Deel 1: Beleid in Beweging
Hoofdstuk 1: Politekk beleid en sturing: en positebepaling
Hoofdstuk 3:
College 1: Benaderingen van beleid
In de cursus bestuur & beleid staat een tweetal vragen centraal.
1. Hoe kan je beleid ontwerpen?
A. Hoe kun je ervoor zorgen dat bepaald beleid efeccef is?
2. Hoe wordt bestaand beleid verklaard en begrepen?
Het gaat om de aanpak van maatschappelijke vraagstukken die niet alleen verschillende belangen
van verschillende partjen raakt, maar die ook betrekking heef op de afweging van bepaalde
waarden die we als samenleving belangrijk achten.
Een maatschappelijk probleem wordt een policek probleem, waarvoor een oplossing moet worden
gezocht.
Policek, beleid en sturing vormen een magische driehoek, waarbij de punten van de driehoek
onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn
Policek11 = heef betrekking op de vraag hoe een samenleving als gemeenschap in staat is om de
problemen waarmee deze samenleving wordt geconfronteerd op een bevredigende manier aan te
pakken (Stone, 2003)
De afweging tussen waarden genereert tal van spanningsvelden en dilemma’s. Het zijn de
spanningsvelden en dillema’s die het policeke karakter van beleidsproblemacek zien. Dit illustreert
dat het in de aanpak van beleidsproblemen in essence gaat om de afweging van waarden. Voor wie
en voor welke groep? – Wie krijgt wat en hoe? (schaarste)
Policek2 = Als de gezaghebbende toebedeling van waarden voor de samenleving, voor een
gemeenschap als geheel
Het policeke vraagstuk wordt nog lascger indien er sprake is van schaarste. Het gevolg is dat
prioriteiten moeten worden gesteld. Immers de hoeveelheid middelen (geld, mensen, expercse) die
ter beschikking staat, is beperkt. Er zijn meer problemen dan dat er middelen zijn.
Policek gaat ook over de vraag waarom een dergelijke beslissing moet worden genomen. Waaraan
ontleent een dergelijke keuze, beleid zijn legicmiteit (macht op juiste wijze is verkregen) en gezag.
Om beslissingen te kunnen nemen moeten policeke keuzeprocessen voldoen aan spelregels die zijn
neergelegd in de Grondwet, in internaconale verdragen en in weten en regels en waarvoor
bepaalde insctuces in het leven zijn geroepen (bv. representaceve democrace, rechtsstaat)
Het Nederlandse poldercultuur is een tradice van policeke besluitvorming, waarin door middel van
geven en nemen, samenwerking en compromisvorming, getracht wordt om policeke beslissingen
van draagvlak te voorzien
1
Beleid in Beweging – blz. 20
,Kernwoorden: problemen, waarden, samenleving, afweging tussen waarden, middelen, schaarste,
voor wie?
Beleid1= de stolling van waarden die we als samenleving belangrijk achten
‘The sum total of government actonn from signals of intent to the fnal outcome’
Beleid geef aan welke keuzes waarom zijn gemaakt en geef aan hoe deze (afweging van) waarden
worden gerealiseerd en voor welke groepen van burgers in de samenleving bepaalde afwegingen
geld. Daarnaast geef beleid aan welk soort maatregelen moeten worden genomen om die
waardentoebedeling/doelstellingen te realiseren en welke instrumenten dan wanneer moeten
worden ingezet (planmatge uitwerking)
Doelstellingen bedenken en behalen. Beleidsmakers zijn probleemdenkers, en een soort dromers die
een doel bedenken hoe ze dat kunnen behalen
Beleid2 = het realiseren van bepaalde doelstellingen met behulp van bepaalde middelen in een
bepaalde cjdsvolgorde
‘Anything a government chooses to do or not to do’ – Dye (1972)
Overheid als centrale actor
Beleid3 = voornemens, keuzes, acces van één of meer bestuurlijke instances, gericht op de sturing
van bepaalde maatschappelijke ontwikkelingen
‘The actons of government and the intentons that determine these actons’’
Beleid geef inhoud aan de wijze waarop bepaalde maatschappelijke ontwikkelingen in de
samenleving die zij gewenst of ongewenst vindt, tracht te beëindigen. Je hebt een doel en wilt ergens
heen; middelen inzeten
Alles wat verschillende actoren kiezen om wel of niet te doen
Kernwoorden: keuzes, maatregelen, inhoud, samenleving, doelstellingen, sturing, maatschappelijke
