Psychologie, een inleiding – hoofdstuk
1 – geest, gedrag en psychologische
wetenschap
Samenvatting
1.1. Wat is psychologie en wat is het niet?
Psychologie is de wetenschap van het gedrag en mentale processen, gebaseerd op objectieve
verifieerbare gebeurtenissen.
Psychologie houdt zich niet alleen bezig met geestelijke processen, maar ook met gedragingen.
- Interne geestelijke processen: denken, voelen en begeren.
- Externe waarneembare gedragingen: praten, glimlachen en lopen.
1.1.1.
Je hebt verschillende terreinen waar psychologen te werk kunnen gaan.
1. Experimenteel psychologen; psychologen die onderzoek doen naar elementaire
psychologische processen dat nieuwe kennis creëert.
2. Docent psychologen; psychologen met als de primaire taak het geven van onderwijs op bijv.
het hbo of universiteit.
3. Toegepast psychologen; psychologen die de door experimenteel psychologen vergaarde
kennis gebruikt om problemen van mensen op te lossen. Dit kan door middel van training,
ontwerpen van speciale gereedschappen of psychologische behandeling.
o Arbeids- en organisatiepsycholoog.
o Sportpsycholoog.
o Schoolpsycholoog.
o Klinisch psycholoog en counselor.
o Forensisch psycholoog.
1.1.2.
Psychiatrie is en medisch specialisme en maakt geen deel uit van de psychologie. Psychiaters hebben
een medische opleiding (geneeskunde) volbracht en hebben daarnaast een gespecialiseerde
opleiding achter de rug in het behandelen van geestelijke en gedragsmatige problemen.
Psychiaters richten zich vooral op het behandelen van mensen met ernstigere psychische stoornissen
en vanuit een medische invalshoek.
Psychiaters mogen medicatie voorschrijven, psychologen mogen dit niet.
1.1.3.
Pseudopsychologie omvat de niet-onderbouwde psychologische aannamen die als wetenschappelijke
waarheden worden gepresenteerd.
- Denk hierbij aan ‘het zesde zintuig’; horoscopen en paranormale fenomenen.
Kritisch nadenken
Er zijn 6 vaardigheden om kritisch te denken.
1. Wat is de bron?
o Heeft iemand feitelijke kennis over het onderwerp of niet?
2. Is de bewering redelijk of extreem?
o Kritische denkers zijn hoe dan ook sceptisch over beweringen die als ‘doorbraak’ of
revolutionair’ worden aangemerkt.
3. Wat is het bewijsmateriaal?
o Er is wetenschappelijk bewijsmateriaal nodig.
, o Anekdotisch bewijsmateriaal = getuigenissen die de ervaringen van iemand of enkele
personen schetsen, maar ten onrechte voor wetenschappelijk bewijs worden
aangezien.
4. Kan de conclusie zijn beïnvloed door bias?
o Bias = een vooroordeel, vervorming of vertekening van een situatie, meestal op basis
van een persoonlijke ervaring.
Emotionele bias; de neiging om oordelen te vellen gebaseerd op attitudes en
gevoelens, in plaats van op een rationele analyse van het bewijsmateriaal.
Confirmation bias; de neiging om informatie die niet bij je opvattingen
aansluit te negeren of te bekritiseren en om in plaats daarvan informatie te
zoeken waar je het wel mee eens bent. Dit is deels biologisch te verklaren.
5. Worden veelvoorkomende denkfouten vermeden?
o Alleen een zorgvuldige analyse van bewijzen voor en tegen de stelling kan leiden tot
een betrouwbaar antwoord.
6. Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig?
o Voor een probleem dat uit meerdere facetten bestaat, is een complexere oplossing
nodig dan een afschrikprogramma.
1.2. Wat zijn de 6 belangrijkste perspectieven van de
psychologie?
Zes belangrijke perspectieven; biologisch, cognitief, behaviorisme, whole-person-, ontwikkelings-
en socioculturele perspectief. Alle kwamen ze voort uit radicaal nieuwe ideeën over geest en gedrag.
1.2.1.
Biologisch perspectief; het lichaam kan apart van de geest worden bestuurd. De hersenen, het
zenuwstelsel, endocriene (hormoon)stelsel en genen kunnen het gedrag bepalen.
- Volgens Descartes, behoort tot het rationalisme.
Mede dankzij de ontdekkingen van Descartes’ scheiding van lichaam en geest konden
wetenschappers voor het eerst aantonen dat er biologische processen ten grondslag liggen aan
sensaties en eenvoudige reflexmatige gedragingen, in plaats van mysterieuze, spirituele krachten.
