Hoofdstuk 7 Het spierstelsel 1
Paragraaf 7.1 Skeletspierweefsel 1
Paragraaf 7.2 Een skeletspier 1
Paragraaf 7.3 Skeletspiervezels 2
Paragraaf 7.7 Typen spiervezels 4
Paragraaf 7.8 Hartspierweefsel en glad spierweefsel 4
Paragraaf 7.9 Benoemen van skeletspieren 5
Paragraaf 7.10 Axiale spieren 6
Paragraaf 7.11 Spieren van de ledematen 7
Hoofdstuk 7 Het spierstelsel
Paragraaf 7.1 Skeletspierweefsel
Skeletspieren zijn organen die voornamelijk uit spierweefsel bestaan; ze bevatten echter ook
bindweefsel, zenuwen en bloedvaten. Skeletspieren hebben de volgende functies:
- Bewegen van skeletdelen. Contracties van skeletspieren trekken aan pezen,
waardoor de beenderen worden verplaatst.
- Handhaven van houding en lichaamspositie. De lichaamshouding wordt door
voortdurende spiercontracties gehandhaafd.
- Ondersteunen van weke delen. De buikwande n de bodem van de bekkenholte
bestaan uit lagen skeletspierweefsel. Deze spieren dragen het gewicht van de
organen in buik en bekkenholte en beschermen onze inwendige weefsels tegen
beschadiging.
- Openen en sluiten van in- en uitgangen. De toegang tot het spijsverteringskanaal en
de urinewegen is met ringen van skeletspierweefsel omgeven.
- Handhaven van de lichaamstemperatuur. Voor spiercontracties is energie nodig en
telkens wanneer in het lichaam energie wordt gebruikt, wordt een deel van deze
energie in warmte omgezet.
Paragraaf 7.2 Een skeletspier
Drie lagen bindweefsel maken deel uit van elke spier: het epimysium, het perimysium en het
endomysium. De spier als geheel is omgeven door het epimysium, een laag collagene
vezels die de spier scheidt van de omringende weefsels en organen. De bindweefselvezels
van het perimysium verdelen de skeletspier in afzonderlijke bundels van spiervezels; zo’n
bundel wordt fasciculus of spierbundel genoemd. Behalve collagene en elastische vezels
bevat het perimysium bloedvaten en zenuwen die naar de fasciae toe lopen.
Binnen een spierbundel is elke skeletspiervezel omgeven door een endomysium een
gezamenlijk bindweefselvlies rond een aantal aangrenzende spiervezels. Stamcellen die
verspreid liggen tussen de vezels, spelen een rol bij het herstel van beschadigd
spierweefsel. Het endomysium bevat ook de capillairen die de spiervezels van bloed
voorzien en de zenuwvezels die de spieren aansturen.
Aan het einde van de spier komen de collagene vezels van alle drie de lagen samen en
vormen ze een bundel, een zogenoemde pees, of een brede plaat die een aponeurose
wordt genoemd. Pezen zijn banden van collagene vezels waarmee skeletspieren aan
1
, beenderen zijn aangehecht en aponeurosen verbinden verschillende skeletspieren. De
vezels van de pees zijn met het beenvlies van het bot verweven, waardoor een stevige
hechting wordt verkregen.
Het bindweefsel van het epimysium en het perimysium vormt een doorgang voor de
bloedvaten en zenuwen die noodzakelijk zijn voor het functioneren van spiervezels. Een
uitgebreid netwerk van bloedvaten levert de noodzakelijke zuurstof en voedingsstoffen en
voert de afvalstoffen af die door actieve skeletspieren bij de stofwisseling worden gevormd.
Skeletspieren trekken alleen samen wanneer ze door het centraal zenuwstelsel worden
gestimuleerd. Axonen lopen door het epimysium heen, vertakken zich door het perimysium
en komen het endomysium binnen om afzonderlijke spiervezels aan te sturen. Skeletspieren
worden vaak willekeurige spieren genoemd, omdat ze zich onder invloed van onze wil
samentrekken.
Paragraaf 7.3 Skeletspiervezels
De plasmamembraan of het sarcolemma
van een spiervezel omgeeft het
cytoplasma of sarcoplasma. Openingen
die verspreid zijn over het oppervlak van
het sarcolemma zijn verbonden met een
netwerk van smalle buisjes, de
zogenoemde transversale tubuli. De
T-tubuli zijn gevuld met extracellulaire
vloeistof en vormen doorgangen door de
spiervezel.
De T-tubuli spelen een belangrijke rol bij
de gelijktijdige contractie van alle
gebieden van de spiervezel. Een
spiervezel contractie vindt plaats door de
gecoördineerde interactie van elektrische
en chemische gebeurtenissen. Elektrische
impulsen die door het sarcolemma worden
geleid, veroorzaken een contractie door
chemische veranderingen teweeg te
brengen in de gehele spiervezel. De elektrische impulsen bereiken de binnenkant van de cel
via de transversale tubuli die tot diep in het sarcoplasma van de spiervezel doorlopen.
In elke spiervezel liggen de vertakkingen van T-tubuli rond cilindervormige structuren, de
zogenoemde myofibrillen. Myofibrillen zijn bundels van dikke en dunne myofilamenten, die
voornamelijk uit de eiwitten actine en myosine bestaan. Actine Moleculen bevinden zich in
dunne filamenten en myosine moleculen in dikke filamenten.
Myofibrillen kunnen zich actief verkorten en zijn verantwoordelijk voor de contractie van de
spiervezels. Doordat de myofibrillen aan beide uiteinden van de cel aan het sarcolemma zijn
vastgehecht, wordt de hele cel korter wanneer de fibrillen zich samentrekken.
