Abdomen 2
Week 1 – Gynaecologie
Casuïstiek.............................................................................................................................. 2
Anamnese.............................................................................................................................. 3
Dysmenorroe/dyspareunie/buikpijn.....................................................................................6
Menstruatie- en cyclusstoornissen....................................................................................13
Postmenopauzaal bloedverlies..........................................................................................17
Verzakkingsgevoel.............................................................................................................. 21
Genitale afscheiding...........................................................................................................25
,Casuïstiek
Patiënt 1
39-jarige vrouw met pijn aan/last van vulva. Sinds bevalling in 2011 last van wildvlees bij de
vulva. Psychogeen: ze had een keer minder gevoel, en is toen gaan kijken en zag de
uitstulping. Hierdoor dacht ze dat dit ook de oorzaak was, waardoor haar klacht in stand
wordt gehouden. Wanneer er wil iets te zien was bij de vulva had dit bv. Bartholincyste
kunnen zijn, of Bartholinitis.
Patiënt 2
38-jarige vrouw met buikpijn klachten sinds plaatsen spiraal. Deze is verwijderd maar
klachten blijven. Ook heeft ze last van contactbloedingen (post-coïtaal bloedverlies). Dit kan
duiden op cervixdysplasie. Ectropion kan ook zorgen voor contactbloedingen. Een ectropion
kan worden weggebrand of bevroren, maar alleen wanneer mensen er echt veel last van
hebben.
Bij een transvaginale echo zijn de tubae niet goed te beoordelen. Dit kan wel wanneer deze
vergroot is, door bijvoorbeeld vocht (hydrosalpinx), pus (pyosalpinx) of bloed
(hematosalpinx). Ook waren op de echo aanwezigen voor PCOS (grote cysten in ovaria).
Vaak kan er voor chronische buikpijn geen duidelijke oorzaak worden gevonden.
Uterus = myomen/vleesbomen, kunnen op andere organen drukken als ze groot
genoeg zijn
Extra uteriene graviditeit = komt vaak voor bij verklevingen in de tuba waardoor
innesteling buiten de uterus plaatsvindt
Tuba = hydrosalpinx: afgesloten uiteinde van de eileider door bijv. vocht door een
eerder doorgemaakte ontsteking. Er kunnen tevens verklevingen worden gevonden
door operaties, endometriose of een infectie met Chlamydia
Ovaria = kunnen vergroot zijn door 1 of meer cysten (met vocht gevulde ruimte). Een
vergrote eierstok wordt soms bij toeval ontdekt. Tevens zijn de buikpijnklachten er
niet altijd mee te verklaren. Veel cysten verdwijnen spontaan (terwijl de pijn kan
blijven bestaan), anders is chirurgische verwijdering een optie.
Endometriose = baarmoederslijmvlies dat zich buiten de baarmoeder kan bevinden
en meegroeit afhankelijk van de cyclus.
Appendix = bij tekenen van ontsteking veroorzaakt dit heftige (acute) pijn
Er wordt gedacht aan dyspareunie op basis van hypertonie van de bekkenbodemspieren, dit
kan komen doordat ze 2x is verkracht in haar jeugd en dat ze het plaatsen van de spiraal ook
als traumatisch had ervaren. Advies is om 1-2 maanden geen penetratie te doen. Vaak is na
een tijdje penetratie gewoon weer mogelijk. Urge-continentie wordt hierbij ook vaak gezien.
Patiënt 3
33-jarige vrouw, buikpijn klachten. Onbegrepen buikpijn en huisarts kans niks vinden
Patiënt 4
70-jarige vrouw met onbekende klacht. Last van vaginale afscheiding, soms bruin van kleur.
Bacteriële vaginose lijkt de oorzaak, wellicht op basis van Trichomonas vaginalis (deze geeft
geel/groene afscheiding). Endometriumcarcinoom uitgesloten doordat uteruswand erg dun
was op de echo.
Patiënt 5
40-jarige vrouw, ijzergebrek anemie, bloedverlies (hypermenorroe) houdt aan na plaatsen
spiraal. DD = uterus myomatosis (myometrium), poliep (endometrium), dislocatie spiraal.
Carcinoom zou je verwachten ook tussen bloedverlies, was niet het geval. Soa geeft vaak
contactbloedingen.
