SAMENVATTING MATERIEEL STRAFRECHT WEEK 1 TOT 7
WEEK 1
Het materiele strafrecht ziet op de inhoudelijke grenzen waarbinnen er vervolgd mag
worden, het formeel strafrecht gaat over de procedure die gevolgd moet worden bij de
vervolging. Het formele strafrecht, het strafprocesrecht, maakt het materiele strafrecht
mogelijk. Het materiele strafrecht is het deel van het strafrecht waarin wordt bepaald
waarvoor, wanneer, wie, binnen welke grenzen en waarom een strafrechtelijke sanctie kan
worden opgelegd. Het materieel strafrecht bestaat schematisch gezien uit twee onderdelen:
strafbaarstellingen en de algemene leerstukken van de strafrechtelijke aansprakelijkheid. De
strafbaarstellingen zijn de in de wet omschreven gedragingen die verboden zijn en
waarvoor een straf kan worden opgelegd. De algemene leerstukken van strafrechtelijke
aansprakelijkheid zijn de al dan niet in de wet tot uitdrukking komende termen of
begrippen die (mede) bepalend zijn voor, of richting geven aan, het vestigen en begrenzen
van de strafrechtelijke aansprakelijkheid. Voorbeelden van deze algemene leerstukken zijn
daderschap, wederrechtelijkheid, opzet en schuld, poging en voorbereiding, deelneming en
schulduitsluitingsgronden.
Het strafproces begint met een dagvaarding wanneer iemand verdacht wordt van het
begaan van een strafbaar feit. Deze dagvaarding heeft vier functies: de
persoonsaanduidingsfunctie, de oproepingsfunctie, de informatiefunctie en de
beschuldigingsfunctie. Een dagvaarding kan nietig zijn wanneer deze in een van de functies
grovelijk tekortschiet, een spelfout of verschrijving kan niet tot nietigheid leiden. Het
strafbaar feit bestaat uit een menselijke gedraging die past binnen een wettelijke
delictsomschrijving, die wederrechtelijk is en die aan schuld van de verdachte te wijten is.
Hier zie je dus terugkomen dat wederrechtelijkheid en schuld kernvoorwaarden zijn voor
strafrechtelijke aansprakelijkheid. Als deze niet in de delictsomschrijving worden genoemd
zijn wederrechtelijkheid en schuld elementen, en wanneer dit wel gebeurt dan zijn zij
bestanddelen.
Een belangrijk verschil in typen strafbare feiten is het verschil tussen misdrijven en
overtredingen. Dit onderscheid is te vinden in de plaats waar het delict staat in het
Wetboek van Strafrecht, Boek 2 bevat de misdrijven en Boek 3 de overtredingen. Bij
overtredingen zijn de deelnemingsvormen zoals medeplichtigheid en poging niet strafbaar.
Ook mogen er hier minder dwangmiddelen worden toegepast en bij overtredingen komen
subjectieve bestanddelen, opzet en schuld, meestal niet voor in de delictsomschrijving.
Krenkingsdelicten zijn delicten waarbij een bepaald rechtsgoed wordt gekrenkt,
bijvoorbeeld het krenken van het recht op bezit bij diefstal. Bij gevaarzettingsdelicten wordt
het in gevaar brengen van een rechtsgoed strafbaar gesteld. Ook is er een onderscheid te
maken tussen commissie- en omissiedelicten. Bij een commissiedelict gaat het over een
1
,bepaald handelen dat is verboden, waar bij omissiedelicten een bepaald nalaten strafbaar is
gesteld.
Tijdens een rechtszaak moet de rechter na het onderzoek ter terechtzitting tot een
beslissing komen met behulp van de vragen uit het beslissingsmodel. Deze zijn opgenomen
in art. 348 en 350 Sv, artikel 348 bevat de voorvragen en 350 de hoofdvragen. Tot welke
uitspraak de rechter moet komen op basis van de antwoorden op deze vragen staat in art.
