Jaarverslaggeving hoofdstuk 1 t/m 13
,Inhoud
Hoofdstuk 1 Externe verslaggeving: relaties met andere vakgebieden en ontwikkeling........................7
1.1 Afbakening van het vakgebied......................................................................................................7
1.1.1 Doelstellingen en belanghebbenden.....................................................................................7
1.1.2 Interne en externe informatieverschaffing............................................................................7
1.1.3 Samenhang met andere vakgebieden...................................................................................7
1.2 De externe jaarrekening...............................................................................................................8
1.2.1 Balans en resultatenrekening................................................................................................8
1.2.3 Rentabiliteit, solvabiliteit en liquiditeit..................................................................................9
1.3 Ontwikkeling van de externe verslaggeving..................................................................................9
1.4 Functies en kwaliteitskenmerken van de jaarrekening.................................................................9
1.5 Creatieve accounting..................................................................................................................10
Hoofdstuk 2 Waarde en winst..............................................................................................................11
2.1 Het economisch waardebegrip...................................................................................................11
2.1.1 Grondslagen van het economisch waardebegrip.................................................................11
2.1.2 Relevantie en betrouwbaarheid..........................................................................................11
2.2 Het boekhoudkundig waardebegrip...........................................................................................12
2.2.1 Grondslagen van het boekhoudkundig waardebegrip.........................................................12
2.2.2 Relevantie en betrouwbaarheid..........................................................................................12
2.3 Economisch versus boekhoudkundig: vergelijking en samenvatting..........................................12
2.4 De waardekloof..........................................................................................................................13
2.4.1 Ontwikkelingen binnen het boekhoudkundig waardebegrip...............................................13
2.4.2 Economic value added versus winst....................................................................................13
Hoofdstuk 3 Verslaggevingsprincipes van de boekhoudkundige waarde- en winstbepaling................14
3.1 Verslaggevingsprincipes in hun onderling verband....................................................................14
3.2 Toerrekening (accrual)................................................................................................................14
3.3 Realisatie....................................................................................................................................15
3.4 Matching.....................................................................................................................................15
3.5 Continuïteit.................................................................................................................................15
3.6 Voorzichtigheid...........................................................................................................................16
3.7 Bestendigheid.............................................................................................................................16
Hoofdstuk 4 Regelgevers en toezichthouders......................................................................................17
4.1 Het institutionele kader van de externe verslaggeving...............................................................17
4.2 Regelgevende instanties nader bekeken....................................................................................18
4.2.1 International Accounting Standards Board..........................................................................18
4.2.2 Nederlandse jaarverslagwetgever.......................................................................................18
4.2.3 Raad voor de Jaarverslaggeving...........................................................................................19
2
, 4.2.4 Nederlandse fiscale wetgever..............................................................................................19
4.3 Toezichthouders op de externe verslaggeving...........................................................................19
4.3.1 De accountant......................................................................................................................19
4.3.2 Autoriteit Financiële markten..............................................................................................19
4.3.3 De Ondernemingskamer......................................................................................................20
Hoofdstuk 5 Regelgeving: materiële en formele aspecten van de publicatieplicht..............................20
5.1 Toepassingsbeleid.......................................................................................................................20
5.2 Onderdelen van het jaarrapport.................................................................................................20
5.2.1 De jaarrekening....................................................................................................................20
5.2.2 Het bestuursverslag.............................................................................................................21
5.2.3 De overige gegevens............................................................................................................21
5.3 Vrijstellingen voor middelgrote, kleine en micro rechtspersonen..............................................22
5.3.1 Wettelijke bepalingen..........................................................................................................22
5.3.2 RJ en IASB............................................................................................................................23
5.4 Formele aspecten van de publicatieplicht..................................................................................24
5.4.1 Deponering..........................................................................................................................24
5.4.2 Bevoegde organen...............................................................................................................24
5.4.3 Termijnen.............................................................................................................................24
5.4.4 Sancties................................................................................................................................25
