Hoofdstuk 2 Reacties
13
© Noordhoff bv, 2023 Chemie 8e editie | 3 havo | uitwerkingen
, Voorkennis
9 a De watermoleculen botsen tegen de koude
bril en geven warmte af. Daar houdt de
Opdrachten vanderwaalskracht ze bij elkaar als vloeistof.
b De kaarsvetmoleculen gaan steeds
1 a Een vaste stof en een vloeistof kunnen langzamer bewegen totdat ze door de
beiden niet samengeperst worden. vanderwaalskracht op een vaste plek
b Je kunt een ballon indrukken omdat tussen blijven.
de moleculen veel ruimte zit. c Voor elke stof geldt dan dat de moleculen
niet meer trillen en helemaal stil staan.
2 a stollen
b condenseren 10 PLUS
c sublimeren a Butaan heeft als kookpunt 273 K, dat is 0 °C.
Een temperatuur van 24 °C is boven het
3 a Bij deze drie faseovergangen moet steeds kookpunt van butaan. Bij normale luchtdruk
warmte toegevoerd worden. is butaan bij 24 °C een gas.
b Het water in de pan neemt warmte op en b In het gastankje is butaan samengeperst. De
verdampt. Als de damp tegen het deksel afstand tussen de moleculen is daardoor zo
condenseert komt deze warmte weer vrij. klein, dat de vanderwaalskracht de
Daarom wordt het deksel warm. moleculen bij elkaar houdt. Het is daardoor
een vloeistof.
4 Chemische energie van hout omgezet in c Voor het verdampen van butaan is energie
warmte en licht van het vuur. nodig. Deze energie wordt aan de inhoud
van de koelbox onttrokken. De inhoud van
5 Door het besproeien wordt de bloesem nat. Als de koelbox wordt dus kouder.
het water bevriest, komt warmte vrij. Deze
warmte zorgt ervoor dat de bloesem niet
kapotvriest.
Practica
Practicum 1
Theezetten
2.1 Moleculen en energie 3 In het begin zie je de kleurstof zich door het
warme water verspreiden. Bij het koude water
Opdrachten blijft de kleurstof dicht bij het theezakje.
Na 3 min is de kleurstof helemaal verspreid in
6 a Door de hogere snelheid kunnen de het warme water. In het koude water is de
moleculen zich losmaken uit het vaste kleurstof vooral naar de bodem gezakt.
patroon van de vaste stof. Ze hebben ook
een hogere snelheid nodig om zich in de A in het bekerglas met warm water
vloeibare fase langs elkaar te bewegen. B Bij een hogere temperatuur bewegen de
b voor het overwinnen van de moleculen van de kleurstof en van het water
vanderwaalskracht sneller. Daardoor verspreidt de kleurstof zich
sneller.
7 a 293 K c 112 °C
b 258 K d 1300 °C Practicum 2
Aceton verdampen
8 a Bij een exotherme faseovergang komt 1/4 De temperatuur bij stap 1 is hoger dan bij stap
warmte vrij. Bij een endotherme 3.
faseovergang moet warmte toegevoegd
worden. A Bij het verdampen gaan de moleculen van het
b Ga na of je energie moet toevoeren of dat er vloeibare aceton sneller bewegen. Ze gaan zo
energie vrijkomt. snel bewegen, dat ze aan de vanderwaalskracht
Om aluminiumoxide te smelten is energie van de andere acetonmoleculen ontsnappen.
nodig. Smelten is endotherm. In de gasfase bewegen ze met grote snelheid
c Om water te laten koken moet het en op grote afstand van elkaar.
verwarmd worden. Koken is endotherm. B Verdampen is endotherm. De warmte die voor
d Bij het stollen geeft de kokosolie warmte af verdampen nodig is wordt onttrokken aan de
aan de omgeving. Stollen is exotherm. thermometer. Daardoor daalt de temperatuur.