Week 1 – Gynaecologie Page 2 of 27
,Anamnese
Algemene gynaecologische anamnese
Algemene Medicijngebruik, intoxicaties, allergie, algemene gezondheid,
voorgeschiedenis operaties (onderbuik), soa (screening), negatieve seksuele
ervaringen
Obstetrische Graviditeit, pariteit, bevallingen, aard bevalling (sectio vs.
voorgeschiedenis vaginale partus), complicaties
Familieanamnese Endometriose, prolaps (incl. bindweefselziekten), myomen,
kanker aan genitalia, borstkanker (BRCA1/2), darmkanker
Cyclus Aanwezig, duur, regelmaat, tussentijds bloedverlies/spotting,
OAC-gebruik, spiraaltje of andere hormoonpreparaten,
interne ziekten die invloed kunnen hebben op de cyclus
(diabetes, hypo of hyperthyreoïdie, hyperprolactinemie etc.),
post-coïtaal bloedverlies
Menstruaties Menarche, menopauze (en bijbehorende klachten), duur
menses, hoeveelheid bloedverlies, dysmenorroe
(menstruatiepijn), ernst, bijkomende verschijnselen,
premenstruele klachten
Fluor Aspect, kleur, geur, pruritis (jeuk zonder zichtbare
huidafwijkingen), soa, hoeveelheid/relatie met cyclus
Dyspareunie Diep/oppervlakkig/altijd of alleen in bepaalde situaties/
uitlokkende factor
Anticonceptie Eerdere anticonceptiemethoden en evt. problemen,
onbedoelde zwangerschappen, risicofactoren (bv.
longembolie en stollingsafwijkingen)
Zwangerschapswens Aanwezig?
Incontinentie klachten Mictie of faeces, waar, wanneer: urge of stress,
(provocerende factoren zoals HNP), hoeveelheid, loze
aandrang, bij aandrang kunnen uitstellen, frequentie mictie,
volledig kunnen uitplassen/residugevoel, pijn bij plassen,
sociale effecten incontinentie, flatus (soiling bij faecale
incontinentie), eerdere behandeling of operatie
Prolapsklachten
Recidiverende UWI Relatie met cyclus of coïtus, prolaps, techniek afvegen na
toilet, zelf al maatregelen genomen, diabetes
Climacterium/ Opvliegers, nachtzweten, laatste menstruatie (vaststellen
climacteriële klachten menopauze), genomen maatregelen (incl. homeopathie)
Anamnese bij cyclusstoornissen
Algemeen Wat is het probleem, waar maakt de patiënt zich zorgen om?
Primaire amenorroe Primaire geslachtsontwikkeling en puberteitsontwikkeling
Mate van secundaire geslachtsontwikkeling (Tannerstadia)
Secundaire amenorroe/ Regelmaat cyclus, duur cyclus, klachten overgang (flushing,
Oligomenorroe slaapproblemen, opvliegers), zwangerschap, premenstruele
verschijnselen (mastodynie en stemmingsschommelingen),
hirsutisme, acne, tepel uitvloed, recente curettage, geeft u
borstvoeding, blootstelling aan spanningen, erg afgevallen,
eetproblemen, intensief sporten, chronische ziekte, medicatie
Algemene gezondheid Bekend met andere aandoeningen
Familieanamnese (vroege menopauze, PCOS)
Anamnese bij menstruatiestoornissen
Wat houdt de klacht precies in?
Week 1 – Gynaecologie Page 3 of 27
, Waar maakt de patiënt zich zorgen over?
Is de cyclus (nog) herkenbaar?
Hoe lang duurt de cyclus? Is de cyclusduur veranderd?
Hoe lang duurt de menstruatie? Is de menstruatieduur veranderd?
Treedt het abnormale bloedverlies op een vast of een wisselend tijdstip op in de
cyclus?
Zijn er contactbloedingen?
Hoeveel bloedverlies is er? Zijn er meer maandverbanden, tampons e.d. nodig? Lekt
u door?
Heeft het bloedverlies sociale repercussie (geen afspraken kunnen maken, geen
boodschappen kunnen doen etc.)
Is er pijn tijdens de menstruatie en is die pijn anders dan voorheen?
Zijn er onbeschermde seksueel contacten/zijn er tekenen van een infectie?
Welke vorm van anticonceptie wordt gebruikt, kan er dan een zwangerschap zijn?
Is er een verhoogde bloedingsneiging?