5.5 Accountantscontrole..................................................................................................................26
Hoofdstuk 6 Vaste activa......................................................................................................................26
6.1 Indeling en vorm van de balans..................................................................................................26
6.2 Immateriële vaste activa.............................................................................................................28
6.2.1 Begripsbepaling...................................................................................................................28
6.2.2 Kosten van onderzoek en ontwikkeling...............................................................................28
6.2.3 Kosten van concessies, vergunningen en dergelijke............................................................28
6.2.4 Kosten van goodwill.............................................................................................................29
6.2.5 Overige immateriële vaste activa.........................................................................................29
6.2.6 Waarderingsgrondslag.........................................................................................................29
6.3 Materiële vaste activa.................................................................................................................30
6.3.1 Begripsbepaling en rubricering............................................................................................30
6.3.2 Leasing en huurkoop............................................................................................................30
6.3.3 Afschrijvingen: een theoretische benadering......................................................................30
6.3.4 Standaardafschrijvingsmethoden........................................................................................30
6.3.5 Invloed van een ideaalcomplex op de afschrijvingen...........................................................31
6.3.6 Regelgeving inzake afschrijvingen........................................................................................31
6.3.7 Gebeurtenissen na aanschaf................................................................................................31
3
, 6.3.8 Waarderingsgrondslag.........................................................................................................32
6.4 Financiële vaste activa................................................................................................................32
Hoofdstuk 7 Vlottende activa...............................................................................................................33
7.1 Begripsbepaling en rubricering...................................................................................................33
7.2 voorraden...................................................................................................................................33
7.2.1 Soorten voorraden...............................................................................................................33
7.2.2 In de voorraad te activeren kosten......................................................................................33
7.2.3 Absorption costing vs. direct costing...................................................................................34
7.2.4 Waarderingsgrondslag van voorraden.................................................................................34
7.3 Langlopende werken..................................................................................................................34
7.3.1 Specifieke verslaggevingsproblemen...................................................................................34
7.3.2 Verwerking van termijnen...................................................................................................34
7.3.3 Winsttoerekening................................................................................................................35
7.4 Overige vlottende activa.............................................................................................................35
7.4.1 Vorderingen.........................................................................................................................35
7.4.2 Effecten................................................................................................................................35
7.4.3 Liquide middelen.................................................................................................................35
Hoofdstuk 8 Eigen vermogen...............................................................................................................35
8.1 Rubricering van het eigen vermogen..........................................................................................35
8.2 Geplaatst kapitaal en agio..........................................................................................................36
8.2.1 Kapitaalbegrippen................................................................................................................36
8.2.2 Inkoop van eigen aandelen; intrekking en afstempeling.....................................................36
8.2.3 Verstrekking van personeelsopties......................................................................................36
8.3 Reserves......................................................................................................................................36
8.3.1 Herwaarderingsreserves......................................................................................................37
8.3.2 Andere wettelijke reserves..................................................................................................37
8.3.3 Statutaire reserves...............................................................................................................37
8.3.4 Overige reserves..................................................................................................................37
8.3.5 Niet-verdeelde winsten.......................................................................................................37
8.4 Gebonden en vrij eigen vermogen..............................................................................................37
Hoofdstuk 9 Vreemd vermogen...........................................................................................................38
9.1 Begripsbepaling en onderverdeling............................................................................................38
9.2 Algemene aspecten van voorzieningen......................................................................................38
9.2.1 Het karakter van voorzieningen...........................................................................................38
9.2.2 Regelgeving inzake voorzieningen.......................................................................................38
9.3 Enige veelvoorkomende voorzieningen......................................................................................39
9.3.1 Voorziening voor risico’s uit claims, geschillen en rechtsgedingen......................................39
4