ontwikkelingen
Wat is beleid?2
o Samenstel van doelen en middelen
A. Beleid bestaat uit doelen
B. Je stelt middelen in die logischerwijs gerelateerd zijn aan het doel
C. Wat gaan we inzeten – bv. pot geld of voorlichcng
o Oorzakelijke onderbouwing
A. Als je een probleem hebt kan je veronderstellingen hebben over de oorzaken en
gevolgen
B. Oorzaken genoemd van de huidige situaces, hoe komt dat? A.d.h.v. de oorzaken kan je
naar de gewenste situace toe
o Algemeen belang als legitmate
A. Voor de samenleving als geheel
2
Beleid in Beweging – blz. 27
, B. Wie krijgt wat, kunnen ‘slachtofers’ vallen
C. Maak je iedereen of grote groep blij – wie in de samenleving?
o Opheffen discrepante tussen gewenste en feitelijke situate
A. Van punt A naar punt B
B. Iets gesignaleerd waar we niet blij mee zijn; wat is de scp aan de horizon
Beleidsproces3
Beleid staat niet op zichzelf, maar genereert een aantal processen (6) (beleidscyclus)
Maatschappelijke uitdaging agendavorming beleidsontwikkeling besluitvorming
uitvoering evaluace (agendavorming)
Waarom maken we beleid?
Wanneer is iets een beleidsprobleem? Is het een algemeen belang?
o Meerdere mensen ervaren het als nadelig
o Het probleem is terugkomend
Wie maakt er beleid?
Beleidsactoren – wie heef er invloed?
Actor = iemand die handelt/keuzes maakt
Voorbeelden: Ambtenaren, bestuurders (sportvereniging tot banken en universiteit); staat (alle
lagen), maatschappelijk middenveld en bedrijfsleven (lobbyen), ZBO’s
Kunnen verschillende scjlen ontstaan van besturen
Spanningsvelden van de beleidswetenschap
1. De rol van de beleidswetenschapper – betrokkenheid van verschillende actoren; beleid
tussen resultaat en proces; beleid maken voor of met de samenleving
2. Beleid tussen ratonaliteitk politekk insttutes en cultuur – benaderingen; tot verschillende
oordelen komen; is het succesvol of moeten we veranderen (oordelen)
Sturing4 = doelgerichte beïnvloeding van de samenleving in een bepaalde context
Acce van het probleem naar de gewenste situace – sturing ingezet (instrumenten) ; sturing aan de
samenleving. Actoren iets (anders) laten doen.
Macht in de vorm van beleidsinstrumenten
o Doelgerichte beïnvloeding van een actor
o Macht in vorm van beleidsinstrumenten
A. Stmuleren (de wortel) – bv. subsidie
B. Overtuigen (de preek) – bv. voorlichcngscampagne, advies, propaganda
C. Reguleren (de stok) – bv. verbod of boete
De vier benaderingen van het ontwerpen van beleid (bril/begrippenkader)
Deze benaderingen zijn vaak als reacce op elkaar ontstaan, omdat wordt gewezen op bepaalde
3
Beleid in Beweging – blz. 29 (fguur 1.1)
4
Beleid in Beweging – blz. 28
, tekortkomingen. 4 theorieën die elkaar niet uitsluiten. Kunnen niet ontkracht worden
Empirische toetsen over de werkelijkheid 5
‘’How something appears is always a mater of perspectve’’
1. Ratoneel perspectef (uni centrische)6
A. De kennis die we over een bepaald probleem ter harte nemen
B. Realiseren en begrijpen van werkelijkheid
C. Samenstel van oorzaken en gevolgen. Samenstel van doelen en middelen
D. Realiseren van doelstellingen op basis van volledige kennis en informace (eeciënce en
efeccviteit) – doel nastreven (gewenste situace)
E. Inzet van bepaalde instrumenten door bovenstaande afweging
F. Mens als raconeel wezen; bij sturing dat de mens die zich ernaar gaan gedragen
G. Primaat van de policek – los van de policek, waarbij de ambtenarij leidend(uitvoerend) is
H. Beleidsinstrumenten zijn neutraal – geen policeke keuze; wat werkt het beste
(efeccviteit), wat zijn de ervaringen mee; bij inzet beïnvloedt het mensen op dezelfde
