Samenvatting Psychologie
1. Inleiding groepsdynamica
Wij mensen zijn gemaakt om in groepen te leven. Voor een kind is een groep in eerste instantie van
belang om te overleven, en later om zich te ontwikkelen en zelfstandig te kunnen worden.
Groepsdynamica gaat over het leven en werken in groepen. Kennis van groepsdynamica kan ons
helpen om inzichten te krijgen in hoe groepen werken en aanknopingspunten te bieden om effectieve
groepen te creëren.
De zeven meest gebruikte definities van de term ‘groep’, die het accent steeds op één aspect van een
groep leggen:
• Doel
Een groep is een verzameling mensen die gezamenlijk een doel willen bereiken.
• Interdependentie (onderlinge afhankelijkheid)
Een groep is een verzameling individuen die op een bepaalde manier van elkaar afhankelijk is.
• Interactie
Een groep is een verzameling individuen die directe contacten (interactie) met elkaar onderhoudt.
• Perceptie van groepslidmaatschap
Een groep is een sociale eenheid die uit twee of meer personen bestaat die zichzelf als lid van een
groep beschouwen.
• Gestructureerde relaties
Een groep is een verzameling individuen van wie de interacties door een aantal rollen en normen
gestructureerd worden.
• Wederzijdse beïnvloeding
Een groep is een verzameling individuen die elkaar beïnvloeden.
• Motivatie
Een groep is een verzameling individuen die door zich te verenigen bepaalde persoonlijke behoeften
tracht te bevredigen.
Een losse verzameling bestaat uit verschillende individuen die zich op hetzelfde moment op dezelfde
plaats bevinden, maar die geen eenheid vormen of een bepaalde overeenkomst vertonen.
Binnen de sociale wetenschap is er een discussie over het precieze karakter van groepen. Er bestaan
twee tegenovergestelde standpunten:
• Groepsoriëntatie
Richt zich op een groep als geheel. Deze benadering verklaart het gedrag van groepsleden op basis
van de invloeden die de groep en grotere sociale systemen uitvoeren. Mensen die zich als groep
verenigen roepen een nieuwe sociale eenheid in het leven met haar eigen regels, attitudes,
opvattingen en gebruiken. Veranderingen in een bepaald aspect van de groep leiden
, noodzakelijkerwijs tot veranderingen in andere kenmerken van de groep. Wanneer we ons in
groepen bevinden worden we dus beïnvloed door het groepsbewustzijn.
• Individualistische oriëntatie
Richt de aandacht op het individu in de groep. Deze benadering verklaart het functioneren van een
groep vanuit de attitudes, cognities en persoonlijkheden van de groepsleden. Groepen kunnen niet
denken, voelen of handelen. Mensen wel. Zien een groep als allemaal losse mensen met
verschillende ideeën.
• Middenpositie
Het is belangrijk om de eigenschappen van individuele groepsleden te kennen, maar groepen
moeten als opzichzelfstaande verschijnselen bestudeerd worden.
Kennis van groepsdynamica is van essentieel belang bij:
• Gezinsleven
Inzicht in de groepsdynamica is van essentieel belang voor het in stand houden van een
levensvatbaar gezinsleven.
o Welke vaardigheden moet iemand bezitten om een goed gezinsleven te creëren?
• Bedrijfsleven
Kennis van de groepsdynamica is onmisbaar voor een effectief bedrijfsleven.
o Welke mensen moet je bij elkaar zetten om de meeste winst te creëren?
• Onderwijs
Inzicht in de groepsdynamica is van wezenlijk belang voor het onderwijs
o We willen het onderwijs effectief maken. Moeten we kleine of grote groepen creëren,
hoorcolleges of werkcolleges etc.
• Gezondheid
Kennis van groepsdynamica is van essentieel belang voor de geestelijke volksgezondheid
o We zien dat het percentage van depressies ver vertienvoudigd is ten opzichte van twee
generaties geleden. De samenleving is individualistischer. Wanneer mensen zich meer
verbonden voelen met de rest worden ze gelukkiger.
