Samenvatting Als opvoeden niet vanzelf gaat

, Als opvoeden niet vanzelf gaat
Hoofdstuk 4: professionaliteit en professionalisering


Als opvoeding en ontwikkeling niet vanzelf gaan, dan brengt dat voor de betrokken ouders en het
kind over het algemeen veel leed met zich mee. Normaal gesproken ontwikkelen kinderen zich als
het ware automatisch. Als dit automatische te veel wordt aangetast door problemen, ontstaan
blokkades, onzekerheid, verzet en gedragsproblemen.

De functie van verschillende terreinen van professionele zorg:

1. In de directe omgang met het kind of de jongere, zoals in de functie van groepsleider,
pedagogisch medewerker, leerkracht of ambulant hulpverlener.
2. In de begeleiding en ondersteuning van primaire opvoeders, zoals door ambulant
hulpverleners, bij opvoedingsondersteuning of bij teambegeleiding.
3. Bij het proces van realiseren en organiseren van hulp, zoals door een zorgconsulent, een
medewerker van Bureau Jeugdzorg of van het Centrum voor Jeugd en Gezin.
4. In een beleidsfunctie.

4.1 Professionaliteit


Een Zorg- en Adviesteam (ZAT) is een team van professionals uit plaatselijke of regionale
zorginstellingen en scholen, dat regelmatig bij elkaar komt om kinderen en jongeren te bespreken. In
het algemeen gaat het daarbij om ernstige of complexe opvoedings- en/of ontwikkelingsproblemen,
die zich uiten in gedrag of leerprestaties en waarvoor ondanks extra inspanning geen oplossing is
gevonden.

Er wordt een grote waarde gehecht aan professionaliteit van mensen, die zich bezighouden met
problematische opvoeding en ontwikkeling. Dat is niet voor niets: het gaat om een thema dat
enerzijds heel gevoelig ligt bij betrokkenen en anderzijds maatschappelijk erg relevant is.

De positie van de professional ten opzichte van de cliënt is de laatste jaren sterk veranderd. Waar in
het verleden sprake was van een hiërarchische verhouding waarbij de professional een dominante en
overzichtelijke plaats innam, wordt in deze tijd van een gelijkwaardige en positieve basishouding
ingenomen.

Een professional moet:

- transparant zijn en in staat zijn verantwoording af te leggen over zijn handelen en de
middelen die hij hanteert.
- Kunnen inspelen op maatschappelijke ontwikkelingen, die van invloed zijn op zijn werk van de
professionals, zoals de toegenomen diversiteit.
- Kunnen inspelen op verschillen tussen mensen.
- Kunnen omgaan met onvoorspelbaarheid en onzekerheid.

Er worden steeds meer eisen gesteld ten aanzien van de samenwerking tussen professionals en
organisaties onderling.

Professionaliteit: het geheel van kwalificaties die nodig zijn voor het uitoefenen van een beroep.

, De Sector van het Hoger Sociaal Agogisch onderwijs beschrijft zes clusters van
beroepscompetenties:

1. Het kunnen verkennen, analyseren en definiëren van situaties;
2. Het in staat zijn tot methodisch handelen en dat handelen te verantwoorden;
3. Het kunnen werken in en vanuit een organisatie;
4. Het professioneel inzetten van de eigen persoon als instrument;
5. Het in staat zijn praktijkgericht onderzoek te verrichten, gericht op plantontwikkeling en
beroepsontwikkeling;
6. Het in staat zijn tot levenslang leren en het onderhouden van de eigen beroepscompetenties.


Kenmerken van professioneel handelen:

- Plaatsvindt binnen kaders die door de beroepsgroep, branche en/of overheid worden
bepaald;
- Mede wordt gekenmerkt door reflectie, systematisering van ervaring, intervisie, bijscholing
en het streven naar kwaliteitsverbetering;
- Een eigen autonomie en verantwoordelijkheid kent;
- In de regel tegen betaling wordt verricht.

Professionaliteit uit zich op verschillende niveaus van werken:

- Microniveau
- Mesoniveau: samenwerking met collega’s, andere disciplines in het behandelingsteam en
binnen de organisatie, en met netwerken van professionele en niet-professionele
betrokkenen buiten de organisatie.
- Macroniveau: professionals hebben eigen verantwoordelijkheid om mee te denken in het
beleid.
- Ethisch niveau
- Beroepsniveau

Centrale kenmerken van professioneel handelen:

1. Planmatig werken
2. Professioneel inzetten van de eigen persoon

4.2 professionalisering


professionalisering: een continu en dynamisch proces dat enerzijds gericht is op het uitdiepen en
verbeteren van het beroep: en anderzijds op het verbeteren van de kwaliteit van de dienstverlening
aan de cliënt.
Het gaat daarbij om een proces waarbij de professional zich door anderen (van buitenaf)
aangedragen nieuwe technieken en methodieken eigen maakt, en (van binnenuit) leert van zijn
werkervaringen in de beroepspraktijk.

Een professional moet blijven reflecteren op zijn eigen opvattingen en ervaringen en moet in staat
zijn deze te verbinden met theoretische concepten op het vakgebied. Drie denkprocessen die hierbij
aansluiten:

1. het intuïtief denken dat directe acties ondersteunt;