349 lid 1 en art. 352 Sv. In de eerste vraag van art. 348 Sv wordt er gekeken of de
dagvaarding geldig is. De tenlastelegging moet de tijd, plaats en feit bevatten. Ook moet
deze een beschrijving van het delict bevatten. De tweede vraag gaat over de bevoegdheid
van de rechter. Een rechter is onbevoegd wanneer de zaak bij de verkeerde soort rechter is
neergelegd, de absolute competentie, of wanneer deze bij de rechter in de verkeerde plaats
wordt neergelegd, de relatieve competentie. De rechter kan de zaak doorverwijzen naar een
andere rechter. De derde vraag gaat over de ontvankelijkheid van het Openbaar Ministerie/
de Officier van Justitie. Het OM is niet-ontvankelijk wanneer deze nog niet, niet, of niet
meer het recht tot strafvervolging heeft. Ook de schending van de beginselen van
behoorlijke procesorde kan leiden tot niet-ontvankelijkheid van het OM. Deze beginselen
zijn het vertrouwensbeginsel, het gelijkheidsbeginsel, het beginsel van zuiverheid van
oogmerk, beginsel van redelijke en billijke belangenafweging en de restcategorie. Als het
OM niet-ontvankelijk wordt verklaard betekent dit niet meteen het einde van de zaak, als de
reden waarom het OM niet-ontvankelijk is verklaard herstelbaar is kan er opnieuw worden
begonnen met de vervolging. De laatste vraag is of er redenen zijn tot schorsing van de
vervolging. Direct na het uitroepen van een zaak kan de rechter toetsen of er aan deze
voorvragen is voldaan, een preliminair verweer is dan ook een verweer gericht op de
voorvragen van het beslissingsmodel. De eerste vraag van art. 350 Sv gaat over of het ten
laste gelegde feit bewezen kan worden. Kan dit niet gebeuren, dan volgt vrijspraak. De
tweede vraag gaat erover of dit bewezen verklaarde feit ook strafbaar is, dit feit moet vallen
onder een delictsomschrijving. Als dit niet het geval is wordt er overgegaan tot ontslag van
alle rechtsvervolging. De derde vraag gaat over de strafbaarheid van de verdachte, hier
wordt er eventueel gekeken naar strafuitsluitingsgronden. Ook hier vindt ontslag van alle
rechtsvervolging plaats wanneer de dader niet strafbaar is. Als laatste komt de rechter dan
met de sanctie die hij oplegt aan de verdachte.
De grondslag voor een terechtzitting is niet wat er werkelijk is gebeurd, maar wat er in de
tenlastelegging is opgenomen. De rechter kijkt dan voor de beantwoording van art. 348 en
350 Sv naar de tenlastelegging. Het feit moet worden bewezen zoals deze ten laste is
gelegd. Een tenlastelegging kan door het OM worden gewijzigd, maar hier zitten wel
grenzen aan, het mag niet zo zijn dat de tenlastelegging niet langer oog heeft op hetzelfde
feit. Wel kunnen datum en tijdstip bijvoorbeeld worden veranderd.
2
, WEEK 2
Het legaliteitsbeginsel stelt als eisen aan wetgeving dat deze duidelijk, verifieerbaar en non-
retrospectief moet zijn. Straf mag pas worden opgelegd als het voorafgaand strafbaar is
gesteld. Bij onbekendheid van de straf kan een persoon geen goede afweging maken of hij
iets wel of niet wil gaan doen. Wanneer handelen of nalaten op een bepaald moment niet
strafbaar was kan hier niet later nog een sanctie voor worden opgelegd, daden mogen niet
met terugwerkende kracht strafbaar worden gemaakt. Het legaliteitsbeginsel beschermt
tegen willekeurige bestraffing door de staat, en geeft aan dat wetgeving duidelijk
geformuleerd moet zijn. Belangrijk is dus dat mensen duidelijk moeten kunnen weten wat er
wel en niet strafbaar is, een delictsomschrijving mag dus niet vaag zijn. Een
delictsomschrijving wordt als voldoende duidelijk gezien wanneer het de burger uit de
bewoording van de desbetreffende bepaling en indien nodig met gebruik van jurisprudentie
of rechtsgeleerd advies duidelijk is welk handelen en nalaten strafbaar is. Het is echter
onvermijdelijk dat sommige bepalingen vaag zijn opgesteld, een beroep op dit onderdeel
van het legaliteitsbeginsel wordt dan ook niet vaak gehonoreerd. Het resultaat van de
interpretatie van de rechter mag geen afbreuk doen aan de essentie van de strafbepaling en
moet redelijkerwijs te voorzien zijn geweest.
