Hoofdstuk 2 Planning en besluitvorming
2.1 Management: een overzicht
2 systemen
Productie- of voortbrengingssysteem; hier worden alle handelingen uitgevoerd die
direct zijn gericht op de voortbeweging van goederen en diensten.
Bedrijfsvoering – of managementsysteem; de besturing van het
voortbreningssysteem. Dit systeem bestaat uit relaties en activiteiten die resulteren
in het geven van taakopdrachten aan organisatiegenoten en het bevorderen van hun
bereidheid deze taakopdrachten op effectieve en efficiënte wijze uit te voeren.
Binnen het managementsysteem zijn er twee prcessen, namelijk planning en beheersing.
Planning deelt men op alle activiteiten die nodig zijn voor het opstellen van een plan.
Beheersing heeft betrekking op activiteiten die ervoor zorgen dat het functioneren van
verschillende onderdelen van de organisatie op elkaar is afgestemd en dat de inspanning v.d.
organisatie op efficiente wijze gericht zijn en blijven op het verwezenlijken van gestelde
doeleinde.
Het beheersingssysteem
- Monitoring (measuring and reporting)
- Beoordeling (assessment)
- Bijsturing (intervention)
Zie figuren 2.1 t/m 2.3
2.2 Financieel management
Financieel management is het vakgebied dat zich bezighoudt met de planning en beheersing
van financiële transacties en, met gebruikmaking van financiële grootheden, van de
taakuitvoering.
Bij het doen van investeringen dienen twee soorten beslissingen in onderlinge samenhang te
worden bekeken, namelijk investeringsbeslissing en de financieringsbeslissing. Bij de
investeringsbeslissing gaat het vooral om de vaststelling van optimale omvang en
groeitempo van de organisatie. De financieringsbeslissing bepaald op welke wijze deze
productiemiddelen zullen worden gefinancierd.
2.3 Planning
De wijze waarop planning wordt uitgevoerd, is in grote mate afhankelijk van de volgende,
deels aan elkaar gerelateerde factoren:
- De besluitvorming: de wijze waarop personen individueel en in groepsverband
beslissingen nemen.
, - Het planningsproces: de mate waarin en de wijze waarop het proces van planning is
gestructureerd.
- De planningsstijl: de psychische instelling die beslissers bewust of onbewust, ten
opzcihte van planning hebben.
2.3.1 Besluitvorming
De besluitvorming in het kader van de planning:
- Is anticiperend op specifieke acties of omstandigheden.
- Betreft een samenhangende reeks beslissingen
- Is gericht op verwezenlijking van een in de toekomst gewenste situatie
Neoklassieke theorie
Economische theorie van het ondernemingsgedrag onbeperkt rationeel proces.
Besluitvorming wordt in deze benadering afgebeeld als een proces waarbij een beslisser, op
basis van duidelijk geformuleerde doelstelling, een alternatief kiest uit een uitputtende
verzameling van beslissingsalternatieven.
Theorie van de begrensde rationaliteit
Hier gaat men ervan uit dat gegevens veelal niet kosteloos en onmiddellijk beschikbaar zijn
en dat de cognitieve vermogens van beslissers veelal tekortschieten bij het overzien en
beoordelen van complexe beslissingssituaties. De beslissers blijken in concerto niet goed
instaat alle alternatieven simultaan te beschouwen, ze vervolgens te voorzien van een
nuttigheidswaarde.
Besluitvorming als georganiseerde anarchie
- De mate waarin beslissers in staat zijn een consistent geheel van goed omschreven
doelstellingen te formuleren.
- De context waarbinnen het probleem zich aandient (over het algemeen gaat het hier
om de technologie van het productiesysteem)
- De mate waarin en de wijze waarop beslissers aandacht schenken aan het
beslissingsprobleem.
Als aan geen van deze voorwaarden in bevredigende mate kan worden voldaan, spreekt
men van een beslissingssituatie die zich kenmerkt als een georganiseerde anarchie.
Vuilnisbakbenadering van besluitvorming
1. Het bestaan van een verzameling problemen moment zichtbaar
2. Het ontstaan van beslissingsmomenten situatie beslissing
3. Het voorhanden zijn van een verzameling oplossing verzameling autonome
factoren zoekprocedures bepaalde, verzameling alternatieven.
4. Het beschikbaar hebben van een (meestal beperkte) hoeveelheid energie van
participanten.
,Planningsproces
Planning als proces bestaat uit een zestal met elkaar samenhangede fasen.
Elk van deze fasen kan weer uit verschillende deelfasen bestaan.