Tegenwoordig beschouwen modern biologisch psychologen de geest als een product van de
hersenen. Volgens dit standpunt komen zowel onze persoonlijkheid, voorkeuren en gedragspatronen
als onze vaardigheden voort uit onze lichamelijke eigenschappen.
Twee variaties op het biologische perspectief:
1. Neurowetenschap.
Dit vakgebied richt zich op begrip van hoe de hersenen gedachten, gevoelens, motieven,
bewustzijn, herinneringen en andere mentale processen creëren.
2. Evolutionaire psychologie.
Dit is een relatief nieuw specialisme in de psychologie dat gedrag en mentale processen
beschouwt op basis van hun genetische aanpassingen aan overleving en voortplanting.
Volgens Charles Darwin komt een groot deel van menselijk gedrag voort uit overgeërfde
neigingen.
1.2.2.
Cognitief perspectief; de wetenschappelijke methode kan worden gebruikt om de geest te
bestuderen. Iemands unieke patroon van waarnemingen, interpretaties, verwachtingen,
overtuigingen en herinneringen bepalen gedrag.
- Volgens Wundt en James.
, Structuralisme
Introspectie is het beschrijven van je eigen innerlijke, bewuste ervaringen. De elementen van het
bewustzijn werden onderzocht, met inbegrip van gewaarwording en waarneming, geheugen,
aandacht, emoties, denken, leren en taal. Wundt benoemde dit tot het structuralisme, de historische
stroming binnen de psychologie die de basisstructuren van de geest en de gedachten trachtte te
ontrafelen. Structuralisten zochten de elementen van de bewuste ervaring en wilden dit aan het licht
brengen.
Functionalisme
De psychologie moest zich ook op de functie van het bewustzijn gaan richten en niet alleen op de
structuur ervan. Dit werd het functionalisme genoemd, de historische stroming binnen de
psychologie die meende dat psychologische processen het beste begrepen kunnen worden in het
licht van hun adaptieve nut en functie.
James voelde zich aangetrokken tot Darwins idee dat organismen zich aanpasten aan hun omgeving.
Hij stelde daarom dat de psychologie zou moeten verklaren op welke wijze mensen zich aanpassen
aan de werkelijke wereld. Door deze manier van denken kwamen de functionalisten ertoe de eerste
toegepaste psychologie te ontwikkelen; zij waren geïnteresseerd in de wijze waarop de psychologie
kon worden toegepast om het menselijk leven te verbeteren.
Het moderne cognitieve perspectief
Het cognitieve perspectief is een van de belangrijkste psychologische perspectieven, waarbij de
nadruk ligt op mentale processen, zoals leren, geheugen, perceptie en denken als vormen van
informatieverwerking. Door elektronische apparaten/methoden kunnen wetenschappers de
hersenen tijdens allerlei mentale processen objectief bestuderen en vastleggen.
1.2.3.
Het behaviorisme is een historische school die er naar streefde om van de psychologie een objectieve
wetenschap te maken die zich alleen op gedrag richtte en niet op mentale processen.
- Aldus Watson, is het behaviorisme de wetenschapper van het gedrag en van de meetbare
omstandigheden in de omgeving die dit gedrag beïnvloeden.
Het behavioristische perspectief is een psychologische invalshoek die de bron van onze handelingen
zoekt in stimuli vanuit de omgeving, in plaats van in innerlijke mentale processen.
Dankzij het behaviorisme begrijpen we nu beter dat krachten vanuit de omgeving van invloed zijn op
het menselijk vermogen om te leren. Daarnaast hebben de behavioristen ook effectieve strategieën
ontwikkeld waarmee we gedrag kunnen wijzigen door de omgeving te veranderen.
1.2.4.
Het perspectief van de gehele persoon (‘whole-person’) is onderverdeeld in drie benaderingen;
psychodynamische psychologie, humanistische psychologie en psychologie van karaktertrekken en
temperament.
- Volgens Sigmund Freud en Maslow.
o Sigmund Freud vertegenwoordigt de psychodynamische psychologie, ook wel
psychoanalyse genoemd.
Psychoanalyse is een benadering van de psychologie die gebaseerd is op de
veronderstellingen van Freud, die de nadruk legt op onbewuste processen.
o Maslow vertegenwoordigt de humanistische psychologie. De aangeboren behoefte
om te groeien en ons potentieel zo goed mogelijk te verwezenlijken.
1. Psychodynamische psychologie is een benadering die de nadruk legt op het begrijpen van het
menselijk functioneren in termen van onbewuste behoeften, verlangens, herinneringen en
conflicten. Psychoanalytici leggen de nadruk op de analyse van dromen, versprekingen en op
een techniek die vrije associatie wordt genoemd, om aanwijzingen te krijgen voor onbewuste
conflicten en verlangens waarvan wordt gedacht dat ze door het bewustzijn worden
gecensureerd.
