0
De reputatie van literatuur
Inhoud
Week 1................................................................................................................................... 1
Solliciteren met poëzie....................................................................................................1
Stemmen op schrift: Geschiedenis van de Nederlandse literatuur..................................1
Van luisterlied tot danslied...............................................................................................4
Week 2................................................................................................................................... 4
MOOC video: Van den vos Reynaerde verhaal plot en list..............................................4
MOOC video: van den vos Reynaerde virtuoos taalspel.................................................6
MOOC video: Van den vos Reynaerde: schelm of schurk?.............................................7
Nawoord Reynaert in tweevoud.......................................................................................7
Leeslijst Jan van Boendale Lekenspiegel......................................................................11
Week 3................................................................................................................................. 12
KB Het Gruuthusehandschrift........................................................................................12
MOOC Het Gruuthusehandschrift..................................................................................12
MOOC Gruuthusehandschrift: Egidius, waar ben je?....................................................13
Leeslijst Anthonis de Roovere.......................................................................................14
Anna Bijns Refreinen.....................................................................................................14
Literatuurgeschiedenis.nl Rederijkerij............................................................................14
Week 4................................................................................................................................. 15
Inleiding Leidsche Straatschender.................................................................................15
Van Gemert................................................................................................................... 16
PSV romans.................................................................................................................. 17
Schrijverskabinet Anna Roemersdochter Visscher........................................................19
Schrijverskabinet Maria Tesselschade Roemersdochter Visscher................................19
De canonieke versus de ‘echte’ Anna Roemersdochter Visscher..................................19
‘Lyrical Correspondence. Maria Tesselschade Roemer Visscher “To My Lord Hooft on
the Death of Lady Van Zuilichem”.................................................................................21
Schrijverskabinet Catharina Questiers..........................................................................21
Week 5................................................................................................................................. 22
Nawoord Brief van een bejaard man.............................................................................22
De blik van de zedenmeester: vroege spectator............................................................23
Het leven van teksten 62-72..........................................................................................24
Boeken aan de beademing. Hoe kunnen we onze klassieken weer laten lopen?..........25
Week 6................................................................................................................................. 26
, 1
Het gevleugelde woord..................................................................................................26
Week 1
Solliciteren met poëzie
Constantijn Huygens gebruikt veel zelfpresentatie. Hij was nieuwkomer van Brabantse
komaf en had daardoor geen stevig fundament van een Hollandse familietraditie. Door
handig te manoeuvreren werkt hij langzaam aan zijn positie. Zo ook in zijn debuutbundel
Otiorum libri sex.
Het werk is het einde van zijn jeugd en markeert het belang van zijn zoektocht naar werk.
Huygens mikte op een diplomatieke post. Doordat zijn vader overlijdt staat hij er eind 1624
alleen voor.
Otia is een selectie jeugdpoëzie. Het werk oogt chique en bevat zes afdelingen. Latijnse
verzen, Franse verzen en de rest overwegend Nederlands. Het derde boek bevat religieuze
stof en het vierde wordt gevormd door grote werken. Boek vijf bevat de Stedestemmen en
de Characteres. Het zesde boek bevat van alles. De inhoud getuigt van taalvermogen en
veelzijdigheid. Het bevat werken in vele talen en de woordkeuze en structuur zijn intelligent.
Er worden veel genres beoefend en er worden veel onderwerpen besproken. De bundel
berust op kennis van de literaire traditie en intensieve lectuur, meteen zichtbaar door
verwijzingen en citaten. Wie zo’n bundel schrijft heeft heel wat in zijn mars.
Het voorwerk richt zich op Daniel Heinsius, leraar van de Leidse academie, een groot
autoriteit en goede vriend van Huygens. De opdracht van Otia zegt dat de bundel een
voorbeeld van welbestede vrije tijd is en dat men heel wat mag verwachten wanneer de
auteur zijn talenten professioneel zal inzetten. De zelfpresentatie in het voorwerk wordt
kracht bijgezet door een portret van de dichter. Een zelfverzekerde en welverzorgde man.
De Printen of later Zede-printen bevat portretten van maatschappelijke typen (koning,
bedelaar, boer, enz.). Een sott Hoveling is één van de twee meest satirische portretten in de
reeks samen met Een professor. Deze twee wordt eerst buiten de reeks gehouden. Op het
laatste moment wordt de print Een wijs hoveling toegevoegd en Een sott Hoveling wordt
toch toegevoegd aan de bundel. Een wijs hoveling krijgt ook de eer om de printen af te
sluiten. Dankzij zijn vader was Huygens in contact met het hof van de Oranjes, deze kennis
kon hij gebruiken voor de twee printen. Huygens geeft Een wijs hoveling een persoonlijk
portret. Het beeld dat hij schetst bij de hoveling komt overeen met het beeld dat hij schetst
van zichzelf.