1. Bepaling van doelstellingen welke doelstellingen missie
2. Analyse en anticipatie onderdelen van organisatie + omgeving
3. Ontwerpen van alternatieve oplossingen op basis van fase 1+2
4. Keuze van een plan fase 1 + fase 3 (keuze)
5. Implementatie welke wijze + welke middelen
6. Evaluatie
4 Planningsvormen:
1. Normatieve ; basisdoelstellingen + ‘ identiteit’
2. Strategisch; relatie tussen de organisatie + omgeving
3. Organisatorisch; strategisch plannen op termijnen
4. Operationele; actiepatronen o.b.v. organisatorisch
Planningsstijlen
1. Inactivisme; actuele problemen een tijdelijk karakter hebben
2. Reactivisme; situatie in het verleden beter, dan huidige
3. Proactivisme; proberen het best haalbare te bereiken
4. Interactivisme; het niet als een gegeven accepteren van de huidige situatie
2.4 Een correcte aanpak: interactieve planning
Interactieve planning wordt gekarakteriseerd door de volgende 3 principes:
1. Mogelijkheid voor participatie van betrokken individuen en afdelingen. Het belang
van planning wordt niet alleen bepaald door het eindresultaat, maar ook door het
proces van planning zelf.
2. Planning wordt men nadruk gezien als een continue proces.
3. Internactieve planning is holistisch: zij beschouwt de organisatie als een geheel.
Cyclus van interactieve planning (figuur 2.5)
1. Beschrijving van de probleemkluwen
2. Doeleindenplanning
3. Activiteitenplanning
4. Middelenplanning
5. Implementatie en beheersing
, Hoofdstuk 3 Management control
3.1 Het begrip: management control
Het management – controlsysteem als een onderdeel van een groter systeem waarin verder
rekening moet worden gehouden met het bestaan van het besturen voortbrengingsproces,
de organisatiestructuur en -cultuur, en de omgeving van de organisatie.
Organisatiestructuur waar de organisatie uit bestaat afdelingen
Organisaties die bestaan uit werkeenheden met gespecialiseerd werk waardoor er
informatieasymmetrie ontstaat tussen de werkvloer en het management, decentraliseren
meer beslissingen naar het uitvoerend niveau. Indien afdelingen afhankelijk zijn van het
functioneren van andere afdelingen, dan worden beslissingen weer meer gedecentraliseerd.
Omgeving
Organisatiecultuur
Organisatiestructuur
Beheersingssyteem
Productiesysteem
3.2 Noodzaak van beheersing
Beheersingsproblemen worden veroorzaakt door (een combi van) de volgende vier
omstandigheden:
1. Onduidelijkheid omtrent doelstellingen
2. Incongruente doelstellingen; persoonlijke doelstellingen komen veelal niet overeen
met de organisatiedoelstellingen. Vaak zijn deze verschillen volstrekt legitiem en
kunnen ze voor aanzienlijk deel worden verklaard uit verschillen in positie en
belangen.
2.1 Management: een overzicht
2 systemen
Productie- of voortbrengingssysteem; hier worden alle handelingen uitgevoerd die
direct zijn gericht op de voortbeweging van goederen en diensten.
Bedrijfsvoering – of managementsysteem; de besturing van het
voortbreningssysteem. Dit systeem bestaat uit relaties en activiteiten die resulteren
in het geven van taakopdrachten aan organisatiegenoten en het bevorderen van hun
bereidheid deze taakopdrachten op effectieve en efficiënte wijze uit te voeren.
Binnen het managementsysteem zijn er twee prcessen, namelijk planning en beheersing.
Planning deelt men op alle activiteiten die nodig zijn voor het opstellen van een plan.
Beheersing heeft betrekking op activiteiten die ervoor zorgen dat het functioneren van
verschillende onderdelen van de organisatie op elkaar is afgestemd en dat de inspanning v.d.
organisatie op efficiente wijze gericht zijn en blijven op het verwezenlijken van gestelde
doeleinde.
Het beheersingssysteem
- Monitoring (measuring and reporting)
- Beoordeling (assessment)
- Bijsturing (intervention)
Zie figuren 2.1 t/m 2.3
2.2 Financieel management
Financieel management is het vakgebied dat zich bezighoudt met de planning en beheersing
van financiële transacties en, met gebruikmaking van financiële grootheden, van de
taakuitvoering.
Bij het doen van investeringen dienen twee soorten beslissingen in onderlinge samenhang te
worden bekeken, namelijk investeringsbeslissing en de financieringsbeslissing. Bij de
investeringsbeslissing gaat het vooral om de vaststelling van optimale omvang en
groeitempo van de organisatie. De financieringsbeslissing bepaald op welke wijze deze
productiemiddelen zullen worden gefinancierd.
2.3 Planning
De wijze waarop planning wordt uitgevoerd, is in grote mate afhankelijk van de volgende,
deels aan elkaar gerelateerde factoren:
- De besluitvorming: de wijze waarop personen individueel en in groepsverband
beslissingen nemen.
, - Het planningsproces: de mate waarin en de wijze waarop het proces van planning is
gestructureerd.
- De planningsstijl: de psychische instelling die beslissers bewust of onbewust, ten
opzcihte van planning hebben.
2.3.1 Besluitvorming
De besluitvorming in het kader van de planning:
- Is anticiperend op specifieke acties of omstandigheden.
