Samenvatting “Over opvoeden gesproken, methodiekboek pedagogisch adviseren”
Hoofdstuk 1
Functie pedagogische hulp
Licht pedagogische hulp omvat
- diverse programma’s en activiteiten (oudercursus, sociale steunprogramma’s)
- vormen van individuele begeleiding en advies
Individuele advisering aan ouders
preventief en vrijwillig aanbod van advies en begeleiding aan gezinnen, waarin de opvoeding
stagneert.
Pedagogische hulp hangt nauw samen met gemeentelijk functie signaleren
Startmoment pedagogische advisering
- wanneer ouders advies/hulp vragen
- wanneer professionals moeilijkheden signaleren en naar opvoedspreekuur verwijzen
Pedagogische hulp meer dan geven van informatie en voorlichting (1e gemeentelijke functie)
OOK krijgen ouders advies en begeleiding bij het ontwikkelen & uitvoeren van een andere
opvoedingsaanpak = Steun op maat
Steun op maat = steun die is toegesneden op specifieke opvoedingssituatie en de problemen die
daarin voorkomen
Outreachend aanbod = professionals benaderen ouders actief en brengen zelf onderwerpen/zorgen
ter sprake.
(wanneer ouders wel een behoefte voelen, maar niet uit zichzelf de stap zetten om hulp te vragen)
Pedagogische hulp ongevraagd aanbieden = Bemoeizorg wanneer? in situaties het welzijn van
kinderen wordt bedreigd
* Bemoeizorg accent ligt op vertrouwen winnen & motiveren van ouders om hulp te
aanvaarden.
Gemeentelijke functie toeleiding = licht pedagogisch hulp niet toereikend, begeleiding van ouders naar
intensievere vormen van hulp wenselijk
Definitie pedagogisch adviseren
Pedagogisch adviseren = toegankelijke en kortdurende vorm van individuele begeleiding van ouders en/of
verzorgers bij (milde) problemen in de opvoeding en ontwikkeling van kinderen en afgestemd op de vragen
en behoeften van ouders. Pedagogisch adviseren vindt plaats via spreekuurcontacten, huisbezoek,
telefonische en online advisering en wordt op methodische wijze uitgevoerd door een pedagogisch
geschoolde beroepskracht.
Essentiele kenmerken uit definitie
Toegankelijk => pedagogisch advisering is vrij toegankelijk en vrijwillig aanbod. Drempel moet zo laag
mogelijk worden gehouden, zodat ouders snel terechtkunnen zonder verwijzing en aparte
intakeprocedure of wachtlijst
Kortdurend => pedagogisch advisering beperkt aantal contacten met ouders (meestal 5)
Beperkt traject in tijd en met een gemiddelde duur van 3 maanden
Individuele ondersteuning => individuele contacten met ouders, betreft advies op maat, ondersteuning
gericht op specifieke vraag/probleem van ouder
Ouders => bij pedagogisch adviseren gaat het om ondersteuning van ouders of opvoeders die een niet-
professionele relatie met kinderen hebben
, Milde opvoedingsproblemen => ondersteuning richt zich op opvoedingsproblemen die spanning opleveren
maar voor ouders nog wel hanteerbaar zijn. Gaat om alledaagse, herkenbare opvoedingsproblemen, niet
complex van aard.
Vragen en behoeften van ouders => vraag van ouders is het uitgangspunt, soms betreft het een latente
vraag
Methodisch werken => pedagogisch adviseren verloopt via methodische werkwijze wat betreft uitvoering
en de inhoud van de interventie. Methodisch werken is belangrijke succesfactor voor een gelaagde
interventie
Beroepskracht => pedagogisch geschoolde beroepskracht die voldoet aan landelijk gesteld
competentieprofiel. Methodisch werken is een voorwaarde om kwaliteit van beroepsmatig handelen te
versterken
Doelstelling pedagogisch adviseren
Belangrijk doel = bevorderen van empowerment en zelfregulatie van ouders (moeilijk meetbaar)
Meer toegespitste doelen van pedagogische advisering
Opvoedingscompetentie en zelfvertrouwen van ouders toenemen
Ouders moeilijkheden in opvoeden (weer) zelfstandig kunnen hanteren
Ouders in de opvoeding meer gebruik maken van positieve gedragsbeïnvloeding
Positieve veranderingen optreden in welbevinden en gedrag van kinderen
Relatie tussen ouder en kind en tussen ouders onderling is verbeterd
De opvoedstress van ouders in afgenomen
Ouders (indien nodig) gemotiveerd zijn om intensievere hulp te accepteren
Opvoedondersteuning/pedagogisch advisering;
Richt zich vaak op resultaten bij ouders, ook belangrijk dat adviezen/steun positief bijdragen aan
ontwikkeling van kinderen
* Kijken naar de mogelijke effecten van de kortdurende hulp op het functioneren van kinderen!