manier (subsidie/boete). Het tref de een niet zwaarder dan de ander
I. Beoordeling op basis van efeccviteit en eeciënce (kosten-baten afweging; het snelst
van situace A naar B)
J. Klassiek maar ook modern – gaat om efeccviteit van beleid
K. Donorwet: bijvoorbeeld naar cijfers kijken wat de ontwikkeling is – eeciënce van beleid;
baten voor de samenleving evalueren
2. Politek perspectef (policentrische benadering)7
A. Machtsstrijd tussen allerlei parcjen. Steun en draagvlak zijn essenceel
B. De verschillende parcjen die hun eigen bijdragen en wensen hebben; niet alleen policeke
parcjen zoals pressiegroepen
C. Macht en belangen – met dezelfde belangen coalice voor of tegen vormen
D. Beleidsproces als machtsstrijd – eerst de oplossing dan het probleem erbij zoeken
E. Beleidsinstrumenten als machtsbronnen – policeke keuze; als je ergens niet van houdt;
zelf op de eigen keuzes te komen; informacebereik is belangrijk (propaganda)
F. Beoordeling op basis van belangen; wie wint? – machcge actor/belangengroep; lukt het
om mijn belang/posice veilig te stellen?
G. Donorwet: D66, pacënten federace
3. Cultureel perspectef8
A. Beleid is een zingevingsproces – symboliek en betekenis geven
B. Gedeelde betekenis van voor parcjen = succesvol – uitgaat van acceptace in de
samenleving
C. Zingeving door communicace – niet alleen de beleidstukken zelf (de verpakking), maar
ook publieke media, betekenisgeving verandert (wat voor frames komt er voor in de
beleidsstukken?)
D. Overtuigend zijn
5
Beleid in Beweging – blz. 69
6
Beleid in Beweging – blz. 71
7
Beleid in Beweging – blz. 80
8
Beleid in Beweging – blz. 89
Hoofdstuk 1: Politekk beleid en sturing: en positebepaling
Hoofdstuk 3:
College 1: Benaderingen van beleid
In de cursus bestuur & beleid staat een tweetal vragen centraal.
1. Hoe kan je beleid ontwerpen?
A. Hoe kun je ervoor zorgen dat bepaald beleid efeccef is?
2. Hoe wordt bestaand beleid verklaard en begrepen?
Het gaat om de aanpak van maatschappelijke vraagstukken die niet alleen verschillende belangen
van verschillende partjen raakt, maar die ook betrekking heef op de afweging van bepaalde
waarden die we als samenleving belangrijk achten.
Een maatschappelijk probleem wordt een policek probleem, waarvoor een oplossing moet worden
gezocht.
Policek, beleid en sturing vormen een magische driehoek, waarbij de punten van de driehoek
onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn
Policek11 = heef betrekking op de vraag hoe een samenleving als gemeenschap in staat is om de
problemen waarmee deze samenleving wordt geconfronteerd op een bevredigende manier aan te
pakken (Stone, 2003)
De afweging tussen waarden genereert tal van spanningsvelden en dilemma’s. Het zijn de
spanningsvelden en dillema’s die het policeke karakter van beleidsproblemacek zien. Dit illustreert
dat het in de aanpak van beleidsproblemen in essence gaat om de afweging van waarden. Voor wie
en voor welke groep? – Wie krijgt wat en hoe? (schaarste)
Policek2 = Als de gezaghebbende toebedeling van waarden voor de samenleving, voor een
gemeenschap als geheel
Het policeke vraagstuk wordt nog lascger indien er sprake is van schaarste. Het gevolg is dat
prioriteiten moeten worden gesteld. Immers de hoeveelheid middelen (geld, mensen, expercse) die
ter beschikking staat, is beperkt. Er zijn meer problemen dan dat er middelen zijn.
Policek gaat ook over de vraag waarom een dergelijke beslissing moet worden genomen. Waaraan
ontleent een dergelijke keuze, beleid zijn legicmiteit (macht op juiste wijze is verkregen) en gezag.