Het interpreteren van wetsbepalingen kan door de rechter aan de hand van vijf manieren
worden gedaan:
De grammaticale interpretatie: hier wordt naar de letter van de wet gekeken;
De wetshistorische interpretatie: hier wordt gelet op de ontstaansgeschiedenis van
de wet;
De systematische interpretatie: hier wordt gekeken naar de plaats van de regel in
het systeem van regelgeving;
De teleologische interpretatie: deze gaat uit van het maatschappelijke doel dat de
wetgever heeft willen dienen;
De anticiperende interpretatie: hier wordt voorgelopen op wetgeving die nog niet is
ingevoerd.
Bij verandering in de wetgeving wordt de voor de verdachte gunstigste bepaling toegepast.
Er zijn enkele belangrijke begrippen binnen het strafrecht: de strafwet, de wettelijke
strafbepaling en (strafbaar) feit. Met de term strafwet worden alle Nederlandse wetten
bedoeld waarin bepalingen zijn opgenomen waarin een gedraging met straf wordt bedreigd,
dit zijn zowel de formele als de niet formele wetten. De wettelijke strafbepaling bestaat
altijd uit twee onderdelen: een delictsomschrijving en een sanctienorm. De
delictsomschrijving is een omschrijving van gedrag aan de hand van objectieve
omstandigheden, ‘hoe vindt het plaats’. Bij misdrijven staan er soms ook subjectieve
omstandigheden in, zoals ‘opzettelijk’. De delictsomschrijving maakt duidelijk dat het gedrag
3
WEEK 1
Het materiele strafrecht ziet op de inhoudelijke grenzen waarbinnen er vervolgd mag
worden, het formeel strafrecht gaat over de procedure die gevolgd moet worden bij de
vervolging. Het formele strafrecht, het strafprocesrecht, maakt het materiele strafrecht
mogelijk. Het materiele strafrecht is het deel van het strafrecht waarin wordt bepaald
waarvoor, wanneer, wie, binnen welke grenzen en waarom een strafrechtelijke sanctie kan
worden opgelegd. Het materieel strafrecht bestaat schematisch gezien uit twee onderdelen:
strafbaarstellingen en de algemene leerstukken van de strafrechtelijke aansprakelijkheid. De
strafbaarstellingen zijn de in de wet omschreven gedragingen die verboden zijn en
waarvoor een straf kan worden opgelegd. De algemene leerstukken van strafrechtelijke
aansprakelijkheid zijn de al dan niet in de wet tot uitdrukking komende termen of
begrippen die (mede) bepalend zijn voor, of richting geven aan, het vestigen en begrenzen
van de strafrechtelijke aansprakelijkheid. Voorbeelden van deze algemene leerstukken zijn
daderschap, wederrechtelijkheid, opzet en schuld, poging en voorbereiding, deelneming en
schulduitsluitingsgronden.
Het strafproces begint met een dagvaarding wanneer iemand verdacht wordt van het
begaan van een strafbaar feit. Deze dagvaarding heeft vier functies: de
persoonsaanduidingsfunctie, de oproepingsfunctie, de informatiefunctie en de
beschuldigingsfunctie. Een dagvaarding kan nietig zijn wanneer deze in een van de functies
grovelijk tekortschiet, een spelfout of verschrijving kan niet tot nietigheid leiden. Het
strafbaar feit bestaat uit een menselijke gedraging die past binnen een wettelijke
delictsomschrijving, die wederrechtelijk is en die aan schuld van de verdachte te wijten is.