, 9.3.2 Voorziening voor milieurisico’s............................................................................................39
9.3.3 Voorzieningen voor pensioenverplichtingen en voor vervroegd uittreden van personeel. .39
9.3.4 ‘Voorzieningen’ voor activa.................................................................................................39
9.3.5 Voorziening voor reorganisatie............................................................................................39
9.4 Schulden.....................................................................................................................................40
9.4.1 Rubricering en waardering...................................................................................................40
9.4.2 Bijzondere leningsvoorwaarden..........................................................................................40
9.5 Niet uit de balans blijkende verplichtingen.................................................................................41
9.5.1 Voorwaardelijke verplichtingen...........................................................................................41
9.5.2 Meerjarige financiële verplichtingen...................................................................................41
Hoofdstuk 10 Resultatenrekening........................................................................................................41
10.1 Keuzemogelijkheden bij de opstelling van de resultatenrekening............................................41
10.2 Categorisch versus functioneel.................................................................................................42
10.2.1 De categorische resultatenrekening..................................................................................42
10.2.2 De functionele resultatenrekening....................................................................................43
10.3 Specifieke voorschriften...........................................................................................................43
10.3.1 Segmentatie.......................................................................................................................43
10.3.2 Informatie over personeel en externe accountant............................................................44
10.4 Bijzondere resultaten...............................................................................................................44
10.5 Rechtstreekse vermogensmutaties...........................................................................................44
10.6 Verwerking van langlopende werken.......................................................................................45
10.6.1 Zero profit method............................................................................................................45
10.6.2 Percentage of completion method....................................................................................46
10.6.3 Regelgeving........................................................................................................................47
10.7 Toegevoegde waarde...............................................................................................................47
Hoofdstuk 11 Kasstroomoverzicht........................................................................................................47
11.1 Functies en status van kasstroomoverzichten..........................................................................47
11.2 Rubricering van het kasstroomoverzicht..................................................................................48
Hoofdstuk 12 Instandhoudingsdoelstellingen en waarderingsgrondslagen.........................................49
12.1 Elementen van een winstbepalingsstelsel................................................................................49
12.1.1 De instandhoudingsdoelstelling.........................................................................................49
12.1.2 Waardering van de materiële activa..................................................................................50
Hoofdstuk 13 Historischekostenstelsel.................................................................................................50
13.1 Toepassing van historische kosten op de vaste activa..............................................................50
13.2 Toepassing van historische kosten op de voorraden................................................................50
13.2.1 Fifo.....................................................................................................................................50
13.2.2 Gemiddelde inkoopprijs.....................................................................................................51
5
, 13.2.3 Lifo.....................................................................................................................................51
13.2.4 Het ijzerenvoorraadstelsel.................................................................................................51
13.3 Vermogensbepaling..................................................................................................................51
13.4 Prijsdaling.................................................................................................................................51
13.5 Regelgeving inzake historische kosten......................................................................................52
6
,Hoofdstuk 1 Externe verslaggeving: relaties met andere
vakgebieden en ontwikkeling
1.1 Afbakening van het vakgebied
1.1.1 Doelstellingen en belanghebbenden
Definitie organisatie: een samenwerkingsverband van mensen en middelen dat gericht is op het
realiseren van bepaalde doelstellingen.
De belanghebbenden bij de organisatie willen kunnen beoordelen of hun doelstellingen met
betrekking tot de organisatie worden gerealiseerd. Ze willen geïnformeerd worden.
1.1.2 Interne en externe informatieverschaffing
Interne informatieverschaffing gericht op de informatiebehoefte van de leiding voor het nemen
van beslissingen en het beheersen van het bedrijfsproces
Dit is het terrein van de management accounting.
Externe informatieverschaffing gericht op de informatiebehoefte van derden voor hun
oordeelsvorming/besluitvorming ten aanzien van de organisatie; bedoeld om verantwoording af te
leggen over het gevoerde beleid.
Dit is het terrein van de financial accounting.
Verschillen tussen interne en externe informatieverschaffing
Intern Extern
Wettelijke Nee Ja
voorschriften
Frequentie Vrijwel doorlopend Periodiek
Detaillering Zeer gedetailleerd Meer globaal
Tijdstip van Vrij snel na einde Later
berichtgeving periode
Mogelijke neiging tot Nee, niet op het Ja
‘creative accounting’ niveau van de centrale
leiding
1.1.3 Samenhang met andere vakgebieden
Drie soorten jaarrekeningen:
1. De interne jaarrekening ten behoeve van de leiding
2. De externe jaarrekening ten behoeve van de externe belanghebbenden
3. De fiscale jaarrekening ten behoeve van de fiscus
7
, 1.2 De externe jaarrekening
De jaarrekening is het geheel van de balans en de winst-en-verliesrekening (resultatenrekening).
1.2.1 Balans en resultatenrekening
Een balans is een momentopname van de waarde van de activa en de passiva van de onderneming.
