Samenvatting Hoorcolleges Historische Ontwikkeling van het Privaatrecht

Historische ontwikkeling privaatrecht



HC 1 – Introducti


Waarom Historischi ontwikkiling?

Punt 1 = Brug tussen eerste en derde jaar Burgerlijk Recht
 Waar komt het Nederlandse burgerlijk recht vandaan? = vergelijken met het verleden
 Vergelijking Nederland recht met Duits en Frans recht (beide ook gebaseerd op Romeinse recht) = vergelijken met
buitenland

Punt 2 = Verschillen huidige wetboeken burgerlijk recht
Uitgangspunt vermogensrecht in Europese landen: digesten van keizer Justtanus
 533 na Christus, afgekondigd door keizer Justanus
 Digesten bestonden uit 50 boeken, meer dan 150.000 rechtsregels
 In de Digesten zaten tegenstelling (ook al zag Justtanus zichzelf als God die zichzelf niet tegen kon spreken)
 Een van de grootste tegenstellingen is die tussen het causale en abstracte stelsel van eigendomsrecht
 Er zijn wetsteksten die wijzen op een causaal, maar ook weteksenndigesteksten die wijzen op een
abstract stelsel
Causaal stelsel: geldige ttel (bijv. koopovereenkomst) voor geldige eigendomsoverdracht vereist
Abstract stelsel: geldige eigendomsoverdracht los gemaakt van geldigheid ttel
 Eigendom gaat over ondanks dat de koopovereenkomst nietg is

Abstract stelsel = BGB, Duitsland
Causaal stelsel = Code Civil, en BW Nederland
 Beide stelsels hebben specifeke voorr en nadelen

Tegenstellingen in de Digesten leidden tot verschillen in de moderne burgerlijke wetboeken

Uitgangspunt is bestuderen Digesten, als door Keizer Justtanus afgekondigd wetboek

Digesten waren onderdeel corpus iures civlis (wetboek van Justtanus) en werden gerecipeeerd: overgenomen in de
inheemse rechtspraktjken van de landen waar het Romeinse recht gold = recepte Romeinse recht
 Romeinse recht kreeg zo gelding buiten Romeinse rijk
 Behalve Noord en Midden Frankrijk en Zwitserland

Verschillen in de receptegeschiedenis leidden tot verschillen in de moderne wetboeken van burgerlijk recht
 Één van de grote verschillen is liviring:
 Nederland en Duitsland: levering consttutefnverplicht voor eigendomsoverdracht
 Fransen: eigendom gaat op moment sluiten koopovereenkomst
 Heeft te make met ee a eeee teaetie t Fea ketjk e a eeee eechttbren e t teembe e
atuueeechtte t Fea ketjk, ete letee tnt ee a eeee eechepie va Rnmet b eechtt
Waarom Romeins recht
 Punt 3 = vergelijken met andere wetboeken
 Bewust zijn dat wetgevers keuzes maken voor wetboeken

Bijvoorbeeld: bij de Romeinen, koop breekt wil huur
 In Nederland vinden we dat bepaalde houders bescherming verdienen (koop breekt geen huur) 6:227 BW
 Romeinen vonden dat absolute rechten voorrang boven relateve rechten hebben (simpelweg uitgangspunt
Burgerlijk Recht)

Waarom Romeins recht:
 Verdiept inzicht in huidig burgerlijk recht
 Tegenstelling huidige wetboeken bestuderen door te vergelijken met Romeins recht