1 – geest, gedrag en psychologische
wetenschap
Samenvatting
1.1. Wat is psychologie en wat is het niet?
Psychologie is de wetenschap van het gedrag en mentale processen, gebaseerd op objectieve
verifieerbare gebeurtenissen.
Psychologie houdt zich niet alleen bezig met geestelijke processen, maar ook met gedragingen.
- Interne geestelijke processen: denken, voelen en begeren.
- Externe waarneembare gedragingen: praten, glimlachen en lopen.
1.1.1.
Je hebt verschillende terreinen waar psychologen te werk kunnen gaan.
1. Experimenteel psychologen; psychologen die onderzoek doen naar elementaire
psychologische processen dat nieuwe kennis creëert.
2. Docent psychologen; psychologen met als de primaire taak het geven van onderwijs op bijv.
het hbo of universiteit.
3. Toegepast psychologen; psychologen die de door experimenteel psychologen vergaarde
kennis gebruikt om problemen van mensen op te lossen. Dit kan door middel van training,
ontwerpen van speciale gereedschappen of psychologische behandeling.
o Arbeids- en organisatiepsycholoog.
o Sportpsycholoog.
o Schoolpsycholoog.
o Klinisch psycholoog en counselor.
o Forensisch psycholoog.
1.1.2.
Psychiatrie is en medisch specialisme en maakt geen deel uit van de psychologie. Psychiaters hebben
een medische opleiding (geneeskunde) volbracht en hebben daarnaast een gespecialiseerde
opleiding achter de rug in het behandelen van geestelijke en gedragsmatige problemen.
Psychiaters richten zich vooral op het behandelen van mensen met ernstigere psychische stoornissen
en vanuit een medische invalshoek.
Psychiaters mogen medicatie voorschrijven, psychologen mogen dit niet.
1.1.3.
Pseudopsychologie omvat de niet-onderbouwde psychologische aannamen die als wetenschappelijke
waarheden worden gepresenteerd.
- Denk hierbij aan ‘het zesde zintuig’; horoscopen en paranormale fenomenen.
Kritisch nadenken
Er zijn 6 vaardigheden om kritisch te denken.
1. Wat is de bron?
o Heeft iemand feitelijke kennis over het onderwerp of niet?
2. Is de bewering redelijk of extreem?
o Kritische denkers zijn hoe dan ook sceptisch over beweringen die als ‘doorbraak’ of
revolutionair’ worden aangemerkt.
3. Wat is het bewijsmateriaal?
o Er is wetenschappelijk bewijsmateriaal nodig.
, o Anekdotisch bewijsmateriaal = getuigenissen die de ervaringen van iemand of enkele
personen schetsen, maar ten onrechte voor wetenschappelijk bewijs worden
aangezien.
4. Kan de conclusie zijn beïnvloed door bias?
o Bias = een vooroordeel, vervorming of vertekening van een situatie, meestal op basis
van een persoonlijke ervaring.
Emotionele bias; de neiging om oordelen te vellen gebaseerd op attitudes en
gevoelens, in plaats van op een rationele analyse van het bewijsmateriaal.
Confirmation bias; de neiging om informatie die niet bij je opvattingen
aansluit te negeren of te bekritiseren en om in plaats daarvan informatie te
zoeken waar je het wel mee eens bent. Dit is deels biologisch te verklaren.
5. Worden veelvoorkomende denkfouten vermeden?
o Alleen een zorgvuldige analyse van bewijzen voor en tegen de stelling kan leiden tot
een betrouwbaar antwoord.
6. Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig?
o Voor een probleem dat uit meerdere facetten bestaat, is een complexere oplossing
nodig dan een afschrikprogramma.
1.2. Wat zijn de 6 belangrijkste perspectieven van de
psychologie?
Zes belangrijke perspectieven; biologisch, cognitief, behaviorisme, whole-person-, ontwikkelings-
en socioculturele perspectief. Alle kwamen ze voort uit radicaal nieuwe ideeën over geest en gedrag.
1.2.1.
Biologisch perspectief; het lichaam kan apart van de geest worden bestuurd. De hersenen, het
zenuwstelsel, endocriene (hormoon)stelsel en genen kunnen het gedrag bepalen.
- Volgens Descartes, behoort tot het rationalisme.
Mede dankzij de ontdekkingen van Descartes’ scheiding van lichaam en geest konden
wetenschappers voor het eerst aantonen dat er biologische processen ten grondslag liggen aan
sensaties en eenvoudige reflexmatige gedragingen, in plaats van mysterieuze, spirituele krachten.
Tegenwoordig beschouwen modern biologisch psychologen de geest als een product van de
hersenen. Volgens dit standpunt komen zowel onze persoonlijkheid, voorkeuren en gedragspatronen
als onze vaardigheden voort uit onze lichamelijke eigenschappen.
