2.3 ETHISCH HANDELEN IN DE
JURIDISCHE
BEROEPSPRAKTIJK I
Datum: 12-04-2024
,Inhoud
Inleiding..................................................................................................................................................2
Ethisch dilemma.....................................................................................................................................2
Moraliteit, normen en waarden.............................................................................................................2
Relevante actoren...................................................................................................................................3
Ethische stromingen...............................................................................................................................3
Visies op integriteit.................................................................................................................................4
Rechtvaardigheid....................................................................................................................................4
Bronnenlijst............................................................................................................................................6
, Inleiding
In dit essay wordt uitgelegd wat een ethisch dilemma is. Ook wordt er beschreven wat begrippen
zoals, moraliteit, normen, waarden en rechtvaardigheid inhouden en worden er drie ethische
stromingen beschreven. Er wordt ook gekeken naar de verschillende visies op integriteit. Al deze
onderwerpen worden toegepast op een specifiek ethisch dilemma.
Ethisch dilemma
Een dilemma is een probleem of situatie waarbij een keuze gemaakt moet worden, maar elk optie
levert weer andere problemen op. Elke oplossing is even onaantrekkelijk. Bij een dilemma ervaar je
een innerlijke tweestrijd. Dit betekent dat je een strijd voert met je geweten, omdat je geen goede
keuzes meer kunt maken. Dilemma’s gaan over onderliggende belangen, waarden en behoeften die
met elkaar conflicteren. Wanneer je kiest voor de ene oplossing, dan sluit je de andere uit, terwijl je
dat eigenlijk niet wilt.1
Een van de verschillende soorten dilemma’s is een ethisch dilemma. Een dilemma is ethisch van aard,
wanneer er een botsing is tussen verschillende morele waarden. Hierbij gaat het kiezen voor de ene
waarde ten koste van de andere waarde. Het verschil tussen een niet-ethisch dilemma en een ethisch
dilemma is dus dat er bij een ethisch dilemma sprake is van een keuze die invloed heeft op morele
waarden.2
Het ethische dilemma dat in dit essay uitgewerkt wordt, luidt als volgt:
Een persoon heeft een aanslag gepleegd waarbij meerdere mensen zijn omgekomen. Deze persoon is
aangehouden en zit vast op het politiebureau voor verhoor. Voordat dit verhoor plaatsvindt, gaat de
verdachte in gesprek met zijn advocaat. In dit gesprek verteld de verdachte dat hij weet dat er nog
twee andere aanslagen zullen plaatsvinden binnen enkele uren. Moet de advocaat zijn
geheimhoudingsplicht tot de cliënt waarborgen of moet hij deze plicht schenden en dus de politie
inlichten over de aanslagen, waardoor eventuele slachtoffers zouden worden beschermd?
Dit dilemma is een ethisch dilemma, omdat de keuze die gemaakt moet worden invloed heeft op
morele waarden.
Moraliteit, normen en waarden
Moraliteit is het geheel aan regels, waarden en houdingen dat het gedrag van mensen reguleert met
betrekking tot de belangen en het welzijn van anderen. Morele regels begrenzen de individuele
vrijheid van handelen, doordat het maatschappelijk belang uitstijgt boven het eigen belang.
Moraliteit schrijft dus voor hoe mensen zich ten opzichte van andere mensen moeten gedragen. 3
De morele regels die individuele vrijheid begrenzen worden ook wel normen genoemd. Normen
verbieden meestal bepaald gedrag. Normen zijn ongeschreven regels van goed fatsoen waar het
merendeel van de mensen zich min of meer aan houdt. Normen ontstaan uit achterliggende
waarden.4 Waarden zijn te omschrijven als de idealen of overtuigingen van een groep mensen. Waar
normen gaan over hoe je je op een bepaalde manier gedraagt, gaan waarden over de achterliggende
motivatie daarvan. Eerst is er dus de waarde, de opvatting van wat wenselijk is en van daaruit vloeien
gedragsregels, oftewel normen. Voorbeelden van waarden waar we ons in Nederland aan hechten
zijn: vrijheid, gelijkheid, respect en tolerantie. 5
1
Stevens, ‘Wat is een dilemma?’, desteven.nl, 2023.
2
‘Moreel dilemma’, knmg.nl.
3
Schotman 2020, p.16.
4
‘Normen’, normenenwaarden.org.