Empowerment = zelfregulerend vermogen bevorderen en voorkomen dat ouders afhankelijk
worden van hulpverleners
* Belangrijk dat ouders weer autonoom kunnen functioneren, nieuwe situaties met vertrouwen
tegemoet treden en plezier beleven aan dagelijkse omgang met hun kinderen.
* Ouders bevestigen in dingen die ze goed doen
* Zelfreflectie ouders => eigen opvoedingsgedrag stimuleren.
* Inzichten en vaardigheden aanreiken waarmee ze gedrag van kinderen beter begrijpen en kunnen
beïnvloeden.
Snel beschikbare en effectieve hulp aan ouders en jeugdigen op lokaal niveau kan verergering van problemen
voorkomen en druk op jeugdzorg doen afnemen.
Doelgroep
Pedagogisch hulp lokaal preventief aanbod voor alle ouders met vragen en problemen in de opvoeding
In de praktijk richt pedagogisch advisering zich echter op specifiek doelgroep
- gezinnen waar opvoeding niet lekker loopt en waar ouders opvoedingsvragen en problemen als
belastend ervaren.
,Belangrijke drijfveren om hulp te zoeken:
- de mate van opvoedstress
- zorgen over de ontwikkeling of gedrag van hun kind
- in eigen omgeving onvoldoende steun ervaren
Ouders met deze problemen/beleving zijn de voornaamste doelgroep voor pedagogisch adviseren
Doelgroep ouders 0-12 jaar:
Beïnvloeding van pedagogische competentie ouders en gedrag van kinderen meest effectief.
Disfunctionele patronen zijn minder ingeslepen
Doelgroep ouders van pubers:
Ook ouders van pubers zijn een belangrijke doelgroep. Juist in puberfase beleven ouders meer
opvoedingsstress, natuurlijke steunbronnen vaak minder aanwezig, extra belangrijk om vinger aan de pols te
houden als problemen zich voordoen.
Pedagogische advisering is expliciet gericht op ouders en verzorger in hun rol als opvoeder.
Risicogroepen
Vaker signaleren van opvoedingsproblemen bij gezinnen:
- die leven onder armoedegrens
- eenoudergezinnen
- gezinnen met niet-westerse ouders
- laagopgeleide ouders
Nadelen van labelen van groepen met verhoogd risico:
- veel ouders in risicogroep hebben helemaal geen problemen
- werkt stigmatiserend
- maakt mensen die wel problemen hebben eerder kopschuw dan de drempel verlaagd wordt.
- selectief aanbod laat ouders in de kou staan die wel problemen hebben en niet in de risicogroep
behoren.
- risicogroep heeft geen universeel karakter
In praktijk grote ongelijkheid in mate waarin ouders gebruik maken van hulpbronnen
-> verantwoordelijkheid bij de instelling, moeilijk bereikbare voorzieningen
Bereiken van bredere doelgroep ouders:
- goed zicht hebben op bevolkingssamenstelling in eigen gemeente/wijk
- goed zicht hebben op wensen/behoeften van verschillende doelgroepen
- registratie van huidig voorzieningengebruik
Behoefte aan pedagogische advisering
Belangrijk uitgangspunt = lokaal aanbod moet afgestemd zijn op vragen en behoeften van ouders
3 onderzoeken verricht naar behoefte pedagogische advisering
1. Centraal cultureel planbureau
10% ouders vinden opvoeden vermoeiend en zware verantwoordelijkheid
50% maken zich weleens zorgen over opvoeding of ontwikkeling van hun kind
* 25% zoekt daadwerkelijk hulp bij opvoeden, vooral ouders met jonge kinderen.
, 2. Nederlandse gezinsraad
- Ouders onderstrepen het belang van voorzieningen waar ze terechtkunnen voor ondersteuning bij
de opvoeding
- familieleden en vrienden belangrijkste vraagbank bij opvoedingsvragen of problemen
- 36% heeft zich zorgen gemaakt over hun kind of over de opvoeding, vooral alleenstaande ouders
* waarvan 65% van de ouders hulp en advies gezocht buiten het gezin, familie, vriendenkring
3. GG&GD Utrecht
- 65% ouders heeft vragen over de opvoeding
- 43 % ervaart ook weleens problemen in de opvoeding (6% altijd)
* voornamelijk eenoudergezinnen, allochtone ouders, ouders met meerdere kinderen tussen 4-18
jaar.