Hier zie je dus terugkomen dat wederrechtelijkheid en schuld kernvoorwaarden zijn voor
strafrechtelijke aansprakelijkheid. Als deze niet in de delictsomschrijving worden genoemd
zijn wederrechtelijkheid en schuld elementen, en wanneer dit wel gebeurt dan zijn zij
bestanddelen.
Een belangrijk verschil in typen strafbare feiten is het verschil tussen misdrijven en
overtredingen. Dit onderscheid is te vinden in de plaats waar het delict staat in het
Wetboek van Strafrecht, Boek 2 bevat de misdrijven en Boek 3 de overtredingen. Bij
overtredingen zijn de deelnemingsvormen zoals medeplichtigheid en poging niet strafbaar.
Ook mogen er hier minder dwangmiddelen worden toegepast en bij overtredingen komen
subjectieve bestanddelen, opzet en schuld, meestal niet voor in de delictsomschrijving.
Krenkingsdelicten zijn delicten waarbij een bepaald rechtsgoed wordt gekrenkt,
bijvoorbeeld het krenken van het recht op bezit bij diefstal. Bij gevaarzettingsdelicten wordt
het in gevaar brengen van een rechtsgoed strafbaar gesteld. Ook is er een onderscheid te
maken tussen commissie- en omissiedelicten. Bij een commissiedelict gaat het over een
1
,bepaald handelen dat is verboden, waar bij omissiedelicten een bepaald nalaten strafbaar is
gesteld.
Tijdens een rechtszaak moet de rechter na het onderzoek ter terechtzitting tot een
beslissing komen met behulp van de vragen uit het beslissingsmodel. Deze zijn opgenomen
in art. 348 en 350 Sv, artikel 348 bevat de voorvragen en 350 de hoofdvragen. Tot welke
uitspraak de rechter moet komen op basis van de antwoorden op deze vragen staat in art.
349 lid 1 en art. 352 Sv. In de eerste vraag van art. 348 Sv wordt er gekeken of de
dagvaarding geldig is. De tenlastelegging moet de tijd, plaats en feit bevatten. Ook moet
deze een beschrijving van het delict bevatten. De tweede vraag gaat over de bevoegdheid
van de rechter. Een rechter is onbevoegd wanneer de zaak bij de verkeerde soort rechter is
neergelegd, de absolute competentie, of wanneer deze bij de rechter in de verkeerde plaats
wordt neergelegd, de relatieve competentie. De rechter kan de zaak doorverwijzen naar een
andere rechter. De derde vraag gaat over de ontvankelijkheid van het Openbaar Ministerie/
de Officier van Justitie. Het OM is niet-ontvankelijk wanneer deze nog niet, niet, of niet
meer het recht tot strafvervolging heeft. Ook de schending van de beginselen van
behoorlijke procesorde kan leiden tot niet-ontvankelijkheid van het OM. Deze beginselen
zijn het vertrouwensbeginsel, het gelijkheidsbeginsel, het beginsel van zuiverheid van
oogmerk, beginsel van redelijke en billijke belangenafweging en de restcategorie. Als het
OM niet-ontvankelijk wordt verklaard betekent dit niet meteen het einde van de zaak, als de
reden waarom het OM niet-ontvankelijk is verklaard herstelbaar is kan er opnieuw worden
begonnen met de vervolging. De laatste vraag is of er redenen zijn tot schorsing van de
vervolging. Direct na het uitroepen van een zaak kan de rechter toetsen of er aan deze
voorvragen is voldaan, een preliminair verweer is dan ook een verweer gericht op de
voorvragen van het beslissingsmodel. De eerste vraag van art. 350 Sv gaat over of het ten
laste gelegde feit bewezen kan worden. Kan dit niet gebeuren, dan volgt vrijspraak. De
tweede vraag gaat erover of dit bewezen verklaarde feit ook strafbaar is, dit feit moet vallen
onder een delictsomschrijving. Als dit niet het geval is wordt er overgegaan tot ontslag van
alle rechtsvervolging. De derde vraag gaat over de strafbaarheid van de verdachte, hier
wordt er eventueel gekeken naar strafuitsluitingsgronden. Ook hier vindt ontslag van alle
rechtsvervolging plaats wanneer de dader niet strafbaar is. Als laatste komt de rechter dan
met de sanctie die hij oplegt aan de verdachte.