Om beslissingen te kunnen nemen moeten policeke keuzeprocessen voldoen aan spelregels die zijn
neergelegd in de Grondwet, in internaconale verdragen en in weten en regels en waarvoor
bepaalde insctuces in het leven zijn geroepen (bv. representaceve democrace, rechtsstaat)
Het Nederlandse poldercultuur is een tradice van policeke besluitvorming, waarin door middel van
geven en nemen, samenwerking en compromisvorming, getracht wordt om policeke beslissingen
van draagvlak te voorzien
1
Beleid in Beweging – blz. 20
,Kernwoorden: problemen, waarden, samenleving, afweging tussen waarden, middelen, schaarste,
voor wie?
Beleid1= de stolling van waarden die we als samenleving belangrijk achten
‘The sum total of government actonn from signals of intent to the fnal outcome’
Beleid geef aan welke keuzes waarom zijn gemaakt en geef aan hoe deze (afweging van) waarden
worden gerealiseerd en voor welke groepen van burgers in de samenleving bepaalde afwegingen
geld. Daarnaast geef beleid aan welk soort maatregelen moeten worden genomen om die
waardentoebedeling/doelstellingen te realiseren en welke instrumenten dan wanneer moeten
worden ingezet (planmatge uitwerking)
Doelstellingen bedenken en behalen. Beleidsmakers zijn probleemdenkers, en een soort dromers die
een doel bedenken hoe ze dat kunnen behalen
Beleid2 = het realiseren van bepaalde doelstellingen met behulp van bepaalde middelen in een
bepaalde cjdsvolgorde
‘Anything a government chooses to do or not to do’ – Dye (1972)
Overheid als centrale actor
Beleid3 = voornemens, keuzes, acces van één of meer bestuurlijke instances, gericht op de sturing
van bepaalde maatschappelijke ontwikkelingen
‘The actons of government and the intentons that determine these actons’’
Beleid geef inhoud aan de wijze waarop bepaalde maatschappelijke ontwikkelingen in de
samenleving die zij gewenst of ongewenst vindt, tracht te beëindigen. Je hebt een doel en wilt ergens
heen; middelen inzeten
Alles wat verschillende actoren kiezen om wel of niet te doen
Kernwoorden: keuzes, maatregelen, inhoud, samenleving, doelstellingen, sturing, maatschappelijke
ontwikkelingen
Wat is beleid?2
o Samenstel van doelen en middelen
A. Beleid bestaat uit doelen
B. Je stelt middelen in die logischerwijs gerelateerd zijn aan het doel
C. Wat gaan we inzeten – bv. pot geld of voorlichcng
o Oorzakelijke onderbouwing
A. Als je een probleem hebt kan je veronderstellingen hebben over de oorzaken en
gevolgen
B. Oorzaken genoemd van de huidige situaces, hoe komt dat? A.d.h.v. de oorzaken kan je
naar de gewenste situace toe
o Algemeen belang als legitmate
A. Voor de samenleving als geheel
2
Beleid in Beweging – blz. 27
, B. Wie krijgt wat, kunnen ‘slachtofers’ vallen
C. Maak je iedereen of grote groep blij – wie in de samenleving?
o Opheffen discrepante tussen gewenste en feitelijke situate
A. Van punt A naar punt B
B. Iets gesignaleerd waar we niet blij mee zijn; wat is de scp aan de horizon
Beleidsproces3
Beleid staat niet op zichzelf, maar genereert een aantal processen (6) (beleidscyclus)
Maatschappelijke uitdaging agendavorming beleidsontwikkeling besluitvorming
uitvoering evaluace (agendavorming)
Waarom maken we beleid?
Wanneer is iets een beleidsprobleem? Is het een algemeen belang?
o Meerdere mensen ervaren het als nadelig
o Het probleem is terugkomend
Wie maakt er beleid?
Beleidsactoren – wie heef er invloed?