Twee variaties op het biologische perspectief:
1. Neurowetenschap.
Dit vakgebied richt zich op begrip van hoe de hersenen gedachten, gevoelens, motieven,
bewustzijn, herinneringen en andere mentale processen creëren.
2. Evolutionaire psychologie.
Dit is een relatief nieuw specialisme in de psychologie dat gedrag en mentale processen
beschouwt op basis van hun genetische aanpassingen aan overleving en voortplanting.
Volgens Charles Darwin komt een groot deel van menselijk gedrag voort uit overgeërfde
neigingen.
1.2.2.
Cognitief perspectief; de wetenschappelijke methode kan worden gebruikt om de geest te
bestuderen. Iemands unieke patroon van waarnemingen, interpretaties, verwachtingen,
overtuigingen en herinneringen bepalen gedrag.
- Volgens Wundt en James.
, Structuralisme
Introspectie is het beschrijven van je eigen innerlijke, bewuste ervaringen. De elementen van het
bewustzijn werden onderzocht, met inbegrip van gewaarwording en waarneming, geheugen,
aandacht, emoties, denken, leren en taal. Wundt benoemde dit tot het structuralisme, de historische
stroming binnen de psychologie die de basisstructuren van de geest en de gedachten trachtte te
ontrafelen. Structuralisten zochten de elementen van de bewuste ervaring en wilden dit aan het licht
brengen.
Functionalisme
De psychologie moest zich ook op de functie van het bewustzijn gaan richten en niet alleen op de
structuur ervan. Dit werd het functionalisme genoemd, de historische stroming binnen de
psychologie die meende dat psychologische processen het beste begrepen kunnen worden in het
licht van hun adaptieve nut en functie.
James voelde zich aangetrokken tot Darwins idee dat organismen zich aanpasten aan hun omgeving.
Hij stelde daarom dat de psychologie zou moeten verklaren op welke wijze mensen zich aanpassen
aan de werkelijke wereld. Door deze manier van denken kwamen de functionalisten ertoe de eerste
toegepaste psychologie te ontwikkelen; zij waren geïnteresseerd in de wijze waarop de psychologie
kon worden toegepast om het menselijk leven te verbeteren.
Het moderne cognitieve perspectief
Het cognitieve perspectief is een van de belangrijkste psychologische perspectieven, waarbij de
nadruk ligt op mentale processen, zoals leren, geheugen, perceptie en denken als vormen van
informatieverwerking. Door elektronische apparaten/methoden kunnen wetenschappers de
hersenen tijdens allerlei mentale processen objectief bestuderen en vastleggen.
1.2.3.
Het behaviorisme is een historische school die er naar streefde om van de psychologie een objectieve
wetenschap te maken die zich alleen op gedrag richtte en niet op mentale processen.
- Aldus Watson, is het behaviorisme de wetenschapper van het gedrag en van de meetbare
omstandigheden in de omgeving die dit gedrag beïnvloeden.
Het behavioristische perspectief is een psychologische invalshoek die de bron van onze handelingen
zoekt in stimuli vanuit de omgeving, in plaats van in innerlijke mentale processen.
Dankzij het behaviorisme begrijpen we nu beter dat krachten vanuit de omgeving van invloed zijn op
het menselijk vermogen om te leren. Daarnaast hebben de behavioristen ook effectieve strategieën
ontwikkeld waarmee we gedrag kunnen wijzigen door de omgeving te veranderen.
1.2.4.
Het perspectief van de gehele persoon (‘whole-person’) is onderverdeeld in drie benaderingen;
psychodynamische psychologie, humanistische psychologie en psychologie van karaktertrekken en
temperament.
- Volgens Sigmund Freud en Maslow.
o Sigmund Freud vertegenwoordigt de psychodynamische psychologie, ook wel
psychoanalyse genoemd.
Psychoanalyse is een benadering van de psychologie die gebaseerd is op de
veronderstellingen van Freud, die de nadruk legt op onbewuste processen.
o Maslow vertegenwoordigt de humanistische psychologie. De aangeboren behoefte
om te groeien en ons potentieel zo goed mogelijk te verwezenlijken.
1. Psychodynamische psychologie is een benadering die de nadruk legt op het begrijpen van het
menselijk functioneren in termen van onbewuste behoeften, verlangens, herinneringen en
conflicten. Psychoanalytici leggen de nadruk op de analyse van dromen, versprekingen en op
een techniek die vrije associatie wordt genoemd, om aanwijzingen te krijgen voor onbewuste
conflicten en verlangens waarvan wordt gedacht dat ze door het bewustzijn worden
gecensureerd.