1.1 Groepsstructuur
Een groep functioneert als er sprake is van interactie tussen de groepsleden. Op het moment dat twee
of meer individuen zich verenigen om een bepaald doel te bereiken, begint zich een groepsstructuur te
ontwikkelen.
Een rol kan gedefinieerd worden als een combinatie van verwachtingen die bepalen hoe een groepslid
dat een bepaalde positie bekleedt zich tegenover andere groepsleden in andere posities dient te
gedragen. Op het moment dat een groepslid een bepaalde rol op zich heeft genomen, verwachten de
andere groepsleden dat hij of zij zich op een bepaalde wijze zal gedragen.
Binnen een groep kunnen de verwachtingen over de verplichtingen die een bepaalde rol met zich
meebrengt met elkaar in strijd zijn. Dit wordt een rolconflict genoemd.
Sociale rollen gaan gepaard met statusverschillen. Status kan omschreven worden als de mate waarin
de bijdrage van een individu het succes en het prestige van de groep bepaalt, de macht en de invloed
, die een individu op de groepsresultaten uitoefent, en de mate waarin een individu over een bepaald
geïdealiseerd of bewonderd kenmerk beschikt.
Statusverschillen hebben, ongeacht de wijze waarop de status in een groep bepaald wordt, veel invloed
op de processen die zich in een groep afspelen. Individuen met een hoge status worden meer
gewaardeerd en toleranter behandeld. Deze groepsleden ervaren minder druk van groepsnormen en
andere groepsleden dan zij die een lagere status hebben.
Rollen differentiëren de rechten en plichten van de groepsleden. Normen integreren het doen en laten
van alle groepsleden. Normen zijn impliciete of expliciete regels die groepen opstellen om het gedrag
van alle groepsleden te reguleren. Groepsnormen zijn gemeenschappelijke opvattingen over wat
acceptabel is (gedrag, attitudes en visies) en wat niet.
DEFINITIE VOORBEELD
ROLLEN Regels die bepalen welk gedrag er van een Voorzitter, docent, student, ouder, kind, hulpverlener
groepslid in een bepaalde positie met betrekking
tot groepsleden in andere posities wordt verwacht.
NORMEN Gemeenschappelijke ideeën over acceptabele Stiptheid, hoffelijkheid, wederkerigheid,
gedragingen, attitudes en visies van groepsleden; verantwoordelijkheid
impliciete of expliciete gedragsregels
1.2 Effectieve groepen
Groepen kunnen op verschillende manieren en om allerlei redenen tot stand komen. In de
ontstaanswijze kunnen we mogelijk de oorzaken van de (in)effectiviteit van groepen vinden. We zullen
daarbij aandacht moeten besteden aan de bestaansredenen, de structuur en de doelstellingen van de
groep:
• Pseudogroep
Een groep waarvan de leden met elkaar moeten werken terwijl zij daar geen belang bij hebben. Zij
geloven dat ze beoordeeld zullen worden in termen van degene die het meest tot degene die het
minst presteert. De groepsleden hebben wel contact met elkaar maar zijn in feite elkaars
concurrenten die met elkaar in competitie zijn.
• Traditionele groep
Groep die bestaat uit mensen die te horen hebben gekregen dat zij met elkaar moeten werken en
deze opdracht accepteren. De groepsleden geloven dat zij als individu beoordeeld en beloond zullen
worden. Sommige doen weinig en proberen te profiteren van de inspanningen van andere
groepsleden, deze ervaren dat als misbruik en verminderen hun inspanningen.
• Effectieve groep
Groepsleden zetten zich in om hun eigen succes en dat van anderen zo groot mogelijk te maken.
De leden krijgen de opdracht om samen te werken en willen dit graag doen. Zij geloven dat het
succes afhankelijk is van de inspanningen van alle groepsleden.
• Zeer succesvolle groep
Groepsleden zetten zich in om hun eigen succes en dat van andere zo groot mogelijk te maken.