De activa geven de investeringen ten behoeve van het productie- en verkoopproces weer. Om als
activum te kwalificeren dient een bedrijfsmiddel in de beschikkingsmacht van de onderneming te
zijn. Het onderscheid tussen vlottende en vaste activa heeft met name belang met oog op de
liquiditeit: vermogen geïnvesteerd in activa komt in de regel pas op lange termijn weer in geldvorm
vrij (bv gebouwen, machines).
De passiva geven het vermogen weer dat verkregen is ter financiering van de activa.
Eigen vermogen is verschaft door eigenaren en is ook risicodragend/ondernemend
vermogen: de vergoeding voor het beschikbaar stellen van EV is afhankelijk van het
presteren van de onderneming (in geval van liquidatie komen de EV verschaffers het laatst
voor terugbetaling in aanmerking
Vreemd vermogen is ter beschikking gesteld door schuldeisers en is tijdelijk vermogen: er zijn
van tevoren afspraken over terugbetaling gemaakt. Vreemd vermogen is risicomijdend of
niet-ondernemend vermogen: de vergoeding is onafhankelijk van het presenteren van de
onderneming en de EV verschaffers komen als eerste in aanmerking voor terugbetaling bij
liquidatie. Voorzieningen worden gerekend tot het vreemd vermogen.
Een andere indeling van de balansposten is die in materiële en monetaire posten. Bij materiële
posten zoals bij voorraden, moeten de hoeveelheden vermenigvuldigd worden met de prijs om
vertaald te worden in geld. Bij monetaire posten als vorderingen en schulden hoeven deze niet meer
vertaald te worden in geld.
Een resultatenrekening is een overzicht van de opbrengsten en de kosten gedurende een bepaalde
periode.
De balans en de resultatenrekening hangen nauw met elkaar samen. De winst over een bepaalde
periode kan op twee manieren worden berekend:
1. Vanuit de resultatenrekening als het verschil tussen de opbrengsten en de kosten
2. Vanuit de balans als het verschil tussen het EV aan het eind en het EV aan het begin van de
periode
De bij 2 berekende vermogenstoename moet worden gecorrigeerd voor mutaties in de kapitaalsfeer;
dit zijn de kapitaalstortingen (bv opbrengst aandelenemissie) en kapitaalonttrekkingen (bv uitkering
dividend).
8
,Inhoud
Hoofdstuk 1 Externe verslaggeving: relaties met andere vakgebieden en ontwikkeling........................7
1.1 Afbakening van het vakgebied......................................................................................................7
1.1.1 Doelstellingen en belanghebbenden.....................................................................................7
1.1.2 Interne en externe informatieverschaffing............................................................................7
1.1.3 Samenhang met andere vakgebieden...................................................................................7
1.2 De externe jaarrekening...............................................................................................................8
1.2.1 Balans en resultatenrekening................................................................................................8
1.2.3 Rentabiliteit, solvabiliteit en liquiditeit..................................................................................9
1.3 Ontwikkeling van de externe verslaggeving..................................................................................9
1.4 Functies en kwaliteitskenmerken van de jaarrekening.................................................................9
1.5 Creatieve accounting..................................................................................................................10
Hoofdstuk 2 Waarde en winst..............................................................................................................11
2.1 Het economisch waardebegrip...................................................................................................11
2.1.1 Grondslagen van het economisch waardebegrip.................................................................11
2.1.2 Relevantie en betrouwbaarheid..........................................................................................11
2.2 Het boekhoudkundig waardebegrip...........................................................................................12
2.2.1 Grondslagen van het boekhoudkundig waardebegrip.........................................................12
2.2.2 Relevantie en betrouwbaarheid..........................................................................................12
2.3 Economisch versus boekhoudkundig: vergelijking en samenvatting..........................................12
2.4 De waardekloof..........................................................................................................................13
2.4.1 Ontwikkelingen binnen het boekhoudkundig waardebegrip...............................................13
2.4.2 Economic value added versus winst....................................................................................13
Hoofdstuk 3 Verslaggevingsprincipes van de boekhoudkundige waarde- en winstbepaling................14
3.1 Verslaggevingsprincipes in hun onderling verband....................................................................14
3.2 Toerrekening (accrual)................................................................................................................14
3.3 Realisatie....................................................................................................................................15
3.4 Matching.....................................................................................................................................15
3.5 Continuïteit.................................................................................................................................15
3.6 Voorzichtigheid...........................................................................................................................16
3.7 Bestendigheid.............................................................................................................................16
Hoofdstuk 4 Regelgevers en toezichthouders......................................................................................17
4.1 Het institutionele kader van de externe verslaggeving...............................................................17
4.2 Regelgevende instanties nader bekeken....................................................................................18
4.2.1 International Accounting Standards Board..........................................................................18
4.2.2 Nederlandse jaarverslagwetgever.......................................................................................18
4.2.3 Raad voor de Jaarverslaggeving...........................................................................................19
2
, 4.2.4 Nederlandse fiscale wetgever..............................................................................................19
4.3 Toezichthouders op de externe verslaggeving...........................................................................19
4.3.1 De accountant......................................................................................................................19
4.3.2 Autoriteit Financiële markten..............................................................................................19
4.3.3 De Ondernemingskamer......................................................................................................20