- Betreft een samenhangende reeks beslissingen
- Is gericht op verwezenlijking van een in de toekomst gewenste situatie
Neoklassieke theorie
Economische theorie van het ondernemingsgedrag onbeperkt rationeel proces.
Besluitvorming wordt in deze benadering afgebeeld als een proces waarbij een beslisser, op
basis van duidelijk geformuleerde doelstelling, een alternatief kiest uit een uitputtende
verzameling van beslissingsalternatieven.
Theorie van de begrensde rationaliteit
Hier gaat men ervan uit dat gegevens veelal niet kosteloos en onmiddellijk beschikbaar zijn
en dat de cognitieve vermogens van beslissers veelal tekortschieten bij het overzien en
beoordelen van complexe beslissingssituaties. De beslissers blijken in concerto niet goed
instaat alle alternatieven simultaan te beschouwen, ze vervolgens te voorzien van een
nuttigheidswaarde.
Besluitvorming als georganiseerde anarchie
- De mate waarin beslissers in staat zijn een consistent geheel van goed omschreven
doelstellingen te formuleren.
- De context waarbinnen het probleem zich aandient (over het algemeen gaat het hier
om de technologie van het productiesysteem)
- De mate waarin en de wijze waarop beslissers aandacht schenken aan het
beslissingsprobleem.
Als aan geen van deze voorwaarden in bevredigende mate kan worden voldaan, spreekt
men van een beslissingssituatie die zich kenmerkt als een georganiseerde anarchie.
Vuilnisbakbenadering van besluitvorming
1. Het bestaan van een verzameling problemen moment zichtbaar
2. Het ontstaan van beslissingsmomenten situatie beslissing
3. Het voorhanden zijn van een verzameling oplossing verzameling autonome
factoren zoekprocedures bepaalde, verzameling alternatieven.
4. Het beschikbaar hebben van een (meestal beperkte) hoeveelheid energie van
participanten.
,Planningsproces
Planning als proces bestaat uit een zestal met elkaar samenhangede fasen.
Elk van deze fasen kan weer uit verschillende deelfasen bestaan.
1. Bepaling van doelstellingen welke doelstellingen missie
2. Analyse en anticipatie onderdelen van organisatie + omgeving
3. Ontwerpen van alternatieve oplossingen op basis van fase 1+2
4. Keuze van een plan fase 1 + fase 3 (keuze)
5. Implementatie welke wijze + welke middelen
6. Evaluatie
4 Planningsvormen:
1. Normatieve ; basisdoelstellingen + ‘ identiteit’
2. Strategisch; relatie tussen de organisatie + omgeving
3. Organisatorisch; strategisch plannen op termijnen
4. Operationele; actiepatronen o.b.v. organisatorisch
Planningsstijlen
1. Inactivisme; actuele problemen een tijdelijk karakter hebben
2. Reactivisme; situatie in het verleden beter, dan huidige
3. Proactivisme; proberen het best haalbare te bereiken
4. Interactivisme; het niet als een gegeven accepteren van de huidige situatie
2.4 Een correcte aanpak: interactieve planning
Interactieve planning wordt gekarakteriseerd door de volgende 3 principes:
1. Mogelijkheid voor participatie van betrokken individuen en afdelingen. Het belang
van planning wordt niet alleen bepaald door het eindresultaat, maar ook door het
proces van planning zelf.
2. Planning wordt men nadruk gezien als een continue proces.
3. Internactieve planning is holistisch: zij beschouwt de organisatie als een geheel.
Cyclus van interactieve planning (figuur 2.5)
1. Beschrijving van de probleemkluwen
2. Doeleindenplanning
3. Activiteitenplanning
4. Middelenplanning
5. Implementatie en beheersing
, Hoofdstuk 3 Management control
3.1 Het begrip: management control
Het management – controlsysteem als een onderdeel van een groter systeem waarin verder
rekening moet worden gehouden met het bestaan van het besturen voortbrengingsproces,
de organisatiestructuur en -cultuur, en de omgeving van de organisatie.
Organisatiestructuur waar de organisatie uit bestaat afdelingen
Organisaties die bestaan uit werkeenheden met gespecialiseerd werk waardoor er
informatieasymmetrie ontstaat tussen de werkvloer en het management, decentraliseren
meer beslissingen naar het uitvoerend niveau. Indien afdelingen afhankelijk zijn van het
functioneren van andere afdelingen, dan worden beslissingen weer meer gedecentraliseerd.
Omgeving
Organisatiecultuur
Organisatiestructuur
Beheersingssyteem
Productiesysteem
3.2 Noodzaak van beheersing
Beheersingsproblemen worden veroorzaakt door (een combi van) de volgende vier
omstandigheden:
1. Onduidelijkheid omtrent doelstellingen
2. Incongruente doelstellingen; persoonlijke doelstellingen komen veelal niet overeen
met de organisatiedoelstellingen. Vaak zijn deze verschillen volstrekt legitiem en
kunnen ze voor aanzienlijk deel worden verklaard uit verschillen in positie en
belangen.