1. Inleiding groepsdynamica
Wij mensen zijn gemaakt om in groepen te leven. Voor een kind is een groep in eerste instantie van
belang om te overleven, en later om zich te ontwikkelen en zelfstandig te kunnen worden.
Groepsdynamica gaat over het leven en werken in groepen. Kennis van groepsdynamica kan ons
helpen om inzichten te krijgen in hoe groepen werken en aanknopingspunten te bieden om effectieve
groepen te creëren.
De zeven meest gebruikte definities van de term ‘groep’, die het accent steeds op één aspect van een
groep leggen:
• Doel
Een groep is een verzameling mensen die gezamenlijk een doel willen bereiken.
• Interdependentie (onderlinge afhankelijkheid)
Een groep is een verzameling individuen die op een bepaalde manier van elkaar afhankelijk is.
• Interactie
Een groep is een verzameling individuen die directe contacten (interactie) met elkaar onderhoudt.
• Perceptie van groepslidmaatschap
Een groep is een sociale eenheid die uit twee of meer personen bestaat die zichzelf als lid van een
groep beschouwen.
• Gestructureerde relaties
Een groep is een verzameling individuen van wie de interacties door een aantal rollen en normen
gestructureerd worden.
• Wederzijdse beïnvloeding
Een groep is een verzameling individuen die elkaar beïnvloeden.
• Motivatie
Een groep is een verzameling individuen die door zich te verenigen bepaalde persoonlijke behoeften
tracht te bevredigen.
Een losse verzameling bestaat uit verschillende individuen die zich op hetzelfde moment op dezelfde
plaats bevinden, maar die geen eenheid vormen of een bepaalde overeenkomst vertonen.
Binnen de sociale wetenschap is er een discussie over het precieze karakter van groepen. Er bestaan
twee tegenovergestelde standpunten:
• Groepsoriëntatie
Richt zich op een groep als geheel. Deze benadering verklaart het gedrag van groepsleden op basis
van de invloeden die de groep en grotere sociale systemen uitvoeren. Mensen die zich als groep
verenigen roepen een nieuwe sociale eenheid in het leven met haar eigen regels, attitudes,
opvattingen en gebruiken. Veranderingen in een bepaald aspect van de groep leiden
, noodzakelijkerwijs tot veranderingen in andere kenmerken van de groep. Wanneer we ons in
groepen bevinden worden we dus beïnvloed door het groepsbewustzijn.
• Individualistische oriëntatie
Richt de aandacht op het individu in de groep. Deze benadering verklaart het functioneren van een
groep vanuit de attitudes, cognities en persoonlijkheden van de groepsleden. Groepen kunnen niet
denken, voelen of handelen. Mensen wel. Zien een groep als allemaal losse mensen met
verschillende ideeën.
• Middenpositie
Het is belangrijk om de eigenschappen van individuele groepsleden te kennen, maar groepen
moeten als opzichzelfstaande verschijnselen bestudeerd worden.
Kennis van groepsdynamica is van essentieel belang bij:
• Gezinsleven
Inzicht in de groepsdynamica is van essentieel belang voor het in stand houden van een
levensvatbaar gezinsleven.
o Welke vaardigheden moet iemand bezitten om een goed gezinsleven te creëren?
• Bedrijfsleven
Kennis van de groepsdynamica is onmisbaar voor een effectief bedrijfsleven.
o Welke mensen moet je bij elkaar zetten om de meeste winst te creëren?
• Onderwijs
Inzicht in de groepsdynamica is van wezenlijk belang voor het onderwijs
o We willen het onderwijs effectief maken. Moeten we kleine of grote groepen creëren,
hoorcolleges of werkcolleges etc.
• Gezondheid
Kennis van groepsdynamica is van essentieel belang voor de geestelijke volksgezondheid
o We zien dat het percentage van depressies ver vertienvoudigd is ten opzichte van twee
generaties geleden. De samenleving is individualistischer. Wanneer mensen zich meer
verbonden voelen met de rest worden ze gelukkiger.