Worden er medicijnen gebruikt? (Hormonen, antistolling)
Postmenopauzaal bloedverlies
Aard van het bloedverlies:
Begin en beloop van het bloedverlies
Frequentie van bloedverlies
Regelmaat van de cyclus: lengte en herkenbaarheid
Duur van het bloedverlies (vergeleken met wat voor de vrouw gebruikelijk is)
Hoeveelheid bloedverlies: noodzaak om ’s nachts te verschonen, grote stolsels, veel
bloedverlies bij verschonen, gebruik van dubbele bescherming (tampons samen met
maandverband)
Intermenstrueel bloedverlies op een vast tijdstip of op een wisselend tijdstip in de
cyclus
Post-coïtaal bloedverlies.
Ervaren hinder:
Doorlekken en ’s nachts verschonen
Klachten passend bij anemie, zoals moeheid, duizeligheid, algemene malaise
Pijn tijdens de menstruatie
Invloed op de seksualiteit
Werkverzuim
Overige klachten:
Afscheiding
Pijn
Koorts
Verandering in mictie of defecatie
Mogelijke oorzaken:
Geneesmiddelengebruik, zoals tamoxifen, hormoontherapie voor vasomotorische
klachten, anticoagulantia, misoprostol, corticosteroïden, SSRI’s
Risico op soa.
Medische voorgeschiedenis en familieanamnese: Carcinomen (binnen de familie) vooral
endometrium- en coloncarcinomen en de leeftijd waarop de diagnose is gesteld.
Anamnese bij genitale afscheiding
Klachten: jeuk, irritatie, pijn, branderig gevoel (al dan niet tijdens seks of mictie)
Week 1 – Gynaecologie Page 4 of 27
, Lokalisatie van de klachten
Kleur en geur van de afscheiding
Duur van de klachten
Eerdere episode(n) met dezelfde klachten
Comorbiditeit die de kans op candidiasis verhoogt (diabetes mellitus, hiv)
Geneesmiddelgebruik ((chronisch) gebruik van immunosuppressiva, antibiotica,
oestrogenen, of tamoxifen)
Zelfzorg, zoals gebruik van vaginale douches en zeep voor vaginale hygiëne
Eventueel (zelf) al toegepaste behandeling en reactie daarop (inclusief alternatieve
behandelingen zoals yoghurt of probiotica
Bijkomende klachten, zoals contactbloedingen, intermenstrueel bloedverlies, pijn in
de onderbuik en koorts
Invloed van de klachten op de seksualiteit
Risico op soa
Week 1 – Gynaecologie Page 5 of 27
Week 1 – Gynaecologie
Casuïstiek.............................................................................................................................. 2
Anamnese.............................................................................................................................. 3
Dysmenorroe/dyspareunie/buikpijn.....................................................................................6
Menstruatie- en cyclusstoornissen....................................................................................13
Postmenopauzaal bloedverlies..........................................................................................17
Verzakkingsgevoel.............................................................................................................. 21
Genitale afscheiding...........................................................................................................25
,Casuïstiek
Patiënt 1
39-jarige vrouw met pijn aan/last van vulva. Sinds bevalling in 2011 last van wildvlees bij de
vulva. Psychogeen: ze had een keer minder gevoel, en is toen gaan kijken en zag de
uitstulping. Hierdoor dacht ze dat dit ook de oorzaak was, waardoor haar klacht in stand
wordt gehouden. Wanneer er wil iets te zien was bij de vulva had dit bv. Bartholincyste
kunnen zijn, of Bartholinitis.
Patiënt 2
38-jarige vrouw met buikpijn klachten sinds plaatsen spiraal. Deze is verwijderd maar
klachten blijven. Ook heeft ze last van contactbloedingen (post-coïtaal bloedverlies). Dit kan
duiden op cervixdysplasie. Ectropion kan ook zorgen voor contactbloedingen. Een ectropion
kan worden weggebrand of bevroren, maar alleen wanneer mensen er echt veel last van
hebben.
Bij een transvaginale echo zijn de tubae niet goed te beoordelen. Dit kan wel wanneer deze
vergroot is, door bijvoorbeeld vocht (hydrosalpinx), pus (pyosalpinx) of bloed
(hematosalpinx). Ook waren op de echo aanwezigen voor PCOS (grote cysten in ovaria).
Vaak kan er voor chronische buikpijn geen duidelijke oorzaak worden gevonden.
