Dick Swaab – Wij zijn onze hersenen
Samenvatting
Een zoektocht naar onszelf
Swaab is van mening dat alles wat we denken, doen en laten, wordt bepaald door de hersenen. ‘Wij
zijn onze hersenen. De bouw van onze hersenen bepaalt onze mogelijkheden en onze beperkingen’.
Het beïnvloedbare brein
‘Er zijn twee manieren om het brein binnen te komen, via de zintuigen, door te praten, of via de
chemische weg, door medicatie bijvoorbeeld’. Beide manieren brengen een verandering in de
chemische boodschappers in de hersenen teweeg. En dat beïnvloedt dan weer onze geest – ons
denken, voelen, doen en laten. ‘Want de geest is het product van het brein’.
Vroege ervaringen
Alles wat we tijdens de vroege ontwikkeling doen en waarnemen, kan blijvende veranderingen tot
gevolg hebben in de aantal cellen, circuits en celcontacten. Dat noemen we neuraal darwinisme.
Plasticiteit
Het taalsysteem komt pas buiten de baarmoeder tot ontwikkeling. Tot een jaar of vier is dat nog te
beïnvloeden.
Het stress-systeem kan in de eerste jaren nog op een blijvende manier veranderd worden. (misbruik,
emotionele verwaarlozing)
Omstandigheden in en buiten de baarmoeder kunnen de vroege hersenontwikkeling verstoren.
Brein en geboorte
Moeders die stress van de oorlog hebben meegemaakt in de vroege fase van hun zwangerschap,
liepen meer kans op een kind met schizofrenie of depressie.
Het is inmiddels bekend dat veel meer psychiatrische ziekten hun oorzaak hebben in een defect in de
hersenen. (anorexia nervosa)
Geslachtidentiteit en sekseverschillen
Of wij ons man of vrouw voelen – geslachtsidentiteit – ligt bij de geboorte vast onder invloed van het
hormoon testosteron. Maar ook onze seksuele oriëntatie wordt volgens Swaab al in de baarmoeder
bepaald door de wisselwerking tussen geslachtshormonen en hersencellen.
Ons karakter ligt ook vast bij de geboorte. “De hersenen worden tijden onze ontwikkeling voorgoed
ongelijk in bouw en functie; ook de hersenen van een identieke tweeling zijn bij de geboorte al
verschillend door hun plek in de baarmoeder.”
Een groot deel van de verschillen tussen mannen en vrouwen wordt volgens Swaab eveneens door
verschillen in de hersenen veroorzaakt.
Grenzen aan de opvoeding
Swaab benadrukt dat vooral de vroege ontwikkeling de hersenen beïnvloedt. Daarna kunnen
opvoeders volgens hem nog maar heel weinig doen. Het idee dat je dan bezig bent met opvoeden, is
meer wens dan werkelijkheid.
Samenvatting
Een zoektocht naar onszelf
Swaab is van mening dat alles wat we denken, doen en laten, wordt bepaald door de hersenen. ‘Wij
zijn onze hersenen. De bouw van onze hersenen bepaalt onze mogelijkheden en onze beperkingen’.
Het beïnvloedbare brein
‘Er zijn twee manieren om het brein binnen te komen, via de zintuigen, door te praten, of via de
chemische weg, door medicatie bijvoorbeeld’. Beide manieren brengen een verandering in de
chemische boodschappers in de hersenen teweeg. En dat beïnvloedt dan weer onze geest – ons
denken, voelen, doen en laten. ‘Want de geest is het product van het brein’.
Vroege ervaringen
Alles wat we tijdens de vroege ontwikkeling doen en waarnemen, kan blijvende veranderingen tot
gevolg hebben in de aantal cellen, circuits en celcontacten. Dat noemen we neuraal darwinisme.
Plasticiteit
Het taalsysteem komt pas buiten de baarmoeder tot ontwikkeling. Tot een jaar of vier is dat nog te
beïnvloeden.
Het stress-systeem kan in de eerste jaren nog op een blijvende manier veranderd worden. (misbruik,
emotionele verwaarlozing)
Omstandigheden in en buiten de baarmoeder kunnen de vroege hersenontwikkeling verstoren.
Brein en geboorte
Moeders die stress van de oorlog hebben meegemaakt in de vroege fase van hun zwangerschap,
liepen meer kans op een kind met schizofrenie of depressie.
Het is inmiddels bekend dat veel meer psychiatrische ziekten hun oorzaak hebben in een defect in de
hersenen. (anorexia nervosa)
Geslachtidentiteit en sekseverschillen
Of wij ons man of vrouw voelen – geslachtsidentiteit – ligt bij de geboorte vast onder invloed van het
hormoon testosteron. Maar ook onze seksuele oriëntatie wordt volgens Swaab al in de baarmoeder
bepaald door de wisselwerking tussen geslachtshormonen en hersencellen.
Ons karakter ligt ook vast bij de geboorte. “De hersenen worden tijden onze ontwikkeling voorgoed
ongelijk in bouw en functie; ook de hersenen van een identieke tweeling zijn bij de geboorte al
verschillend door hun plek in de baarmoeder.”
Een groot deel van de verschillen tussen mannen en vrouwen wordt volgens Swaab eveneens door
verschillen in de hersenen veroorzaakt.
Grenzen aan de opvoeding
Swaab benadrukt dat vooral de vroege ontwikkeling de hersenen beïnvloedt. Daarna kunnen
opvoeders volgens hem nog maar heel weinig doen. Het idee dat je dan bezig bent met opvoeden, is
meer wens dan werkelijkheid.