1.1 Groepsstructuur
Een groep functioneert als er sprake is van interactie tussen de groepsleden. Op het moment dat twee
of meer individuen zich verenigen om een bepaald doel te bereiken, begint zich een groepsstructuur te
ontwikkelen.
Een rol kan gedefinieerd worden als een combinatie van verwachtingen die bepalen hoe een groepslid
dat een bepaalde positie bekleedt zich tegenover andere groepsleden in andere posities dient te
gedragen. Op het moment dat een groepslid een bepaalde rol op zich heeft genomen, verwachten de
andere groepsleden dat hij of zij zich op een bepaalde wijze zal gedragen.
Binnen een groep kunnen de verwachtingen over de verplichtingen die een bepaalde rol met zich
meebrengt met elkaar in strijd zijn. Dit wordt een rolconflict genoemd.
Sociale rollen gaan gepaard met statusverschillen. Status kan omschreven worden als de mate waarin
de bijdrage van een individu het succes en het prestige van de groep bepaalt, de macht en de invloed
, die een individu op de groepsresultaten uitoefent, en de mate waarin een individu over een bepaald
geïdealiseerd of bewonderd kenmerk beschikt.
Statusverschillen hebben, ongeacht de wijze waarop de status in een groep bepaald wordt, veel invloed
op de processen die zich in een groep afspelen. Individuen met een hoge status worden meer
gewaardeerd en toleranter behandeld. Deze groepsleden ervaren minder druk van groepsnormen en
andere groepsleden dan zij die een lagere status hebben.
Rollen differentiëren de rechten en plichten van de groepsleden. Normen integreren het doen en laten
van alle groepsleden. Normen zijn impliciete of expliciete regels die groepen opstellen om het gedrag
van alle groepsleden te reguleren. Groepsnormen zijn gemeenschappelijke opvattingen over wat
acceptabel is (gedrag, attitudes en visies) en wat niet.
DEFINITIE VOORBEELD
ROLLEN Regels die bepalen welk gedrag er van een Voorzitter, docent, student, ouder, kind, hulpverlener
groepslid in een bepaalde positie met betrekking
tot groepsleden in andere posities wordt verwacht.
NORMEN Gemeenschappelijke ideeën over acceptabele Stiptheid, hoffelijkheid, wederkerigheid,
gedragingen, attitudes en visies van groepsleden; verantwoordelijkheid
impliciete of expliciete gedragsregels
1.2 Effectieve groepen
Groepen kunnen op verschillende manieren en om allerlei redenen tot stand komen. In de
ontstaanswijze kunnen we mogelijk de oorzaken van de (in)effectiviteit van groepen vinden. We zullen
daarbij aandacht moeten besteden aan de bestaansredenen, de structuur en de doelstellingen van de
groep:
• Pseudogroep
Een groep waarvan de leden met elkaar moeten werken terwijl zij daar geen belang bij hebben. Zij
geloven dat ze beoordeeld zullen worden in termen van degene die het meest tot degene die het
minst presteert. De groepsleden hebben wel contact met elkaar maar zijn in feite elkaars
concurrenten die met elkaar in competitie zijn.
• Traditionele groep
Groep die bestaat uit mensen die te horen hebben gekregen dat zij met elkaar moeten werken en
deze opdracht accepteren. De groepsleden geloven dat zij als individu beoordeeld en beloond zullen
worden. Sommige doen weinig en proberen te profiteren van de inspanningen van andere
groepsleden, deze ervaren dat als misbruik en verminderen hun inspanningen.
• Effectieve groep
Groepsleden zetten zich in om hun eigen succes en dat van anderen zo groot mogelijk te maken.
De leden krijgen de opdracht om samen te werken en willen dit graag doen. Zij geloven dat het
succes afhankelijk is van de inspanningen van alle groepsleden.
• Zeer succesvolle groep
Groepsleden zetten zich in om hun eigen succes en dat van andere zo groot mogelijk te maken.