* waarvan 15% behoefte aan steun en advies: 4% heeft deze ondersteuning niet kunnen vinden
- Opmerkelijk is dat Utrechtse ouders met ondersteuningsbehoefte sterke voorkeur heeft voor
professioneel advies en minder geneigd zijn om beroep te doen ondersteuning door familie,
vrienden, enzovoort.
GGD Brabant
- 50% soms vragen over de opvoeding, 3% vaak vragen over de opvoeding
* 42% ervaren soms problemen
* 2% ervaren vaak problemen
* 5% veel last van opvoedstress
- Niet-allochtone gezinnen, alleenstaande ouders en nieuw gevormde gezinnen vaker
opvoedingsproblemen
- 6% van alle ouders heeft behoefte aan opvoedondersteuning; waarvan helft persoonlijke
begeleiding zou willen.
GGD Gooi- en Vechtstreek inzicht verwerven in toekomstig aanbod
- Meer vrijblijvende vormen van schriftelijke of online ondersteuning
- Grote groep ouders ook behoefte aan individuele begeleiding
Top 4:
1. Foldermateriaal, boekjes
2. Persoonlijk begeleiding door deskundige
3. Online advies of ondersteuning
4. Voorlichtingsbijeenkomst over een thema
Ministerie Jeugd en Gezin
- Consequent zijn is moeilijkste in opvoeding
- Puberteit wordt ervaren als de lastigste periode
70% weet weleens geen raad in de opvoedingssituatie/ twijfelen aan hun eigen opvoedingskwaliteiten.
- Algemeen beeld is positief
73% heeft nooit een opvoedcursus gevolgd en heeft hier ook geen interesse naar.
Conclusie onderzoeken:
Opvoedingsvragen- en problemen komen vaak voor bij ouders en zijn inherent aan het opvoeden.
Deze vragen en problemen leiden niet automatisch tot behoefte aan hulp en advies.
Professionele steun neemt toe naarmate opvoeding als meer belastend ervaren wordt en steun tekort schiet
uit eigen netwerk (= niet bevredigde behoefte aan steun)
Pedagogische advisering kan belangrijke rol vervullen.
Zorgelijk is dat grote groep ouders niet op de hoogte is van voorzieningen voor opvoedondersteuning of een
hoge drempel ervaren.
Hoofdstuk 1
Functie pedagogische hulp
Licht pedagogische hulp omvat
- diverse programma’s en activiteiten (oudercursus, sociale steunprogramma’s)
- vormen van individuele begeleiding en advies
Individuele advisering aan ouders
preventief en vrijwillig aanbod van advies en begeleiding aan gezinnen, waarin de opvoeding
stagneert.
Pedagogische hulp hangt nauw samen met gemeentelijk functie signaleren
Startmoment pedagogische advisering
- wanneer ouders advies/hulp vragen
- wanneer professionals moeilijkheden signaleren en naar opvoedspreekuur verwijzen
Pedagogische hulp meer dan geven van informatie en voorlichting (1e gemeentelijke functie)
OOK krijgen ouders advies en begeleiding bij het ontwikkelen & uitvoeren van een andere
opvoedingsaanpak = Steun op maat
Steun op maat = steun die is toegesneden op specifieke opvoedingssituatie en de problemen die
daarin voorkomen
Outreachend aanbod = professionals benaderen ouders actief en brengen zelf onderwerpen/zorgen
ter sprake.
(wanneer ouders wel een behoefte voelen, maar niet uit zichzelf de stap zetten om hulp te vragen)
Pedagogische hulp ongevraagd aanbieden = Bemoeizorg wanneer? in situaties het welzijn van
kinderen wordt bedreigd
* Bemoeizorg accent ligt op vertrouwen winnen & motiveren van ouders om hulp te
aanvaarden.
Gemeentelijke functie toeleiding = licht pedagogisch hulp niet toereikend, begeleiding van ouders naar
intensievere vormen van hulp wenselijk
Definitie pedagogisch adviseren
Pedagogisch adviseren = toegankelijke en kortdurende vorm van individuele begeleiding van ouders en/of
verzorgers bij (milde) problemen in de opvoeding en ontwikkeling van kinderen en afgestemd op de vragen
en behoeften van ouders. Pedagogisch adviseren vindt plaats via spreekuurcontacten, huisbezoek,
telefonische en online advisering en wordt op methodische wijze uitgevoerd door een pedagogisch
geschoolde beroepskracht.