In de hovelingen en Otia als geheel speelt ledigheid een belangrijke rol. Je moet je tijd nuttig
besteden en dat kan met de bundel. De Sott hoveling besteed zijn tijd op de verkeerde
manier met vrouwen, drank en gokken.
Dankzij de toevoeging van Een wijs hoveling in de laatste fase kreeg de hoveling de volle
aandacht en kon Een sott hoveling alsnog worden toegevoegd aan de bundel. In de
hoveling laat Huygens subtiel eigen kenmerken naar voren komen. Huygens plaatst zich met
Otia in de aandacht. Op bescheiden manier laat hij zijn kennis en talent zien.
Stemmen op schrift: Geschiedenis van de Nederlandse literatuur
Heinric van Veldeke, dichter van naam en faam
, 2
Veldeke verwijst naar velde-ke, een veldje bij Hasselt. Er zijn mensen met deze achternaam
bekend die banden hadden met de heren van Loon en het nabije klooster van Sint-Truiden.
Deze situering past goed bij Veldeke. Hij moet een klerk zijn geweest voor diverse heren en
hun dames. Hij was de eerste schrijver uit onze literatuurgeschiedenis en hij was een
estheet. Zijn oeuvre was breed en baanbrekend.
Hij was er snel bij met zijn Eneas, de Franse bron Roman d’Eneas was rond 1160 voltooid
en Veldeke schreef voor 1170 waarschijnlijk al zijn Eneas. Het handschrift werd volgens de
epiloog gestolen toen hij het uitleende aan de gravin van Kleef en een edelman nam het
mee naar Thüringen waardoor Veldeke moest stoppen met het werk. Negen jaar later werd
Veldeke uitgenodigd zijn eigen Eneas af te maken.
Hoofse Eneas
De Eneas is eigenlijk het verhaal van Vergilius over hoe de Trojaanse prins Aeneas zijn in
brand gestoken stad ontvlucht om de stichter van Rome te worden. Voor het middeleeuwse
adelspubliek moest het verhaal iets minder verwijzingen bevatten en eenvoudiger worden
gemaakt. Verder komt Eneas en de liefde meer naar voren in het verhaal van Veldeke. De
Eneas eindigt met een uitgebreide beschrijving van het huwelijksfeest. Minne en strijd zijn de
hoofdthema’s van de Eneas. Liefde en macht zijn volledig op elkaar betrokken. Door de
liefde vecht Eneas beter. Het verhaal gaat veel over een vreugdevol bestaan (=hoofs). De
personages zijn chic en hebben veel luxe.
Veldeke is een episodische verteller en werkt zich naar een klinkend slot. Het huwelijksfeest
van Eneas en Lavinia is een hoofs sprookje. Dit huwelijk is ook een verwijzing naar de
hofdag van keizer Barbarossa. De Eneas bevat een politieke dimensie. Hoe Veldeke
associeert tussen Eneas en Frederik weerspiegelt dat de heerschappij van Rome
voortleefde in het rooms-koningschap en het daarop berustende keizerschap over het Duitse
rijk.
Er zijn fragmenten bekend van 14 handschriften, een groot aantal voor die tijd. Deze
handschriften zijn in het hoogduits en er zijn geen resten van receptie aan de Nederrijn en in
het Maasland. Ook is er een handschrift bekend met ongebruikelijk veel miniaturen en
afbeeldingen.
Liefde in tijden van Barbarossa
Van Veldeke schreef ook lyriek. Veldeke schreef een poëtisch antwoord op een lied van
Chrétien de Troyes: zijn lied over de hoofse minnaar Tristan. Liefde speelt de hoofdrol in de
hoofse lyriek. Het Tristanlied is een voorbeeld hoe Veldeke hoofse hoogdravendheid mag
relativeren.
Servaas en de zilveren sleutel
Sente Servas, een heiligenleven over een man die zich op God richt en niet op aardse roem.
Er zijn maar weinig schrijvers met hoofse genres als een heiligenleven op hun naam,
pioneerspositie Veldeke. De tijd van de Servas is onbekend, sommige denken dat het
Veldekes debuut is andere hebben argumenten tegen:
- De graven van Loon, verkeerde in de entourage van Barbarossa en gaven opdracht
tot de Servas.
- In de Servas kiest Veldeke al voor ‘dialectneutrale’ rijmen, om maximaal bereik te
creëren.