Hoofdstuk 5 Regelgeving: materiële en formele aspecten van de publicatieplicht..............................20
5.1 Toepassingsbeleid.......................................................................................................................20
5.2 Onderdelen van het jaarrapport.................................................................................................20
5.2.1 De jaarrekening....................................................................................................................20
5.2.2 Het bestuursverslag.............................................................................................................21
5.2.3 De overige gegevens............................................................................................................21
5.3 Vrijstellingen voor middelgrote, kleine en micro rechtspersonen..............................................22
5.3.1 Wettelijke bepalingen..........................................................................................................22
5.3.2 RJ en IASB............................................................................................................................23
5.4 Formele aspecten van de publicatieplicht..................................................................................24
5.4.1 Deponering..........................................................................................................................24
5.4.2 Bevoegde organen...............................................................................................................24
5.4.3 Termijnen.............................................................................................................................24
5.4.4 Sancties................................................................................................................................25
5.5 Accountantscontrole..................................................................................................................26
Hoofdstuk 6 Vaste activa......................................................................................................................26
6.1 Indeling en vorm van de balans..................................................................................................26
6.2 Immateriële vaste activa.............................................................................................................28
6.2.1 Begripsbepaling...................................................................................................................28
6.2.2 Kosten van onderzoek en ontwikkeling...............................................................................28
6.2.3 Kosten van concessies, vergunningen en dergelijke............................................................28
6.2.4 Kosten van goodwill.............................................................................................................29
6.2.5 Overige immateriële vaste activa.........................................................................................29
6.2.6 Waarderingsgrondslag.........................................................................................................29
6.3 Materiële vaste activa.................................................................................................................30
6.3.1 Begripsbepaling en rubricering............................................................................................30
6.3.2 Leasing en huurkoop............................................................................................................30
6.3.3 Afschrijvingen: een theoretische benadering......................................................................30
6.3.4 Standaardafschrijvingsmethoden........................................................................................30
6.3.5 Invloed van een ideaalcomplex op de afschrijvingen...........................................................31
6.3.6 Regelgeving inzake afschrijvingen........................................................................................31
6.3.7 Gebeurtenissen na aanschaf................................................................................................31
3
, 6.3.8 Waarderingsgrondslag.........................................................................................................32
6.4 Financiële vaste activa................................................................................................................32
Hoofdstuk 7 Vlottende activa...............................................................................................................33
7.1 Begripsbepaling en rubricering...................................................................................................33
7.2 voorraden...................................................................................................................................33
7.2.1 Soorten voorraden...............................................................................................................33
7.2.2 In de voorraad te activeren kosten......................................................................................33
7.2.3 Absorption costing vs. direct costing...................................................................................34
7.2.4 Waarderingsgrondslag van voorraden.................................................................................34
7.3 Langlopende werken..................................................................................................................34
7.3.1 Specifieke verslaggevingsproblemen...................................................................................34
7.3.2 Verwerking van termijnen...................................................................................................34
7.3.3 Winsttoerekening................................................................................................................35
7.4 Overige vlottende activa.............................................................................................................35
7.4.1 Vorderingen.........................................................................................................................35
7.4.2 Effecten................................................................................................................................35
7.4.3 Liquide middelen.................................................................................................................35
Hoofdstuk 8 Eigen vermogen...............................................................................................................35
8.1 Rubricering van het eigen vermogen..........................................................................................35
8.2 Geplaatst kapitaal en agio..........................................................................................................36
8.2.1 Kapitaalbegrippen................................................................................................................36
8.2.2 Inkoop van eigen aandelen; intrekking en afstempeling.....................................................36
8.2.3 Verstrekking van personeelsopties......................................................................................36
8.3 Reserves......................................................................................................................................36