5
‘Waarden’, normenenwaarden.org.
JURIDISCHE
BEROEPSPRAKTIJK I
Datum: 12-04-2024
,Inhoud
Inleiding..................................................................................................................................................2
Ethisch dilemma.....................................................................................................................................2
Moraliteit, normen en waarden.............................................................................................................2
Relevante actoren...................................................................................................................................3
Ethische stromingen...............................................................................................................................3
Visies op integriteit.................................................................................................................................4
Rechtvaardigheid....................................................................................................................................4
Bronnenlijst............................................................................................................................................6
, Inleiding
In dit essay wordt uitgelegd wat een ethisch dilemma is. Ook wordt er beschreven wat begrippen
zoals, moraliteit, normen, waarden en rechtvaardigheid inhouden en worden er drie ethische
stromingen beschreven. Er wordt ook gekeken naar de verschillende visies op integriteit. Al deze
onderwerpen worden toegepast op een specifiek ethisch dilemma.
Ethisch dilemma
Een dilemma is een probleem of situatie waarbij een keuze gemaakt moet worden, maar elk optie
levert weer andere problemen op. Elke oplossing is even onaantrekkelijk. Bij een dilemma ervaar je
een innerlijke tweestrijd. Dit betekent dat je een strijd voert met je geweten, omdat je geen goede
keuzes meer kunt maken. Dilemma’s gaan over onderliggende belangen, waarden en behoeften die
met elkaar conflicteren. Wanneer je kiest voor de ene oplossing, dan sluit je de andere uit, terwijl je
dat eigenlijk niet wilt.1
Een van de verschillende soorten dilemma’s is een ethisch dilemma. Een dilemma is ethisch van aard,
wanneer er een botsing is tussen verschillende morele waarden. Hierbij gaat het kiezen voor de ene
waarde ten koste van de andere waarde. Het verschil tussen een niet-ethisch dilemma en een ethisch
dilemma is dus dat er bij een ethisch dilemma sprake is van een keuze die invloed heeft op morele
waarden.2
Het ethische dilemma dat in dit essay uitgewerkt wordt, luidt als volgt:
Een persoon heeft een aanslag gepleegd waarbij meerdere mensen zijn omgekomen. Deze persoon is
aangehouden en zit vast op het politiebureau voor verhoor. Voordat dit verhoor plaatsvindt, gaat de
verdachte in gesprek met zijn advocaat. In dit gesprek verteld de verdachte dat hij weet dat er nog
twee andere aanslagen zullen plaatsvinden binnen enkele uren. Moet de advocaat zijn
geheimhoudingsplicht tot de cliënt waarborgen of moet hij deze plicht schenden en dus de politie
inlichten over de aanslagen, waardoor eventuele slachtoffers zouden worden beschermd?
Dit dilemma is een ethisch dilemma, omdat de keuze die gemaakt moet worden invloed heeft op
morele waarden.
Moraliteit, normen en waarden
Moraliteit is het geheel aan regels, waarden en houdingen dat het gedrag van mensen reguleert met
betrekking tot de belangen en het welzijn van anderen. Morele regels begrenzen de individuele
vrijheid van handelen, doordat het maatschappelijk belang uitstijgt boven het eigen belang.
Moraliteit schrijft dus voor hoe mensen zich ten opzichte van andere mensen moeten gedragen. 3
De morele regels die individuele vrijheid begrenzen worden ook wel normen genoemd. Normen
verbieden meestal bepaald gedrag. Normen zijn ongeschreven regels van goed fatsoen waar het
merendeel van de mensen zich min of meer aan houdt. Normen ontstaan uit achterliggende
waarden.4 Waarden zijn te omschrijven als de idealen of overtuigingen van een groep mensen. Waar
normen gaan over hoe je je op een bepaalde manier gedraagt, gaan waarden over de achterliggende
motivatie daarvan. Eerst is er dus de waarde, de opvatting van wat wenselijk is en van daaruit vloeien
gedragsregels, oftewel normen. Voorbeelden van waarden waar we ons in Nederland aan hechten
zijn: vrijheid, gelijkheid, respect en tolerantie. 5
1
Stevens, ‘Wat is een dilemma?’, desteven.nl, 2023.
2
‘Moreel dilemma’, knmg.nl.
3
Schotman 2020, p.16.
4
‘Normen’, normenenwaarden.org.
5
‘Waarden’, normenenwaarden.org.
