1. Does lithium work?
Kessing, Lars Vedel, Bauer, Michael, Nolen, Willem A, Severus, Emanuel, Goodwin, Guy M, Geddes,
John,. (2018). Effectiveness of maintenance therapy of lithium vs other mood stabilizers in
monotherapy and in combinations: a systematic review of evidence from observational
studies. Bipolar Disorders, 20(5), 419–431. doi:10.1111/bdi.12623
Introduction
Bipolar disorder is geassocieerd met een hoog risico van relapse en recurrence en vermindering van
psychosocial en cognitief functioneren. Randomized controlled trials zijn belangrijk voor info over
hoe treatment invloed heeft op gezondheid. Deze studies hebben aangetoond dat mood stabilizers
(en lithium) en to a lesser degree valproate en lamotrigine en ook atypische antipsychotics, zoals
quetiapine, olanzapine en apriprzazole. Vaak waren er limitaties etc. bij deze studies. Door beperkt
bewijs, is het logisch dat de aanbevelingen voor first-line behandelingen op dit gebied verschillen
tussen guidelines.
Ook is design, uitvoeren en generaliseerbaarheid naar clinical practice bij bipolar disorder moeilijk
door complexe en labiele symptomatische presentaties, neiging voor patiënten om hun ziekte te
ontkennen en weigeren van behandeling, en diagnostische heterogeniteit en comorbiditeit. Het
uitvoeren van long-term RCTs in bipolar disorder is moeilijk door onvoorspelbaar patroon en
verloop van ziekte met frequente veranderingen in klinische states en perioden met remissie en
herstel. Dit is dus niet hetzelfde als ziekten die stabiel blijven over maanden of jaren, zoals
schizofrenie of depressie. De chronische relapsing-remitting nature van bipolar disorders dragen bij
aan afname van internal validity van bevindingen en exclusie criteria van veel RCTs betekenen dat
hun external validity laag is. Vaak is effectiviteit van medicatie minder bij clinicians dan RCTs dus
belangrijk dat er studies komen in real-world clinical settings. Groot voordeel van population-based
registers is hun grootte en long-term follow up daardoor meer statistische power en ze
verzamelen individuele patïent data as onderdeel van routine van clinicical care provided to all
citizens in the country en daarom minimale attrition en lage dropouts bij follow-up. Daarnaast
moeten ze 100% van populatie hebben en niemand anders en ze worden verzameld onafhankelijk
van patiënt en onderzoekers daarom geen recall en observational bias en daarom meer internal
validity.
Doelen van dit onderzoek:
- Beoordelen van effectiviteit van lithium monotherapy in vergelijking met andere mood
stabilizers (anticonvulsant of antipsychotisch) in maintenance monotherapy for bipolar disorder
- Beoordelen van effectiviteit van lithium in combinatie met andere mood stabilizers in
vergelijking met lithium in maintenance monotherapy
Methode
- Alleen wanneer voldeden aan criteria: follow-up periode van minstens een jaar, outcome
measures van actual respons rates, rates van relapse/recurrence, need for pharmacological
interventions, morbidity index indiceren van een scoren voor behoefte aan psychotherapeutic
of psychopharmacological treatment voor acute affectieve illness or hospitalization
Resultaten
Lithium in monotherapy vs other mood stabilizers in monotherapy
1
, - Er waren vier outcome measures: hospitalisatie/rehospitalisatie, treatment fealure
(discontinuation/ add on of anoter psychotropic, switch to or add on of another psychotropic,
verandering in medicatie, recurrence (according to clinical rating/response gedefinieerd volgens
een schaal) en een composite measure (farmacologische interventie en/of rehospitalisatie.
- In acht van de negen studies, was maintenance lithium monotherapy geassocieerd met
verbeterde uitkomsten vergeleken met andere ood stabilizer including valproate, lamotrigine,
olanzapine, quetiapine, unspecified anticonvulsants (voor epilepsie),
carbamazepine/lamotrigine, unspecified atypical antipsychotics en unspecified antipsychotics.
Je hoeft denk ik niet specifiek de namen te kennen, maar je moet wel ongeveer weten wat
voor medicatie het is, bijvoorbeeld antipsychotica, moodstabilizers etc.