Essentiele kenmerken uit definitie
Toegankelijk => pedagogisch advisering is vrij toegankelijk en vrijwillig aanbod. Drempel moet zo laag
mogelijk worden gehouden, zodat ouders snel terechtkunnen zonder verwijzing en aparte
intakeprocedure of wachtlijst
Kortdurend => pedagogisch advisering beperkt aantal contacten met ouders (meestal 5)
Beperkt traject in tijd en met een gemiddelde duur van 3 maanden
Individuele ondersteuning => individuele contacten met ouders, betreft advies op maat, ondersteuning
gericht op specifieke vraag/probleem van ouder
Ouders => bij pedagogisch adviseren gaat het om ondersteuning van ouders of opvoeders die een niet-
professionele relatie met kinderen hebben
, Milde opvoedingsproblemen => ondersteuning richt zich op opvoedingsproblemen die spanning opleveren
maar voor ouders nog wel hanteerbaar zijn. Gaat om alledaagse, herkenbare opvoedingsproblemen, niet
complex van aard.
Vragen en behoeften van ouders => vraag van ouders is het uitgangspunt, soms betreft het een latente
vraag
Methodisch werken => pedagogisch adviseren verloopt via methodische werkwijze wat betreft uitvoering
en de inhoud van de interventie. Methodisch werken is belangrijke succesfactor voor een gelaagde
interventie
Beroepskracht => pedagogisch geschoolde beroepskracht die voldoet aan landelijk gesteld
competentieprofiel. Methodisch werken is een voorwaarde om kwaliteit van beroepsmatig handelen te
versterken
Doelstelling pedagogisch adviseren
Belangrijk doel = bevorderen van empowerment en zelfregulatie van ouders (moeilijk meetbaar)
Meer toegespitste doelen van pedagogische advisering
Opvoedingscompetentie en zelfvertrouwen van ouders toenemen
Ouders moeilijkheden in opvoeden (weer) zelfstandig kunnen hanteren
Ouders in de opvoeding meer gebruik maken van positieve gedragsbeïnvloeding
Positieve veranderingen optreden in welbevinden en gedrag van kinderen
Relatie tussen ouder en kind en tussen ouders onderling is verbeterd
De opvoedstress van ouders in afgenomen
Ouders (indien nodig) gemotiveerd zijn om intensievere hulp te accepteren
Opvoedondersteuning/pedagogisch advisering;
Richt zich vaak op resultaten bij ouders, ook belangrijk dat adviezen/steun positief bijdragen aan
ontwikkeling van kinderen
* Kijken naar de mogelijke effecten van de kortdurende hulp op het functioneren van kinderen!
Empowerment = zelfregulerend vermogen bevorderen en voorkomen dat ouders afhankelijk
worden van hulpverleners
* Belangrijk dat ouders weer autonoom kunnen functioneren, nieuwe situaties met vertrouwen
tegemoet treden en plezier beleven aan dagelijkse omgang met hun kinderen.
* Ouders bevestigen in dingen die ze goed doen
* Zelfreflectie ouders => eigen opvoedingsgedrag stimuleren.
* Inzichten en vaardigheden aanreiken waarmee ze gedrag van kinderen beter begrijpen en kunnen
beïnvloeden.
Snel beschikbare en effectieve hulp aan ouders en jeugdigen op lokaal niveau kan verergering van problemen
voorkomen en druk op jeugdzorg doen afnemen.
Doelgroep
Pedagogisch hulp lokaal preventief aanbod voor alle ouders met vragen en problemen in de opvoeding
In de praktijk richt pedagogisch advisering zich echter op specifiek doelgroep
- gezinnen waar opvoeding niet lekker loopt en waar ouders opvoedingsvragen en problemen als
belastend ervaren.
,Belangrijke drijfveren om hulp te zoeken:
- de mate van opvoedstress
- zorgen over de ontwikkeling of gedrag van hun kind
- in eigen omgeving onvoldoende steun ervaren
Ouders met deze problemen/beleving zijn de voornaamste doelgroep voor pedagogisch adviseren
Doelgroep ouders 0-12 jaar:
Beïnvloeding van pedagogische competentie ouders en gedrag van kinderen meest effectief.
Disfunctionele patronen zijn minder ingeslepen
Doelgroep ouders van pubers:
Ook ouders van pubers zijn een belangrijke doelgroep. Juist in puberfase beleven ouders meer
opvoedingsstress, natuurlijke steunbronnen vaak minder aanwezig, extra belangrijk om vinger aan de pols te
houden als problemen zich voordoen.
Pedagogische advisering is expliciet gericht op ouders en verzorger in hun rol als opvoeder.
