensteekproloeffractenuitenAgsnwenvannagndezensteekproloeffractesnden
standaardaiwijkiniennzoloudennuitrekenennkrijiennwendenstandardnerrolornvanndensteekproloeffracteenAgsn
densteekproloeffractesnvernuitnegkaarngiiien,nkrijinjeneennirolotense(p)en



4