8.3.1 Herwaarderingsreserves......................................................................................................37
8.3.2 Andere wettelijke reserves..................................................................................................37
8.3.3 Statutaire reserves...............................................................................................................37
8.3.4 Overige reserves..................................................................................................................37
8.3.5 Niet-verdeelde winsten.......................................................................................................37
8.4 Gebonden en vrij eigen vermogen..............................................................................................37
Hoofdstuk 9 Vreemd vermogen...........................................................................................................38
9.1 Begripsbepaling en onderverdeling............................................................................................38
9.2 Algemene aspecten van voorzieningen......................................................................................38
9.2.1 Het karakter van voorzieningen...........................................................................................38
9.2.2 Regelgeving inzake voorzieningen.......................................................................................38
9.3 Enige veelvoorkomende voorzieningen......................................................................................39
9.3.1 Voorziening voor risico’s uit claims, geschillen en rechtsgedingen......................................39
4
, 9.3.2 Voorziening voor milieurisico’s............................................................................................39
9.3.3 Voorzieningen voor pensioenverplichtingen en voor vervroegd uittreden van personeel. .39
9.3.4 ‘Voorzieningen’ voor activa.................................................................................................39
9.3.5 Voorziening voor reorganisatie............................................................................................39
9.4 Schulden.....................................................................................................................................40
9.4.1 Rubricering en waardering...................................................................................................40
9.4.2 Bijzondere leningsvoorwaarden..........................................................................................40
9.5 Niet uit de balans blijkende verplichtingen.................................................................................41
9.5.1 Voorwaardelijke verplichtingen...........................................................................................41
9.5.2 Meerjarige financiële verplichtingen...................................................................................41
Hoofdstuk 10 Resultatenrekening........................................................................................................41
10.1 Keuzemogelijkheden bij de opstelling van de resultatenrekening............................................41
10.2 Categorisch versus functioneel.................................................................................................42
10.2.1 De categorische resultatenrekening..................................................................................42
10.2.2 De functionele resultatenrekening....................................................................................43
10.3 Specifieke voorschriften...........................................................................................................43
10.3.1 Segmentatie.......................................................................................................................43
10.3.2 Informatie over personeel en externe accountant............................................................44
10.4 Bijzondere resultaten...............................................................................................................44
10.5 Rechtstreekse vermogensmutaties...........................................................................................44
10.6 Verwerking van langlopende werken.......................................................................................45
10.6.1 Zero profit method............................................................................................................45
10.6.2 Percentage of completion method....................................................................................46
10.6.3 Regelgeving........................................................................................................................47
10.7 Toegevoegde waarde...............................................................................................................47
Hoofdstuk 11 Kasstroomoverzicht........................................................................................................47
11.1 Functies en status van kasstroomoverzichten..........................................................................47
11.2 Rubricering van het kasstroomoverzicht..................................................................................48
Hoofdstuk 12 Instandhoudingsdoelstellingen en waarderingsgrondslagen.........................................49
12.1 Elementen van een winstbepalingsstelsel................................................................................49
12.1.1 De instandhoudingsdoelstelling.........................................................................................49
12.1.2 Waardering van de materiële activa..................................................................................50
Hoofdstuk 13 Historischekostenstelsel.................................................................................................50
13.1 Toepassing van historische kosten op de vaste activa..............................................................50
13.2 Toepassing van historische kosten op de voorraden................................................................50
13.2.1 Fifo.....................................................................................................................................50
13.2.2 Gemiddelde inkoopprijs.....................................................................................................51
5
, 13.2.3 Lifo.....................................................................................................................................51
13.2.4 Het ijzerenvoorraadstelsel.................................................................................................51
13.3 Vermogensbepaling..................................................................................................................51
13.4 Prijsdaling.................................................................................................................................51
13.5 Regelgeving inzake historische kosten......................................................................................52
6
,Hoofdstuk 1 Externe verslaggeving: relaties met andere
vakgebieden en ontwikkeling
1.1 Afbakening van het vakgebied
1.1.1 Doelstellingen en belanghebbenden
Definitie organisatie: een samenwerkingsverband van mensen en middelen dat gericht is op het
realiseren van bepaalde doelstellingen.