Invloed Romeins recht op burgerlijk recht:
1. Diepgaande invloed

,  Grote delen goederenrecht: bezit, houderschap en eigendom
 Eigendom roerende zaken en pandrecht, sterk beïnvloed door Romeins recht
 Ontwerper Windschalt (DU) en Meijers (Nederland) waren zeer bekend met Romeins recht
 Romeins recht ontstaan in een zeer verfjnde Romeinse economie, soms waren de Romeinen ons een
stapje vooruit (meeste omringende landen dus ook, Duitsers soms wel een iets beter wetboek)
 Beschikkingsbevoegdheid bij overdracht overgenomen uit Romeins recht
2. Bepalende invloed
 Romeins recht bevat een aantal keuzes, Nederlands recht heef die keuzes overgenomen
 Twee stelsels van eigendomsoverdracht in Romeins recht: mancipato en tradito
o In Nederland de tradito overgenomen: beschikkingsbevoegdheid, geldige ttel en levering vereist
voor overdracht eigendom
3. Oppervlakkige invloed
 Wel dezelfde beginselennuitgangspunten, maar andere uitwerking gekozen
 Voorbeeld: onrechtmatge daad
o Ieder draagt zijn eigen schade tegenover berokken een ander geen schade
o Ieder draagt zijn eigen schade als er geen reden is om de schade op een ander te verhalen
o Romeinen: meer nadruk op ieder draagt zijn eigen schade
o Nederland: meer nadruk op berokken een ander geen schade
 In Nederland hele andere wending: zorgvuldigheidsnormen
 Bij Romeinen, onrechtmatge daad op snijpunt strafrecht en burgerlijk recht (in Nederland alleen burgerlijk
recht)

Digesten tekst lijkt op een casus in de moderne vakken, bevat een aantal feiten en een rechtsregel.
 In de digestenteksen komen vaak meerdere juristen aan het woord, met een afwijkende mening


Wat houdt hit Romiinsi richt priciis in?
 Corpus Iurus Civilis: de wetgeving van keizer Justnianus
 Instanbul, toenmalig Constantnopel
 Vier onderdelen Corpus:
 Digistin, als wet afgekondigd 533 na Chr.
 Geschrifen van juristen die leefden en werkten in Rome tussen de 1 ste en 3de eeuw naar Chr.
 Geschrifen: kan een advies zijn, handboek of commentaar van een jurist
 Deze juristen werden als grootste in hun tjd beschouwd, ook wel klassiek: technisch meest
bedreven in hun tjd, hoogstaand, verfjnd, elegant = klassiek
 Vooral commentaar op de wittin in giwoontin van Romi (ius civilit en commentaar op het
priatorisch richt / idict (ius honorariumt
 Geschrifen bevaten met andere woorden het ius = het recht
 Juristen tussen 1ste en 3de eeuw stonden dus aan de wieg van het ius n recht zoals we dat
tegenwoordig kennen
 In totaal ongeveer 3 miljoen rechtsregels, en was onhanteerbaar (Lex Citandi, citeerwet:
slecht beroepen op het werk van vijf klassieke juristen)  Justanus heef uit de 3 miljoen
rechtsregels 150.000 rechtsregels geselecteerd die hij heef afgekondigd als de Digistin
 Beoordeling op gelding en praktsche bruikbaarheid
 Afgekondigd als één wet in vijfig wetboeken
 Digesten als harde kern huidige vermogensrecht
 Codix Justanus
 Verzameling keizerlijke verordeningen tussen de 1ste en 6de eeuw na Chr.
 Codex vooral vaak een verfjning of verbijzondering van de Digesten
 Keizers grepen in omdat het ius niet goed werkte, praktsche toepassing ius aanpassen
 Codex Justanus ook als deel kern huidige vermogensrecht



Romiins procisricht
Verbod van eigenrichtng: het is de burger niet toegestaan om eigenmachtg van een subjectef recht gebruik te maken
 Cruciaal uitgangspunt voor de Romeinen, Romeinen gingen uit van individuele vrijheid
 Romeinen hadden een hekel aan staatsinvloed en inperking van de vrijheid (wilde een kleine staat en wilde
eigenbelangnvrijheid kunnen nastreven)
 Verbod van eigenrichtng moest echt vastgelegd worden, Romeinen deden het liefst alles zelf
Nederland (art. 15 Grondwet voor strafrecht), bij de Romeinen moest het ook voor privaatrecht worden vastgelegd.