Uterus = myomen/vleesbomen, kunnen op andere organen drukken als ze groot
genoeg zijn
Extra uteriene graviditeit = komt vaak voor bij verklevingen in de tuba waardoor
innesteling buiten de uterus plaatsvindt
Tuba = hydrosalpinx: afgesloten uiteinde van de eileider door bijv. vocht door een
eerder doorgemaakte ontsteking. Er kunnen tevens verklevingen worden gevonden
door operaties, endometriose of een infectie met Chlamydia
Ovaria = kunnen vergroot zijn door 1 of meer cysten (met vocht gevulde ruimte). Een
vergrote eierstok wordt soms bij toeval ontdekt. Tevens zijn de buikpijnklachten er
niet altijd mee te verklaren. Veel cysten verdwijnen spontaan (terwijl de pijn kan
blijven bestaan), anders is chirurgische verwijdering een optie.
Endometriose = baarmoederslijmvlies dat zich buiten de baarmoeder kan bevinden
en meegroeit afhankelijk van de cyclus.
Appendix = bij tekenen van ontsteking veroorzaakt dit heftige (acute) pijn
Er wordt gedacht aan dyspareunie op basis van hypertonie van de bekkenbodemspieren, dit
kan komen doordat ze 2x is verkracht in haar jeugd en dat ze het plaatsen van de spiraal ook
als traumatisch had ervaren. Advies is om 1-2 maanden geen penetratie te doen. Vaak is na
een tijdje penetratie gewoon weer mogelijk. Urge-continentie wordt hierbij ook vaak gezien.
Patiënt 3
33-jarige vrouw, buikpijn klachten. Onbegrepen buikpijn en huisarts kans niks vinden
Patiënt 4
70-jarige vrouw met onbekende klacht. Last van vaginale afscheiding, soms bruin van kleur.
Bacteriële vaginose lijkt de oorzaak, wellicht op basis van Trichomonas vaginalis (deze geeft
geel/groene afscheiding). Endometriumcarcinoom uitgesloten doordat uteruswand erg dun
was op de echo.
Patiënt 5
40-jarige vrouw, ijzergebrek anemie, bloedverlies (hypermenorroe) houdt aan na plaatsen
spiraal. DD = uterus myomatosis (myometrium), poliep (endometrium), dislocatie spiraal.
Carcinoom zou je verwachten ook tussen bloedverlies, was niet het geval. Soa geeft vaak
contactbloedingen.
Week 1 – Gynaecologie Page 2 of 27
,Anamnese
Algemene gynaecologische anamnese
Algemene Medicijngebruik, intoxicaties, allergie, algemene gezondheid,
voorgeschiedenis operaties (onderbuik), soa (screening), negatieve seksuele
ervaringen
Obstetrische Graviditeit, pariteit, bevallingen, aard bevalling (sectio vs.
voorgeschiedenis vaginale partus), complicaties
Familieanamnese Endometriose, prolaps (incl. bindweefselziekten), myomen,
kanker aan genitalia, borstkanker (BRCA1/2), darmkanker
Cyclus Aanwezig, duur, regelmaat, tussentijds bloedverlies/spotting,
OAC-gebruik, spiraaltje of andere hormoonpreparaten,
interne ziekten die invloed kunnen hebben op de cyclus
(diabetes, hypo of hyperthyreoïdie, hyperprolactinemie etc.),
post-coïtaal bloedverlies
Menstruaties Menarche, menopauze (en bijbehorende klachten), duur
menses, hoeveelheid bloedverlies, dysmenorroe
(menstruatiepijn), ernst, bijkomende verschijnselen,
premenstruele klachten
Fluor Aspect, kleur, geur, pruritis (jeuk zonder zichtbare
huidafwijkingen), soa, hoeveelheid/relatie met cyclus
Dyspareunie Diep/oppervlakkig/altijd of alleen in bepaalde situaties/
uitlokkende factor
Anticonceptie Eerdere anticonceptiemethoden en evt. problemen,
onbedoelde zwangerschappen, risicofactoren (bv.
longembolie en stollingsafwijkingen)
Zwangerschapswens Aanwezig?
Incontinentie klachten Mictie of faeces, waar, wanneer: urge of stress,
(provocerende factoren zoals HNP), hoeveelheid, loze
aandrang, bij aandrang kunnen uitstellen, frequentie mictie,
volledig kunnen uitplassen/residugevoel, pijn bij plassen,
sociale effecten incontinentie, flatus (soiling bij faecale
incontinentie), eerdere behandeling of operatie
Prolapsklachten
Recidiverende UWI Relatie met cyclus of coïtus, prolaps, techniek afvegen na
toilet, zelf al maatregelen genomen, diabetes
Climacterium/ Opvliegers, nachtzweten, laatste menstruatie (vaststellen
climacteriële klachten menopauze), genomen maatregelen (incl. homeopathie)
Anamnese bij cyclusstoornissen
Algemeen Wat is het probleem, waar maakt de patiënt zich zorgen om?
