FILOSOFIE 2024
Inhoudsopgave
Wat maakt de mens: inleiding................................................................................ 3
Kunnen machines denken?.................................................................................. 3
LaMDA................................................................................................................. 3
Kwestie 1: Hoe ervaren wij ons bestaan als mens?................................................3
0- Dualisme......................................................................................................... 3
1- Fenomenologie................................................................................................ 4
1.1 Het gevoel van een zelf in beweging.........................................................4
1.2 Fenomenologie in context..........................................................................5
2- Onze verhouding tot onszelf........................................................................... 5
2.1 Excentrische positionaliteit........................................................................5
2.2 Natuurlijke kunstmatigheid........................................................................6
2.3 Bemiddelde onmiddellijkheid.....................................................................6
2.4 De utopische standplaats...........................................................................7
3- Ons bestaan in verhouding tot de ander.........................................................7
3.1 Niet geboren als vrouw, maar vrouw worden.............................................7
3.2 Mensen van kleur gezien door de witte blik...............................................8
Kwestie 2: Hoe veranderen techniek en wetenschap ons mensbeeld?................10
4- Metaforen voor de mens............................................................................... 10
4.1 Lichamelijke metaforen............................................................................10
4.2 Technische metaforen.............................................................................. 10
5- Mens – brein – computer............................................................................... 11
5.1 Wij zijn ons Brein...................................................................................... 11
5.2 Het brein als informatieverwerker en computer.......................................12
5.3 Er zijn dingen die een computer niet kan (en een mens wel)...................12
5.4 Van symboolverwerkingssystemen naar neurale netwerken...................13
6- 4E-cognitie.................................................................................................... 13
6.1 Embodied: belichaamde cognitie.............................................................13
6.2 Embedded: ingebedde of gesitueerde cognitie........................................14
6.3 extended: uitgebreide cognitie................................................................14
6.4 Enactive: enactieve cognitie....................................................................14
Kwestie 3: In hoeverre verandert het wezen van de mens door onze omgang met
techniek?.............................................................................................................. 16
7- Wij zijn van nature technologische wezens...................................................16
1
, 7.1 Natural-born cyborg................................................................................. 16
7.2 Symbolen als dingen om mee te denken.................................................16
8- Techniek verandert onze zintuiglijke ervaring...............................................17
8.1 De empirische wending in de techniekfilosofie: van vervreemding naar
bemiddeling................................................................................................... 17
8.2 Mens-techniekrelaties.............................................................................. 17
8.3 Technologie en de zintuigen....................................................................18
9- Techniek is verweven met ethiek..................................................................19
9.1 De morele lading van techniek.................................................................19
9.2 De Technologische bemiddeling van onze moraal in vier dimensies.......19
10- Voorbij het humanisme: scenario’s voor de toekomst van de mens...........20
10.1 Posthumanisme...................................................................................... 20
Kwestie 4: Grensvervagingen............................................................................... 22
11- Grensvervaging tussen mens en dier (en planten, schimmels en bacteriën)
.......................................................................................................................... 22
11.1 Van ecologisch naar ecologisch denken.................................................22
11.2 Hoe planten denken en doen.................................................................22
11.3 Wat zouden dieren ons vertellen als we de juiste vragen zouden stellen?
....................................................................................................................... 23
12- Grensvervagingen tussen levende en niet-levende wezens........................23
12.1 Het handelingsvermogen van niet-mensen............................................24
12.2 Cognitieve assemblages........................................................................24
12.3 Morele verantwoordelijkheid..................................................................25
13- Grensvervagingen tussen fysieke en niet-fysieke verschijnselen..............25
13.1 Verstrengeling en intra-actie..................................................................25
13.2 Homo deus: de mens als data, de mens als god....................................26
2
Inhoudsopgave
Wat maakt de mens: inleiding................................................................................ 3
Kunnen machines denken?.................................................................................. 3
LaMDA................................................................................................................. 3
Kwestie 1: Hoe ervaren wij ons bestaan als mens?................................................3
0- Dualisme......................................................................................................... 3
1- Fenomenologie................................................................................................ 4
1.1 Het gevoel van een zelf in beweging.........................................................4
1.2 Fenomenologie in context..........................................................................5
2- Onze verhouding tot onszelf........................................................................... 5
2.1 Excentrische positionaliteit........................................................................5
2.2 Natuurlijke kunstmatigheid........................................................................6
2.3 Bemiddelde onmiddellijkheid.....................................................................6
2.4 De utopische standplaats...........................................................................7
3- Ons bestaan in verhouding tot de ander.........................................................7
3.1 Niet geboren als vrouw, maar vrouw worden.............................................7
3.2 Mensen van kleur gezien door de witte blik...............................................8
Kwestie 2: Hoe veranderen techniek en wetenschap ons mensbeeld?................10
4- Metaforen voor de mens............................................................................... 10
4.1 Lichamelijke metaforen............................................................................10
4.2 Technische metaforen.............................................................................. 10
5- Mens – brein – computer............................................................................... 11
5.1 Wij zijn ons Brein...................................................................................... 11
5.2 Het brein als informatieverwerker en computer.......................................12
5.3 Er zijn dingen die een computer niet kan (en een mens wel)...................12
5.4 Van symboolverwerkingssystemen naar neurale netwerken...................13
6- 4E-cognitie.................................................................................................... 13
6.1 Embodied: belichaamde cognitie.............................................................13
6.2 Embedded: ingebedde of gesitueerde cognitie........................................14
6.3 extended: uitgebreide cognitie................................................................14
6.4 Enactive: enactieve cognitie....................................................................14
Kwestie 3: In hoeverre verandert het wezen van de mens door onze omgang met
techniek?.............................................................................................................. 16
7- Wij zijn van nature technologische wezens...................................................16
1
, 7.1 Natural-born cyborg................................................................................. 16
7.2 Symbolen als dingen om mee te denken.................................................16
8- Techniek verandert onze zintuiglijke ervaring...............................................17
8.1 De empirische wending in de techniekfilosofie: van vervreemding naar
bemiddeling................................................................................................... 17
8.2 Mens-techniekrelaties.............................................................................. 17
8.3 Technologie en de zintuigen....................................................................18
9- Techniek is verweven met ethiek..................................................................19
9.1 De morele lading van techniek.................................................................19
9.2 De Technologische bemiddeling van onze moraal in vier dimensies.......19
10- Voorbij het humanisme: scenario’s voor de toekomst van de mens...........20
10.1 Posthumanisme...................................................................................... 20
Kwestie 4: Grensvervagingen............................................................................... 22
11- Grensvervaging tussen mens en dier (en planten, schimmels en bacteriën)
.......................................................................................................................... 22
11.1 Van ecologisch naar ecologisch denken.................................................22
11.2 Hoe planten denken en doen.................................................................22
11.3 Wat zouden dieren ons vertellen als we de juiste vragen zouden stellen?
....................................................................................................................... 23
12- Grensvervagingen tussen levende en niet-levende wezens........................23
12.1 Het handelingsvermogen van niet-mensen............................................24
12.2 Cognitieve assemblages........................................................................24
12.3 Morele verantwoordelijkheid..................................................................25
13- Grensvervagingen tussen fysieke en niet-fysieke verschijnselen..............25
13.1 Verstrengeling en intra-actie..................................................................25
13.2 Homo deus: de mens als data, de mens als god....................................26
2