,  Art. 5:42 BW: boom binnen bepaalde afstand scheidsmuur, niet zelf te kappen door buurman  naar de rechter
gaan verplicht
Doel procesrecht = verzekeren medewerking van de overheid
 Zowel bij de Romeinen en Nederland
 Medewerking schuilt in de executoriale ttel (die met name een veroordelend vonnis oplevert), een executoriale
ttel gaf recht op medewerking door de overheid (preator of deurwaarder)
 Enige uitzondering op bijstand van de overheid door de rechter = recht van parate execute, executoriale
ttel: pand of hppotheekrecht (zakelijk zekerheidsrecht)
 Overheid heef het zwaarterecht n geweldsmonopolie

Adagium: alle veroordelingen luidden in geld
 Geldt alleen voor het Romeinse procesrecht (niet voor het Nederlandse)
 Dus geen nakoming te vorderen
 Dus koopovereenkomst niet te ontbinden, want alle veroordelingen luidden in geld
 Ontruiming van de verhuurde woning vorderen, nee want alle veroordeling luidden in geld
 Jan eist zijn eigendom op naar Romeins recht met de revindicate (acte van de eigenaar tegen de beziter)
 Wat krijgt Jan?
 Niet de zaak, maar geld! Alle veroordelingen luiden in geld
 Opeisen (technische term) werd ook gebruikt bij de Romeinen, maar alle veroordelingen luidden in geld

Romeinen kenden niit di riëli ixicuti, de Romeinen kennen alliin viroordilingin in gild.
Wat is de waarde van iets? Soms bepaald de eisende partj, soms bepaald de rechter (zie werkgroepen voor
waardebepaling bepaald object)

Executoriale ttel altjd nodig behalve bij parate execute, executoriale ttel betekende hulp van de preator bij het innen van
geld.

Een uitzondering!  bij goederenrechtelijke actes!
 Waaronder de revindicate
 Maar ook bij de acto Serviana (acte van de pandhouder tegen ieder die de pandzaak onder zich heef)
 Met hulp van de preator een risttuticlausuli opnemen in het dagvaardingsformulier
 Bij bijv. een object met een lage objecteve, maar hoge subjecteve waarde
 Is er een resttuteclausule, dan kan de zaak terug in het geval van een goederenrechtelijke acte

Meerwaarde adagium alle veroordelingen luidden in geld:
 Zekere efcicnte procesrecht

Enkili bijzondirhidin Romiinsi procis
Lokin beschrijf het formula procis: het proces dat overheersend was toen de klassieke Romeinse juristen werkten in Rome
(tussen 1ste en 3de eeuw)

Enkele kenmerken van het formula proces (dagvaardingsformulier proces)
 Andere procesvormen uit Lokin niet verplicht

Kinmirkin formula procis:
1t Bipirkti richtsingang
 Niet over elk juridisch probleem procederen in Romeinse tjd
 Beperkte capaciteit bij de preator en rechters
 Alleen specifeke, nauwkeurig in de wet staande actes te kiezen als uitgangspunt procedure
 Nauwkeurig in de wet omschreven rechtsvorderingen; geen rechtsvordering  je draagt je eigen schade
o Geen algemene onrechtmatge daadacte a la 6:162 BW
o Geen algemene wanprestate a la 6:74 BW
 Preator n magistraat verleende rechtsingang
o Preator kon heel soms een uitzondering maken en een acte om procederen mogelijk te maken indien
zeer in strijd met redelijkheid en billijkheid
2t Drie typin richtsmiddilin bij Romeinen
I. Actes (rechtsvorderingen)
II. Verweermiddelen (exceptes)
o Alle verweermiddelen waren precies omschreven in de wet
III. Bezitsinterdict
3t Het verloop van het Romeinse recht in twii fasis