Actor = iemand die handelt/keuzes maakt
Voorbeelden: Ambtenaren, bestuurders (sportvereniging tot banken en universiteit); staat (alle
lagen), maatschappelijk middenveld en bedrijfsleven (lobbyen), ZBO’s
Kunnen verschillende scjlen ontstaan van besturen
Spanningsvelden van de beleidswetenschap
1. De rol van de beleidswetenschapper – betrokkenheid van verschillende actoren; beleid
tussen resultaat en proces; beleid maken voor of met de samenleving
2. Beleid tussen ratonaliteitk politekk insttutes en cultuur – benaderingen; tot verschillende
oordelen komen; is het succesvol of moeten we veranderen (oordelen)
Sturing4 = doelgerichte beïnvloeding van de samenleving in een bepaalde context
Acce van het probleem naar de gewenste situace – sturing ingezet (instrumenten) ; sturing aan de
samenleving. Actoren iets (anders) laten doen.
Macht in de vorm van beleidsinstrumenten
o Doelgerichte beïnvloeding van een actor
o Macht in vorm van beleidsinstrumenten
A. Stmuleren (de wortel) – bv. subsidie
B. Overtuigen (de preek) – bv. voorlichcngscampagne, advies, propaganda
C. Reguleren (de stok) – bv. verbod of boete
De vier benaderingen van het ontwerpen van beleid (bril/begrippenkader)
Deze benaderingen zijn vaak als reacce op elkaar ontstaan, omdat wordt gewezen op bepaalde
3
Beleid in Beweging – blz. 29 (fguur 1.1)
4
Beleid in Beweging – blz. 28
, tekortkomingen. 4 theorieën die elkaar niet uitsluiten. Kunnen niet ontkracht worden
Empirische toetsen over de werkelijkheid 5
‘’How something appears is always a mater of perspectve’’
1. Ratoneel perspectef (uni centrische)6
A. De kennis die we over een bepaald probleem ter harte nemen
B. Realiseren en begrijpen van werkelijkheid
C. Samenstel van oorzaken en gevolgen. Samenstel van doelen en middelen
D. Realiseren van doelstellingen op basis van volledige kennis en informace (eeciënce en
efeccviteit) – doel nastreven (gewenste situace)
E. Inzet van bepaalde instrumenten door bovenstaande afweging
F. Mens als raconeel wezen; bij sturing dat de mens die zich ernaar gaan gedragen
G. Primaat van de policek – los van de policek, waarbij de ambtenarij leidend(uitvoerend) is
H. Beleidsinstrumenten zijn neutraal – geen policeke keuze; wat werkt het beste
(efeccviteit), wat zijn de ervaringen mee; bij inzet beïnvloedt het mensen op dezelfde
manier (subsidie/boete). Het tref de een niet zwaarder dan de ander
I. Beoordeling op basis van efeccviteit en eeciënce (kosten-baten afweging; het snelst
van situace A naar B)
J. Klassiek maar ook modern – gaat om efeccviteit van beleid
K. Donorwet: bijvoorbeeld naar cijfers kijken wat de ontwikkeling is – eeciënce van beleid;
baten voor de samenleving evalueren
2. Politek perspectef (policentrische benadering)7
A. Machtsstrijd tussen allerlei parcjen. Steun en draagvlak zijn essenceel
B. De verschillende parcjen die hun eigen bijdragen en wensen hebben; niet alleen policeke
parcjen zoals pressiegroepen
C. Macht en belangen – met dezelfde belangen coalice voor of tegen vormen
D. Beleidsproces als machtsstrijd – eerst de oplossing dan het probleem erbij zoeken
E. Beleidsinstrumenten als machtsbronnen – policeke keuze; als je ergens niet van houdt;
zelf op de eigen keuzes te komen; informacebereik is belangrijk (propaganda)
F. Beoordeling op basis van belangen; wie wint? – machcge actor/belangengroep; lukt het
om mijn belang/posice veilig te stellen?
G. Donorwet: D66, pacënten federace
3. Cultureel perspectef8
A. Beleid is een zingevingsproces – symboliek en betekenis geven
B. Gedeelde betekenis van voor parcjen = succesvol – uitgaat van acceptace in de
samenleving
C. Zingeving door communicace – niet alleen de beleidstukken zelf (de verpakking), maar
ook publieke media, betekenisgeving verandert (wat voor frames komt er voor in de
beleidsstukken?)
D. Overtuigend zijn
5
Beleid in Beweging – blz. 69
6
Beleid in Beweging – blz. 71
7
Beleid in Beweging – blz. 80
8
Beleid in Beweging – blz. 89