- Uit de Zweedse studie, was er geen verschil gevonden tussen maintenance lithium monotherapy
en maintenance monotherapy met valproate, olanzapine of quetiapine, maar dit ging alleen over
bipolar I patiënten die discharged waren van hospitalisatie met een manische episode, terwijl
andere studies gingen over een mix van bipolar I en II.
- In een Deense studie waren patiënten met een manische index episode ingesloten (ze hadden
bipolar I) en kregen monotherapy met een mood stabilizer.
- Deze subanalyses toonden aan dat vergeleken met maintenance lithium monotherapy, hazard
ratios (HRs) van hospitalisatie en switch to or add on of another psychotropic waren
toegenomen met lamotrigine en valproate.
- Uit de Deense studies bleek het ook dat er een verhoogd risico was op hospitalisatie met een
depressieve episode voor lamotrigine vs. lithium en een verhoogd risico voor valproate vs.
lithium voor manic/mixed episodes en voor depressie.
- UK studie lithium bleef superieur aan valproate, olanzapine en quetiapine na het aanpassen
voor confounding (adjust for confounding).
Lithium in combination with another mood stabilizer vs. lithium in monotherapy
- Lithium + olanzapine was geassocieerd met een verminderde HR van rehospitalisatie in
Zweedse sutdie en lithium + quetiapine was geassocieerd met verminderde recurrence of
episodes in Italiaanse studie vergeleken met monotherapy.
- Israeli study vond dat combinatie van non-specified atypical antipsychotics met maintenance
therapy met lithium/valproate geassocieerd was met een verminderde HR van rehospitalisatie
vergeleken met maintance therapy met lithium of valproate in monotherapy
- US daarentegen, vond geen verschil in rehospitalisatie rates tussen combinatie van
lithium/valproate met unspecified atypical of atypical antipsychotics vs. lithium or valproate in
monotherapy.
- Zweedse studie vond ook geen verschil tussen lithium gecombineerd met valproate, quetiapine
of aripiprazole en lithium in monotherapy of tussen various combinaties van drie mood
stabilizers en lithium in monotherapy. Deze studies pasten niet aan voor potentiële
confounders.
Discussie
- 8 van de 9 studies toonden aan dat maintenance lithium monotherapy geassocieerd was met
verbeterde uitkomsten vergeleken met andere mood stabilizers, including valproate,
2
Kessing, Lars Vedel, Bauer, Michael, Nolen, Willem A, Severus, Emanuel, Goodwin, Guy M, Geddes,
John,. (2018). Effectiveness of maintenance therapy of lithium vs other mood stabilizers in
monotherapy and in combinations: a systematic review of evidence from observational
studies. Bipolar Disorders, 20(5), 419–431. doi:10.1111/bdi.12623
Introduction
Bipolar disorder is geassocieerd met een hoog risico van relapse en recurrence en vermindering van
psychosocial en cognitief functioneren. Randomized controlled trials zijn belangrijk voor info over
hoe treatment invloed heeft op gezondheid. Deze studies hebben aangetoond dat mood stabilizers
(en lithium) en to a lesser degree valproate en lamotrigine en ook atypische antipsychotics, zoals
quetiapine, olanzapine en apriprzazole. Vaak waren er limitaties etc. bij deze studies. Door beperkt
bewijs, is het logisch dat de aanbevelingen voor first-line behandelingen op dit gebied verschillen
tussen guidelines.
Ook is design, uitvoeren en generaliseerbaarheid naar clinical practice bij bipolar disorder moeilijk
door complexe en labiele symptomatische presentaties, neiging voor patiënten om hun ziekte te
ontkennen en weigeren van behandeling, en diagnostische heterogeniteit en comorbiditeit. Het
uitvoeren van long-term RCTs in bipolar disorder is moeilijk door onvoorspelbaar patroon en
verloop van ziekte met frequente veranderingen in klinische states en perioden met remissie en
herstel. Dit is dus niet hetzelfde als ziekten die stabiel blijven over maanden of jaren, zoals
schizofrenie of depressie. De chronische relapsing-remitting nature van bipolar disorders dragen bij
aan afname van internal validity van bevindingen en exclusie criteria van veel RCTs betekenen dat
hun external validity laag is. Vaak is effectiviteit van medicatie minder bij clinicians dan RCTs dus
belangrijk dat er studies komen in real-world clinical settings. Groot voordeel van population-based
registers is hun grootte en long-term follow up daardoor meer statistische power en ze
verzamelen individuele patïent data as onderdeel van routine van clinicical care provided to all
citizens in the country en daarom minimale attrition en lage dropouts bij follow-up. Daarnaast
moeten ze 100% van populatie hebben en niemand anders en ze worden verzameld onafhankelijk
van patiënt en onderzoekers daarom geen recall en observational bias en daarom meer internal
validity.