Het verhaal is een tweeluik. Het tweede boek vertelt de wonderen die na Servaas dood
gebeurde. Het eerste boek gaat over het leven van Servaas. Als familie van Jezus ontvangt
De reputatie van literatuur
Inhoud
Week 1................................................................................................................................... 1
Solliciteren met poëzie....................................................................................................1
Stemmen op schrift: Geschiedenis van de Nederlandse literatuur..................................1
Van luisterlied tot danslied...............................................................................................4
Week 2................................................................................................................................... 4
MOOC video: Van den vos Reynaerde verhaal plot en list..............................................4
MOOC video: van den vos Reynaerde virtuoos taalspel.................................................6
MOOC video: Van den vos Reynaerde: schelm of schurk?.............................................7
Nawoord Reynaert in tweevoud.......................................................................................7
Leeslijst Jan van Boendale Lekenspiegel......................................................................11
Week 3................................................................................................................................. 12
KB Het Gruuthusehandschrift........................................................................................12
MOOC Het Gruuthusehandschrift..................................................................................12
MOOC Gruuthusehandschrift: Egidius, waar ben je?....................................................13
Leeslijst Anthonis de Roovere.......................................................................................14
Anna Bijns Refreinen.....................................................................................................14
Literatuurgeschiedenis.nl Rederijkerij............................................................................14
Week 4................................................................................................................................. 15
Inleiding Leidsche Straatschender.................................................................................15
Van Gemert................................................................................................................... 16
PSV romans.................................................................................................................. 17
Schrijverskabinet Anna Roemersdochter Visscher........................................................19
Schrijverskabinet Maria Tesselschade Roemersdochter Visscher................................19
De canonieke versus de ‘echte’ Anna Roemersdochter Visscher..................................19
‘Lyrical Correspondence. Maria Tesselschade Roemer Visscher “To My Lord Hooft on
the Death of Lady Van Zuilichem”.................................................................................21
Schrijverskabinet Catharina Questiers..........................................................................21
Week 5................................................................................................................................. 22
Nawoord Brief van een bejaard man.............................................................................22
De blik van de zedenmeester: vroege spectator............................................................23
Het leven van teksten 62-72..........................................................................................24
Boeken aan de beademing. Hoe kunnen we onze klassieken weer laten lopen?..........25
Week 6................................................................................................................................. 26
, 1
Het gevleugelde woord..................................................................................................26
Week 1
Solliciteren met poëzie
Constantijn Huygens gebruikt veel zelfpresentatie. Hij was nieuwkomer van Brabantse
komaf en had daardoor geen stevig fundament van een Hollandse familietraditie. Door
handig te manoeuvreren werkt hij langzaam aan zijn positie. Zo ook in zijn debuutbundel
Otiorum libri sex.
Het werk is het einde van zijn jeugd en markeert het belang van zijn zoektocht naar werk.
Huygens mikte op een diplomatieke post. Doordat zijn vader overlijdt staat hij er eind 1624
alleen voor.
Otia is een selectie jeugdpoëzie. Het werk oogt chique en bevat zes afdelingen. Latijnse
verzen, Franse verzen en de rest overwegend Nederlands. Het derde boek bevat religieuze
stof en het vierde wordt gevormd door grote werken. Boek vijf bevat de Stedestemmen en
de Characteres. Het zesde boek bevat van alles. De inhoud getuigt van taalvermogen en
veelzijdigheid. Het bevat werken in vele talen en de woordkeuze en structuur zijn intelligent.
Er worden veel genres beoefend en er worden veel onderwerpen besproken. De bundel
berust op kennis van de literaire traditie en intensieve lectuur, meteen zichtbaar door
verwijzingen en citaten. Wie zo’n bundel schrijft heeft heel wat in zijn mars.
Het voorwerk richt zich op Daniel Heinsius, leraar van de Leidse academie, een groot
autoriteit en goede vriend van Huygens. De opdracht van Otia zegt dat de bundel een
voorbeeld van welbestede vrije tijd is en dat men heel wat mag verwachten wanneer de
auteur zijn talenten professioneel zal inzetten. De zelfpresentatie in het voorwerk wordt
kracht bijgezet door een portret van de dichter. Een zelfverzekerde en welverzorgde man.
De Printen of later Zede-printen bevat portretten van maatschappelijke typen (koning,
bedelaar, boer, enz.). Een sott Hoveling is één van de twee meest satirische portretten in de
reeks samen met Een professor. Deze twee wordt eerst buiten de reeks gehouden. Op het
laatste moment wordt de print Een wijs hoveling toegevoegd en Een sott Hoveling wordt
toch toegevoegd aan de bundel. Een wijs hoveling krijgt ook de eer om de printen af te
sluiten. Dankzij zijn vader was Huygens in contact met het hof van de Oranjes, deze kennis
kon hij gebruiken voor de twee printen. Huygens geeft Een wijs hoveling een persoonlijk
portret. Het beeld dat hij schetst bij de hoveling komt overeen met het beeld dat hij schetst
van zichzelf.