, Fase 1: iemand die wilde procederen melde zich bij de preator (magistraat, hoge ambtenaar)
 Preator eiste dat je een dagvaarding uitbracht (je roept iemand op om te verschijnen op plaats X om tjdstp Y)
 Als gedaagde kon je wegblijven, maar verloor je onmiddellijk je proces want de preator had al bekeken of hij het een
normale dagvaarding vond  giin verstekvonnissen en eventueel proces
o Dus iedereen kwam wel, procesefcicnte
 Eiser en gedaagde waren op een bepaald tjdstp bij de preator, dan moesten eiser en gedaagde onder leiding van de
preator een procisoviriinkomst sluiten
o Eens over acte, rechter en verweermiddelen + object ennof prijs vermeld
o Enige waar het nog over kon gaan, was over de feiten (wel of niet)
 Met sluiten procesovereenkomst was het werk bij de preator gedaan en kn ee paeije tkb meee aa vneee eat ze
tet t ee penchebnveeee knmbt taeee npge nme
 Procesovereenkomst als grondslag procedure bij de rechter
o Lits contestato = procesovereenkomst
o Met repliek of dupliek met een nieuw argument komen onmogelijk  diende ook de proceseconomie
o Eerste fase was aldus heel belangrijk, bij opstellen procesovereenkomst vaak bijstand door een jurist door
partjen (juiste acto, juiste verweermiddelen en niet instemmen met een rechter die berucht was)
 Na sluiten procesovereenkomst;
Fase 2: bij de rechter
 Rechter was een privépersoon, moest zich houden aan de procesovereenkomst
 Voor de rechter vond de discussie over de feiten plaats
 Voor pleiten was geen echte jurist nodig, maar meer een retoricus n echte pleiter
 Omvang proces was al bepaald
 Wie heef de beste debat techniek?
 Rechter kon twee dingen doen: tiritum non datur (er is geen derde weg)
1. Rechter kon of veroordelen (vordering toewijzen) (veroordelen genoemd omdat iemand verplicht werd
een bepaalde geldsom te betalen)
2. Of afwijzen vordering
Als er een veroordelend vonnis wordt uitgesproken kun je de hulp van de preator inroepen om het vonnis tenuitvoer te
leggen
- Preator zal meestal helpen om geld te vorderen
- Preatoriaanse garde hielp geld te innen

Romeinse recht verliep redelijke efcicnt, en klassenjustte viel mee. Preator had de sterke arm om te helpen om het geld
te innen.
Als een rechter een partj bevoordeelde, dan kon de preator een procedure tegen de rechter beginnen op grond van
onrechtmatge daad.

Aanvankelijk executeren vonnis op de persoon. Voor het jaar 0 verkopen als slaaf aan de overkant van de Tiber, daarna
vermogensexecute (tegenwoordig nog wel gijzelen mogelijk).



HC 2 – Liirstukkin op hit gibiid van hit goidirinricht

Uitgangspunt: Romeins recht is gelijk aan huidige Nederlandse recht, tenzij door Janssen anders vermeld
r Grote gelijkenis Nederlandse en Romeinse goederenrecht
Het vermogensrecht staat centraal, niet het erfr of familie of personenrecht
r Wel even personenrecht (handelingsonbekwaamheid)

Wat verstaat men onder virmoginsricht:
r Dan gaat het om hit virmogin: het geheel van op geld waardeerbare rechten en plichten van een bepaald
persoon
o Tot een vermogen behoren de rechten & de schulden (plichten)
r Drii bistandsdilin van iin virmogin: absolute rechten, relateve rechten, relateve plichtennschulden
1. Absolute rechten:
 Rechten met betrekking tot een zaak
 Rechten die jegens eenieder werken
 Goederenrecht n zakenrecht (de Romeinen kenden geen intellectuele eigendomsrechten, dat zijn
moderne absolute rechten)
2. Relateve rechten n persoonlijke rechten n vorderingsrechten