De grondslag voor een terechtzitting is niet wat er werkelijk is gebeurd, maar wat er in de
tenlastelegging is opgenomen. De rechter kijkt dan voor de beantwoording van art. 348 en
350 Sv naar de tenlastelegging. Het feit moet worden bewezen zoals deze ten laste is
gelegd. Een tenlastelegging kan door het OM worden gewijzigd, maar hier zitten wel
grenzen aan, het mag niet zo zijn dat de tenlastelegging niet langer oog heeft op hetzelfde
feit. Wel kunnen datum en tijdstip bijvoorbeeld worden veranderd.
2
, WEEK 2
Het legaliteitsbeginsel stelt als eisen aan wetgeving dat deze duidelijk, verifieerbaar en non-
retrospectief moet zijn. Straf mag pas worden opgelegd als het voorafgaand strafbaar is
gesteld. Bij onbekendheid van de straf kan een persoon geen goede afweging maken of hij
iets wel of niet wil gaan doen. Wanneer handelen of nalaten op een bepaald moment niet
strafbaar was kan hier niet later nog een sanctie voor worden opgelegd, daden mogen niet
met terugwerkende kracht strafbaar worden gemaakt. Het legaliteitsbeginsel beschermt
tegen willekeurige bestraffing door de staat, en geeft aan dat wetgeving duidelijk
geformuleerd moet zijn. Belangrijk is dus dat mensen duidelijk moeten kunnen weten wat er
wel en niet strafbaar is, een delictsomschrijving mag dus niet vaag zijn. Een
delictsomschrijving wordt als voldoende duidelijk gezien wanneer het de burger uit de
bewoording van de desbetreffende bepaling en indien nodig met gebruik van jurisprudentie
of rechtsgeleerd advies duidelijk is welk handelen en nalaten strafbaar is. Het is echter
onvermijdelijk dat sommige bepalingen vaag zijn opgesteld, een beroep op dit onderdeel
van het legaliteitsbeginsel wordt dan ook niet vaak gehonoreerd. Het resultaat van de
interpretatie van de rechter mag geen afbreuk doen aan de essentie van de strafbepaling en
moet redelijkerwijs te voorzien zijn geweest.
Het interpreteren van wetsbepalingen kan door de rechter aan de hand van vijf manieren
worden gedaan:
De grammaticale interpretatie: hier wordt naar de letter van de wet gekeken;
De wetshistorische interpretatie: hier wordt gelet op de ontstaansgeschiedenis van
de wet;
De systematische interpretatie: hier wordt gekeken naar de plaats van de regel in
het systeem van regelgeving;
De teleologische interpretatie: deze gaat uit van het maatschappelijke doel dat de
wetgever heeft willen dienen;
De anticiperende interpretatie: hier wordt voorgelopen op wetgeving die nog niet is
ingevoerd.
Bij verandering in de wetgeving wordt de voor de verdachte gunstigste bepaling toegepast.
Er zijn enkele belangrijke begrippen binnen het strafrecht: de strafwet, de wettelijke
strafbepaling en (strafbaar) feit. Met de term strafwet worden alle Nederlandse wetten
bedoeld waarin bepalingen zijn opgenomen waarin een gedraging met straf wordt bedreigd,
dit zijn zowel de formele als de niet formele wetten. De wettelijke strafbepaling bestaat
altijd uit twee onderdelen: een delictsomschrijving en een sanctienorm. De
delictsomschrijving is een omschrijving van gedrag aan de hand van objectieve
omstandigheden, ‘hoe vindt het plaats’. Bij misdrijven staan er soms ook subjectieve
omstandigheden in, zoals ‘opzettelijk’. De delictsomschrijving maakt duidelijk dat het gedrag
3