In de hovelingen en Otia als geheel speelt ledigheid een belangrijke rol. Je moet je tijd nuttig
besteden en dat kan met de bundel. De Sott hoveling besteed zijn tijd op de verkeerde
manier met vrouwen, drank en gokken.
Dankzij de toevoeging van Een wijs hoveling in de laatste fase kreeg de hoveling de volle
aandacht en kon Een sott hoveling alsnog worden toegevoegd aan de bundel. In de
hoveling laat Huygens subtiel eigen kenmerken naar voren komen. Huygens plaatst zich met
Otia in de aandacht. Op bescheiden manier laat hij zijn kennis en talent zien.
Stemmen op schrift: Geschiedenis van de Nederlandse literatuur
Heinric van Veldeke, dichter van naam en faam
, 2
Veldeke verwijst naar velde-ke, een veldje bij Hasselt. Er zijn mensen met deze achternaam
bekend die banden hadden met de heren van Loon en het nabije klooster van Sint-Truiden.
Deze situering past goed bij Veldeke. Hij moet een klerk zijn geweest voor diverse heren en
hun dames. Hij was de eerste schrijver uit onze literatuurgeschiedenis en hij was een
estheet. Zijn oeuvre was breed en baanbrekend.
Hij was er snel bij met zijn Eneas, de Franse bron Roman d’Eneas was rond 1160 voltooid
en Veldeke schreef voor 1170 waarschijnlijk al zijn Eneas. Het handschrift werd volgens de
epiloog gestolen toen hij het uitleende aan de gravin van Kleef en een edelman nam het
mee naar Thüringen waardoor Veldeke moest stoppen met het werk. Negen jaar later werd
Veldeke uitgenodigd zijn eigen Eneas af te maken.
Hoofse Eneas
De Eneas is eigenlijk het verhaal van Vergilius over hoe de Trojaanse prins Aeneas zijn in
brand gestoken stad ontvlucht om de stichter van Rome te worden. Voor het middeleeuwse
adelspubliek moest het verhaal iets minder verwijzingen bevatten en eenvoudiger worden
gemaakt. Verder komt Eneas en de liefde meer naar voren in het verhaal van Veldeke. De
Eneas eindigt met een uitgebreide beschrijving van het huwelijksfeest. Minne en strijd zijn de
hoofdthema’s van de Eneas. Liefde en macht zijn volledig op elkaar betrokken. Door de
liefde vecht Eneas beter. Het verhaal gaat veel over een vreugdevol bestaan (=hoofs). De
personages zijn chic en hebben veel luxe.
Veldeke is een episodische verteller en werkt zich naar een klinkend slot. Het huwelijksfeest
van Eneas en Lavinia is een hoofs sprookje. Dit huwelijk is ook een verwijzing naar de
hofdag van keizer Barbarossa. De Eneas bevat een politieke dimensie. Hoe Veldeke
associeert tussen Eneas en Frederik weerspiegelt dat de heerschappij van Rome
voortleefde in het rooms-koningschap en het daarop berustende keizerschap over het Duitse
rijk.
Er zijn fragmenten bekend van 14 handschriften, een groot aantal voor die tijd. Deze
handschriften zijn in het hoogduits en er zijn geen resten van receptie aan de Nederrijn en in
het Maasland. Ook is er een handschrift bekend met ongebruikelijk veel miniaturen en
afbeeldingen.
Liefde in tijden van Barbarossa
Van Veldeke schreef ook lyriek. Veldeke schreef een poëtisch antwoord op een lied van
Chrétien de Troyes: zijn lied over de hoofse minnaar Tristan. Liefde speelt de hoofdrol in de
hoofse lyriek. Het Tristanlied is een voorbeeld hoe Veldeke hoofse hoogdravendheid mag
relativeren.
Servaas en de zilveren sleutel
Sente Servas, een heiligenleven over een man die zich op God richt en niet op aardse roem.
Er zijn maar weinig schrijvers met hoofse genres als een heiligenleven op hun naam,
pioneerspositie Veldeke. De tijd van de Servas is onbekend, sommige denken dat het
Veldekes debuut is andere hebben argumenten tegen:
- De graven van Loon, verkeerde in de entourage van Barbarossa en gaven opdracht
tot de Servas.
- In de Servas kiest Veldeke al voor ‘dialectneutrale’ rijmen, om maximaal bereik te
creëren.
Het verhaal is een tweeluik. Het tweede boek vertelt de wonderen die na Servaas dood
gebeurde. Het eerste boek gaat over het leven van Servaas. Als familie van Jezus ontvangt