De belanghebbenden bij de organisatie willen kunnen beoordelen of hun doelstellingen met
betrekking tot de organisatie worden gerealiseerd. Ze willen geïnformeerd worden.
1.1.2 Interne en externe informatieverschaffing
Interne informatieverschaffing gericht op de informatiebehoefte van de leiding voor het nemen
van beslissingen en het beheersen van het bedrijfsproces
Dit is het terrein van de management accounting.
Externe informatieverschaffing gericht op de informatiebehoefte van derden voor hun
oordeelsvorming/besluitvorming ten aanzien van de organisatie; bedoeld om verantwoording af te
leggen over het gevoerde beleid.
Dit is het terrein van de financial accounting.
Verschillen tussen interne en externe informatieverschaffing
Intern Extern
Wettelijke Nee Ja
voorschriften
Frequentie Vrijwel doorlopend Periodiek
Detaillering Zeer gedetailleerd Meer globaal
Tijdstip van Vrij snel na einde Later
berichtgeving periode
Mogelijke neiging tot Nee, niet op het Ja
‘creative accounting’ niveau van de centrale
leiding
1.1.3 Samenhang met andere vakgebieden
Drie soorten jaarrekeningen:
1. De interne jaarrekening ten behoeve van de leiding
2. De externe jaarrekening ten behoeve van de externe belanghebbenden
3. De fiscale jaarrekening ten behoeve van de fiscus
7
, 1.2 De externe jaarrekening
De jaarrekening is het geheel van de balans en de winst-en-verliesrekening (resultatenrekening).
1.2.1 Balans en resultatenrekening
Een balans is een momentopname van de waarde van de activa en de passiva van de onderneming.
De activa geven de investeringen ten behoeve van het productie- en verkoopproces weer. Om als
activum te kwalificeren dient een bedrijfsmiddel in de beschikkingsmacht van de onderneming te
zijn. Het onderscheid tussen vlottende en vaste activa heeft met name belang met oog op de
liquiditeit: vermogen geïnvesteerd in activa komt in de regel pas op lange termijn weer in geldvorm
vrij (bv gebouwen, machines).
De passiva geven het vermogen weer dat verkregen is ter financiering van de activa.
Eigen vermogen is verschaft door eigenaren en is ook risicodragend/ondernemend
vermogen: de vergoeding voor het beschikbaar stellen van EV is afhankelijk van het
presteren van de onderneming (in geval van liquidatie komen de EV verschaffers het laatst
voor terugbetaling in aanmerking
Vreemd vermogen is ter beschikking gesteld door schuldeisers en is tijdelijk vermogen: er zijn
van tevoren afspraken over terugbetaling gemaakt. Vreemd vermogen is risicomijdend of
niet-ondernemend vermogen: de vergoeding is onafhankelijk van het presenteren van de
onderneming en de EV verschaffers komen als eerste in aanmerking voor terugbetaling bij
liquidatie. Voorzieningen worden gerekend tot het vreemd vermogen.
Een andere indeling van de balansposten is die in materiële en monetaire posten. Bij materiële
posten zoals bij voorraden, moeten de hoeveelheden vermenigvuldigd worden met de prijs om
vertaald te worden in geld. Bij monetaire posten als vorderingen en schulden hoeven deze niet meer
vertaald te worden in geld.
Een resultatenrekening is een overzicht van de opbrengsten en de kosten gedurende een bepaalde
periode.
De balans en de resultatenrekening hangen nauw met elkaar samen. De winst over een bepaalde
periode kan op twee manieren worden berekend:
1. Vanuit de resultatenrekening als het verschil tussen de opbrengsten en de kosten
2. Vanuit de balans als het verschil tussen het EV aan het eind en het EV aan het begin van de
periode
De bij 2 berekende vermogenstoename moet worden gecorrigeerd voor mutaties in de kapitaalsfeer;
dit zijn de kapitaalstortingen (bv opbrengst aandelenemissie) en kapitaalonttrekkingen (bv uitkering
dividend).
8