Primaire amenorroe Primaire geslachtsontwikkeling en puberteitsontwikkeling
Mate van secundaire geslachtsontwikkeling (Tannerstadia)
Secundaire amenorroe/ Regelmaat cyclus, duur cyclus, klachten overgang (flushing,
Oligomenorroe slaapproblemen, opvliegers), zwangerschap, premenstruele
verschijnselen (mastodynie en stemmingsschommelingen),
hirsutisme, acne, tepel uitvloed, recente curettage, geeft u
borstvoeding, blootstelling aan spanningen, erg afgevallen,
eetproblemen, intensief sporten, chronische ziekte, medicatie
Algemene gezondheid Bekend met andere aandoeningen
Familieanamnese (vroege menopauze, PCOS)
Anamnese bij menstruatiestoornissen
Wat houdt de klacht precies in?
Week 1 – Gynaecologie Page 3 of 27
, Waar maakt de patiënt zich zorgen over?
Is de cyclus (nog) herkenbaar?
Hoe lang duurt de cyclus? Is de cyclusduur veranderd?
Hoe lang duurt de menstruatie? Is de menstruatieduur veranderd?
Treedt het abnormale bloedverlies op een vast of een wisselend tijdstip op in de
cyclus?
Zijn er contactbloedingen?
Hoeveel bloedverlies is er? Zijn er meer maandverbanden, tampons e.d. nodig? Lekt
u door?
Heeft het bloedverlies sociale repercussie (geen afspraken kunnen maken, geen
boodschappen kunnen doen etc.)
Is er pijn tijdens de menstruatie en is die pijn anders dan voorheen?
Zijn er onbeschermde seksueel contacten/zijn er tekenen van een infectie?
Welke vorm van anticonceptie wordt gebruikt, kan er dan een zwangerschap zijn?
Is er een verhoogde bloedingsneiging?
Worden er medicijnen gebruikt? (Hormonen, antistolling)
Postmenopauzaal bloedverlies
Aard van het bloedverlies:
Begin en beloop van het bloedverlies
Frequentie van bloedverlies
Regelmaat van de cyclus: lengte en herkenbaarheid
Duur van het bloedverlies (vergeleken met wat voor de vrouw gebruikelijk is)
Hoeveelheid bloedverlies: noodzaak om ’s nachts te verschonen, grote stolsels, veel
bloedverlies bij verschonen, gebruik van dubbele bescherming (tampons samen met
maandverband)
Intermenstrueel bloedverlies op een vast tijdstip of op een wisselend tijdstip in de
cyclus
Post-coïtaal bloedverlies.
Ervaren hinder:
Doorlekken en ’s nachts verschonen
Klachten passend bij anemie, zoals moeheid, duizeligheid, algemene malaise
Pijn tijdens de menstruatie
Invloed op de seksualiteit
Werkverzuim
Overige klachten:
Afscheiding
Pijn
Koorts
Verandering in mictie of defecatie
Mogelijke oorzaken:
Geneesmiddelengebruik, zoals tamoxifen, hormoontherapie voor vasomotorische
klachten, anticoagulantia, misoprostol, corticosteroïden, SSRI’s
Risico op soa.
Medische voorgeschiedenis en familieanamnese: Carcinomen (binnen de familie) vooral
endometrium- en coloncarcinomen en de leeftijd waarop de diagnose is gesteld.
Anamnese bij genitale afscheiding
Klachten: jeuk, irritatie, pijn, branderig gevoel (al dan niet tijdens seks of mictie)
Week 1 – Gynaecologie Page 4 of 27
, Lokalisatie van de klachten
Kleur en geur van de afscheiding
Duur van de klachten
Eerdere episode(n) met dezelfde klachten
Comorbiditeit die de kans op candidiasis verhoogt (diabetes mellitus, hiv)
Geneesmiddelgebruik ((chronisch) gebruik van immunosuppressiva, antibiotica,
oestrogenen, of tamoxifen)
Zelfzorg, zoals gebruik van vaginale douches en zeep voor vaginale hygiëne
Eventueel (zelf) al toegepaste behandeling en reactie daarop (inclusief alternatieve
behandelingen zoals yoghurt of probiotica
Bijkomende klachten, zoals contactbloedingen, intermenstrueel bloedverlies, pijn in
de onderbuik en koorts
Invloed van de klachten op de seksualiteit
Risico op soa
Week 1 – Gynaecologie Page 5 of 27