Risicogroepen
Vaker signaleren van opvoedingsproblemen bij gezinnen:
- die leven onder armoedegrens
- eenoudergezinnen
- gezinnen met niet-westerse ouders
- laagopgeleide ouders
Nadelen van labelen van groepen met verhoogd risico:
- veel ouders in risicogroep hebben helemaal geen problemen
- werkt stigmatiserend
- maakt mensen die wel problemen hebben eerder kopschuw dan de drempel verlaagd wordt.
- selectief aanbod laat ouders in de kou staan die wel problemen hebben en niet in de risicogroep
behoren.
- risicogroep heeft geen universeel karakter
In praktijk grote ongelijkheid in mate waarin ouders gebruik maken van hulpbronnen
-> verantwoordelijkheid bij de instelling, moeilijk bereikbare voorzieningen
Bereiken van bredere doelgroep ouders:
- goed zicht hebben op bevolkingssamenstelling in eigen gemeente/wijk
- goed zicht hebben op wensen/behoeften van verschillende doelgroepen
- registratie van huidig voorzieningengebruik
Behoefte aan pedagogische advisering
Belangrijk uitgangspunt = lokaal aanbod moet afgestemd zijn op vragen en behoeften van ouders
3 onderzoeken verricht naar behoefte pedagogische advisering
1. Centraal cultureel planbureau
10% ouders vinden opvoeden vermoeiend en zware verantwoordelijkheid
50% maken zich weleens zorgen over opvoeding of ontwikkeling van hun kind
* 25% zoekt daadwerkelijk hulp bij opvoeden, vooral ouders met jonge kinderen.
, 2. Nederlandse gezinsraad
- Ouders onderstrepen het belang van voorzieningen waar ze terechtkunnen voor ondersteuning bij
de opvoeding
- familieleden en vrienden belangrijkste vraagbank bij opvoedingsvragen of problemen
- 36% heeft zich zorgen gemaakt over hun kind of over de opvoeding, vooral alleenstaande ouders
* waarvan 65% van de ouders hulp en advies gezocht buiten het gezin, familie, vriendenkring
3. GG&GD Utrecht
- 65% ouders heeft vragen over de opvoeding
- 43 % ervaart ook weleens problemen in de opvoeding (6% altijd)
* voornamelijk eenoudergezinnen, allochtone ouders, ouders met meerdere kinderen tussen 4-18
jaar.
* waarvan 15% behoefte aan steun en advies: 4% heeft deze ondersteuning niet kunnen vinden
- Opmerkelijk is dat Utrechtse ouders met ondersteuningsbehoefte sterke voorkeur heeft voor
professioneel advies en minder geneigd zijn om beroep te doen ondersteuning door familie,
vrienden, enzovoort.
GGD Brabant
- 50% soms vragen over de opvoeding, 3% vaak vragen over de opvoeding
* 42% ervaren soms problemen
* 2% ervaren vaak problemen
* 5% veel last van opvoedstress
- Niet-allochtone gezinnen, alleenstaande ouders en nieuw gevormde gezinnen vaker
opvoedingsproblemen
- 6% van alle ouders heeft behoefte aan opvoedondersteuning; waarvan helft persoonlijke
begeleiding zou willen.
GGD Gooi- en Vechtstreek inzicht verwerven in toekomstig aanbod
- Meer vrijblijvende vormen van schriftelijke of online ondersteuning
- Grote groep ouders ook behoefte aan individuele begeleiding
Top 4:
1. Foldermateriaal, boekjes
2. Persoonlijk begeleiding door deskundige
3. Online advies of ondersteuning
4. Voorlichtingsbijeenkomst over een thema
Ministerie Jeugd en Gezin
- Consequent zijn is moeilijkste in opvoeding
- Puberteit wordt ervaren als de lastigste periode
70% weet weleens geen raad in de opvoedingssituatie/ twijfelen aan hun eigen opvoedingskwaliteiten.
- Algemeen beeld is positief
73% heeft nooit een opvoedcursus gevolgd en heeft hier ook geen interesse naar.
Conclusie onderzoeken:
Opvoedingsvragen- en problemen komen vaak voor bij ouders en zijn inherent aan het opvoeden.
Deze vragen en problemen leiden niet automatisch tot behoefte aan hulp en advies.
Professionele steun neemt toe naarmate opvoeding als meer belastend ervaren wordt en steun tekort schiet
uit eigen netwerk (= niet bevredigde behoefte aan steun)
Pedagogische advisering kan belangrijke rol vervullen.
Zorgelijk is dat grote groep ouders niet op de hoogte is van voorzieningen voor opvoedondersteuning of een
hoge drempel ervaren.