14
© Noordhoff bv, 2023 Chemie 8e editie | 3 havo | uitwerkingen
13
© Noordhoff bv, 2023 Chemie 8e editie | 3 havo | uitwerkingen
, Voorkennis
9 a De watermoleculen botsen tegen de koude
bril en geven warmte af. Daar houdt de
Opdrachten vanderwaalskracht ze bij elkaar als vloeistof.
b De kaarsvetmoleculen gaan steeds
1 a Een vaste stof en een vloeistof kunnen langzamer bewegen totdat ze door de
beiden niet samengeperst worden. vanderwaalskracht op een vaste plek
b Je kunt een ballon indrukken omdat tussen blijven.
de moleculen veel ruimte zit. c Voor elke stof geldt dan dat de moleculen
niet meer trillen en helemaal stil staan.
2 a stollen
b condenseren 10 PLUS
c sublimeren a Butaan heeft als kookpunt 273 K, dat is 0 °C.
Een temperatuur van 24 °C is boven het
3 a Bij deze drie faseovergangen moet steeds kookpunt van butaan. Bij normale luchtdruk
warmte toegevoerd worden. is butaan bij 24 °C een gas.
b Het water in de pan neemt warmte op en b In het gastankje is butaan samengeperst. De
verdampt. Als de damp tegen het deksel afstand tussen de moleculen is daardoor zo
condenseert komt deze warmte weer vrij. klein, dat de vanderwaalskracht de
Daarom wordt het deksel warm. moleculen bij elkaar houdt. Het is daardoor
een vloeistof.
4 Chemische energie van hout omgezet in c Voor het verdampen van butaan is energie
warmte en licht van het vuur. nodig. Deze energie wordt aan de inhoud
van de koelbox onttrokken. De inhoud van
5 Door het besproeien wordt de bloesem nat. Als de koelbox wordt dus kouder.
het water bevriest, komt warmte vrij. Deze
warmte zorgt ervoor dat de bloesem niet
kapotvriest.
Practica
Practicum 1
Theezetten
2.1 Moleculen en energie 3 In het begin zie je de kleurstof zich door het
warme water verspreiden. Bij het koude water
Opdrachten blijft de kleurstof dicht bij het theezakje.
Na 3 min is de kleurstof helemaal verspreid in
6 a Door de hogere snelheid kunnen de het warme water. In het koude water is de
moleculen zich losmaken uit het vaste kleurstof vooral naar de bodem gezakt.
patroon van de vaste stof. Ze hebben ook
een hogere snelheid nodig om zich in de A in het bekerglas met warm water
vloeibare fase langs elkaar te bewegen. B Bij een hogere temperatuur bewegen de
b voor het overwinnen van de moleculen van de kleurstof en van het water
vanderwaalskracht sneller. Daardoor verspreidt de kleurstof zich
sneller.
7 a 293 K c 112 °C
b 258 K d 1300 °C Practicum 2
Aceton verdampen
8 a Bij een exotherme faseovergang komt 1/4 De temperatuur bij stap 1 is hoger dan bij stap
warmte vrij. Bij een endotherme 3.
faseovergang moet warmte toegevoegd
worden. A Bij het verdampen gaan de moleculen van het
b Ga na of je energie moet toevoeren of dat er vloeibare aceton sneller bewegen. Ze gaan zo
energie vrijkomt. snel bewegen, dat ze aan de vanderwaalskracht
Om aluminiumoxide te smelten is energie van de andere acetonmoleculen ontsnappen.
nodig. Smelten is endotherm. In de gasfase bewegen ze met grote snelheid
c Om water te laten koken moet het en op grote afstand van elkaar.
verwarmd worden. Koken is endotherm. B Verdampen is endotherm. De warmte die voor
d Bij het stollen geeft de kokosolie warmte af verdampen nodig is wordt onttrokken aan de
aan de omgeving. Stollen is exotherm. thermometer. Daardoor daalt de temperatuur.
14
© Noordhoff bv, 2023 Chemie 8e editie | 3 havo | uitwerkingen