2
Paragraaf 7.1 Skeletspierweefsel 1
Paragraaf 7.2 Een skeletspier 1
Paragraaf 7.3 Skeletspiervezels 2
Paragraaf 7.7 Typen spiervezels 4
Paragraaf 7.8 Hartspierweefsel en glad spierweefsel 4
Paragraaf 7.9 Benoemen van skeletspieren 5
Paragraaf 7.10 Axiale spieren 6
Paragraaf 7.11 Spieren van de ledematen 7
Hoofdstuk 7 Het spierstelsel
Paragraaf 7.1 Skeletspierweefsel
Skeletspieren zijn organen die voornamelijk uit spierweefsel bestaan; ze bevatten echter ook
bindweefsel, zenuwen en bloedvaten. Skeletspieren hebben de volgende functies:
- Bewegen van skeletdelen. Contracties van skeletspieren trekken aan pezen,
waardoor de beenderen worden verplaatst.
- Handhaven van houding en lichaamspositie. De lichaamshouding wordt door
voortdurende spiercontracties gehandhaafd.
- Ondersteunen van weke delen. De buikwande n de bodem van de bekkenholte
bestaan uit lagen skeletspierweefsel. Deze spieren dragen het gewicht van de
organen in buik en bekkenholte en beschermen onze inwendige weefsels tegen
beschadiging.
- Openen en sluiten van in- en uitgangen. De toegang tot het spijsverteringskanaal en
de urinewegen is met ringen van skeletspierweefsel omgeven.
- Handhaven van de lichaamstemperatuur. Voor spiercontracties is energie nodig en
telkens wanneer in het lichaam energie wordt gebruikt, wordt een deel van deze
energie in warmte omgezet.
Paragraaf 7.2 Een skeletspier
Drie lagen bindweefsel maken deel uit van elke spier: het epimysium, het perimysium en het
endomysium. De spier als geheel is omgeven door het epimysium, een laag collagene
vezels die de spier scheidt van de omringende weefsels en organen. De bindweefselvezels
van het perimysium verdelen de skeletspier in afzonderlijke bundels van spiervezels; zo’n
bundel wordt fasciculus of spierbundel genoemd. Behalve collagene en elastische vezels
bevat het perimysium bloedvaten en zenuwen die naar de fasciae toe lopen.
Binnen een spierbundel is elke skeletspiervezel omgeven door een endomysium een
gezamenlijk bindweefselvlies rond een aantal aangrenzende spiervezels. Stamcellen die
verspreid liggen tussen de vezels, spelen een rol bij het herstel van beschadigd
spierweefsel. Het endomysium bevat ook de capillairen die de spiervezels van bloed
voorzien en de zenuwvezels die de spieren aansturen.
Aan het einde van de spier komen de collagene vezels van alle drie de lagen samen en
vormen ze een bundel, een zogenoemde pees, of een brede plaat die een aponeurose
wordt genoemd. Pezen zijn banden van collagene vezels waarmee skeletspieren aan
1
, beenderen zijn aangehecht en aponeurosen verbinden verschillende skeletspieren. De
vezels van de pees zijn met het beenvlies van het bot verweven, waardoor een stevige
hechting wordt verkregen.
Het bindweefsel van het epimysium en het perimysium vormt een doorgang voor de
bloedvaten en zenuwen die noodzakelijk zijn voor het functioneren van spiervezels. Een
uitgebreid netwerk van bloedvaten levert de noodzakelijke zuurstof en voedingsstoffen en
voert de afvalstoffen af die door actieve skeletspieren bij de stofwisseling worden gevormd.
Skeletspieren trekken alleen samen wanneer ze door het centraal zenuwstelsel worden
gestimuleerd. Axonen lopen door het epimysium heen, vertakken zich door het perimysium
en komen het endomysium binnen om afzonderlijke spiervezels aan te sturen. Skeletspieren
worden vaak willekeurige spieren genoemd, omdat ze zich onder invloed van onze wil
samentrekken.
Paragraaf 7.3 Skeletspiervezels
De plasmamembraan of het sarcolemma
van een spiervezel omgeeft het
cytoplasma of sarcoplasma. Openingen
die verspreid zijn over het oppervlak van
het sarcolemma zijn verbonden met een
netwerk van smalle buisjes, de
zogenoemde transversale tubuli. De
T-tubuli zijn gevuld met extracellulaire
vloeistof en vormen doorgangen door de
spiervezel.
De T-tubuli spelen een belangrijke rol bij
de gelijktijdige contractie van alle
gebieden van de spiervezel. Een
spiervezel contractie vindt plaats door de
gecoördineerde interactie van elektrische
en chemische gebeurtenissen. Elektrische
impulsen die door het sarcolemma worden
geleid, veroorzaken een contractie door
chemische veranderingen teweeg te
brengen in de gehele spiervezel. De elektrische impulsen bereiken de binnenkant van de cel
via de transversale tubuli die tot diep in het sarcoplasma van de spiervezel doorlopen.
In elke spiervezel liggen de vertakkingen van T-tubuli rond cilindervormige structuren, de
zogenoemde myofibrillen. Myofibrillen zijn bundels van dikke en dunne myofilamenten, die
voornamelijk uit de eiwitten actine en myosine bestaan. Actine Moleculen bevinden zich in
dunne filamenten en myosine moleculen in dikke filamenten.
Myofibrillen kunnen zich actief verkorten en zijn verantwoordelijk voor de contractie van de
spiervezels. Doordat de myofibrillen aan beide uiteinden van de cel aan het sarcolemma zijn
vastgehecht, wordt de hele cel korter wanneer de fibrillen zich samentrekken.
2