Doelen van dit onderzoek:
- Beoordelen van effectiviteit van lithium monotherapy in vergelijking met andere mood
stabilizers (anticonvulsant of antipsychotisch) in maintenance monotherapy for bipolar disorder
- Beoordelen van effectiviteit van lithium in combinatie met andere mood stabilizers in
vergelijking met lithium in maintenance monotherapy
Methode
- Alleen wanneer voldeden aan criteria: follow-up periode van minstens een jaar, outcome
measures van actual respons rates, rates van relapse/recurrence, need for pharmacological
interventions, morbidity index indiceren van een scoren voor behoefte aan psychotherapeutic
of psychopharmacological treatment voor acute affectieve illness or hospitalization
Resultaten
Lithium in monotherapy vs other mood stabilizers in monotherapy
1
, - Er waren vier outcome measures: hospitalisatie/rehospitalisatie, treatment fealure
(discontinuation/ add on of anoter psychotropic, switch to or add on of another psychotropic,
verandering in medicatie, recurrence (according to clinical rating/response gedefinieerd volgens
een schaal) en een composite measure (farmacologische interventie en/of rehospitalisatie.
- In acht van de negen studies, was maintenance lithium monotherapy geassocieerd met
verbeterde uitkomsten vergeleken met andere ood stabilizer including valproate, lamotrigine,
olanzapine, quetiapine, unspecified anticonvulsants (voor epilepsie),
carbamazepine/lamotrigine, unspecified atypical antipsychotics en unspecified antipsychotics.
Je hoeft denk ik niet specifiek de namen te kennen, maar je moet wel ongeveer weten wat
voor medicatie het is, bijvoorbeeld antipsychotica, moodstabilizers etc.
- Uit de Zweedse studie, was er geen verschil gevonden tussen maintenance lithium monotherapy
en maintenance monotherapy met valproate, olanzapine of quetiapine, maar dit ging alleen over
bipolar I patiënten die discharged waren van hospitalisatie met een manische episode, terwijl
andere studies gingen over een mix van bipolar I en II.
- In een Deense studie waren patiënten met een manische index episode ingesloten (ze hadden
bipolar I) en kregen monotherapy met een mood stabilizer.
- Deze subanalyses toonden aan dat vergeleken met maintenance lithium monotherapy, hazard
ratios (HRs) van hospitalisatie en switch to or add on of another psychotropic waren
toegenomen met lamotrigine en valproate.
- Uit de Deense studies bleek het ook dat er een verhoogd risico was op hospitalisatie met een
depressieve episode voor lamotrigine vs. lithium en een verhoogd risico voor valproate vs.
lithium voor manic/mixed episodes en voor depressie.
- UK studie lithium bleef superieur aan valproate, olanzapine en quetiapine na het aanpassen
voor confounding (adjust for confounding).
Lithium in combination with another mood stabilizer vs. lithium in monotherapy
- Lithium + olanzapine was geassocieerd met een verminderde HR van rehospitalisatie in
Zweedse sutdie en lithium + quetiapine was geassocieerd met verminderde recurrence of
episodes in Italiaanse studie vergeleken met monotherapy.
- Israeli study vond dat combinatie van non-specified atypical antipsychotics met maintenance
therapy met lithium/valproate geassocieerd was met een verminderde HR van rehospitalisatie
vergeleken met maintance therapy met lithium of valproate in monotherapy
- US daarentegen, vond geen verschil in rehospitalisatie rates tussen combinatie van
lithium/valproate met unspecified atypical of atypical antipsychotics vs. lithium or valproate in
monotherapy.
- Zweedse studie vond ook geen verschil tussen lithium gecombineerd met valproate, quetiapine
of aripiprazole en lithium in monotherapy of tussen various combinaties van drie mood
stabilizers en lithium in monotherapy. Deze studies pasten niet aan voor potentiële
confounders.
Discussie
- 8 van de 9 studies toonden aan dat maintenance lithium monotherapy geassocieerd was met
verbeterde uitkomsten vergeleken met andere mood stabilizers, including valproate,
2
