Samenvatting van het gehele boek ‘Ontwikkelingspsychologie’ Robert S. Feldman 7e druk.
Inhoudsopgave
H1 inleiding in de ontwikkeling van het kind..................................................................................................2
H2 theoretische perspectieven en onderzoek.................................................................................................4
H3 het begin van het leven............................................................................................................................. 8
H4 de geboorte en het pasgeboren kind....................................................................................................... 13
H5 babytijd-fysiek........................................................................................................................................ 16
H6 babytijd-cognitief.................................................................................................................................... 20
H7 babytijd sociaal/persoonlijkheid............................................................................................................. 24
H8 peuter en kleuterleeftijd – fysiek............................................................................................................. 26
H9 peuter en kleuterleeftijd – cognitief........................................................................................................ 28
H10 peuter en kleuterleeftijd: sociaal en persoonlijkheidsontwikkeling........................................................30
H11 schooltijd – fysiek................................................................................................................................. 33
H12 schooltijd – cognitief............................................................................................................................. 34
H13 schooltijd – sociale en persoonlijkheidsontwikkeling.............................................................................35
H14 adolescentie – fysiek............................................................................................................................. 36
H15 adolescentie – cognitief........................................................................................................................ 39
H16 adolescentie – sociale en persoonlijkheidsontwikkeling........................................................................41
1
,H1 inleiding in de ontwikkeling van het kind
Ontwikkelingspsychologie:
Ontwikkelingspsychologie is een uniek vakgebied. In tegenstelling tot andere disciplines
heeft ieder mens er persoonlijke ervaring mee. Het is een discipline die niet alleen bestaat
uit ideeën, theorieën en concepten, maar vooral ook de kern raakt van wat ieder van ons
gemaakt heeft tot wat we nu zijn. Het betekent: de wetenschappelijke studie naar groei,
verandering en stabiliteit van conceptie tot ouderdom.
Fysieke ontwikkeling:
Ontwikkeling die betrekking heeft op de fysieke opbouw van het lichaam, zoals de hersenen,
het zenuwstelsel, de spieren, de zintuigen en de behoefte aan eten, drinken en slaap.
Voorbeeld vraagstukken:
- Wat bepaalt de sekse van een kind?
- Wat zijn de langetermijngevolgen van een premature geboorte?
- Wat zijn de voordelen van borstvoeding?
- Wat zijn de consequenties van vroege of late seksuele rijpheid?
Cognitieve ontwikkeling:
Ontwikkeling die betrekking heeft op de manier waarop het gedrag van mensen wordt
beïnvloed door groei en verandering in de eigenschappen die de ene persoon van de andere
onderscheiden.
Voorbeeld vraagstukken:
- Wat zijn de vroegste herinneringen die we van onze babytijd kunnen hebben?
- Wat zijn de consequenties van tv kijken?
- Heeft tweetaligheid voordelen?
- Bestaan er etnische verschillen in intelligentie?
- Welke invloed heeft het egocentrisme van een adolescent op zijn wereldbeeld?
Sociale ontwikkeling:
Ontwikkeling die betrekking heeft op sociale relaties en interacties met andere en op
duurzame eigenschappen die de ene persoon van de andere onderscheiden.
Voorbeeld vraagstukken:
- Reageren pasgeborenen anders op hun moeder dan andere mensen?
- Hoe kunnen we interetnische vriendschappen bevorderen?
Cohort:
Een groep mensen die rond dezelfde tijd op dezelfde plek geboren is. Ieder mens behoort tot
een specifiek cohort.
Normatieve gebeurtenis:
Gebeurtenis die zich voor de meeste individuen binnen een groep op dezelfde manier
voltrekt. Normatieve gebeurtenissen kunnen biologisch, sociaal of cultureel bepaald zijn. Het
bereiken van de puberteit is bijvoorbeeld een normatieve gebeurtenis, omdat het iedereen
ongeveer in dezelfde periode overkomt.
2
,Normatieve invloeden:
Invloeden die leiden tot conformiteit omdat men de gevolgen van afwijkend gedrag vreest.
Normatieve invloeden zijn bijvoorbeeld; etnische afkomst, sociale klasse, lidmaatschap van
een subcultuur etc. Ontwikkeling wordt bepaald door normatieve invloeden.
Continue verandering:
Geleidelijke ontwikkeling waarbij prestaties op een bepaald niveau voortvloeien uit die van
vorige niveaus. Continue verandering is kwantitatief: de ontwikkeling wordt groter of meer.
De onderliggende ontwikkelingsprocessen die de aanzet geven tot veranderingen blijven
gedurende het hele leven hetzelfde. Er is sprake van een continuïteit in de ontwikkeling, een
aaneensluitende vooruitgang.
Discontinue verandering:
Ontwikkeling die in aparte stappen of stadia plaatsvindt, en waarbij elk stadium gedrag
oplevert dat kwalitatief anders is dan gedrag in andere stadia. Zulke stadia zijn onder meer
kleutertijd, kindertijd en adolescentie. Vanuit dit standpunt kan een ontwikkeling heel
abrupt, oftewel discontinue verlopen. Er is als het ware sprake van sprongetjes vooruit.
Voorbeeld continue- en discontinue verandering
Kritieke periode:
Een specifieke tijd in de ontwikkeling waarin een bepaalde gebeurtenis de grootste gevolgen
heeft. Er is sprake van kritieke perioden wanneer de aanwezigheid van bepaalde soorten
omgevingsstimuli noodzakelijk is voor een normale ontwikkeling, of wanneer blootstelling
aan bepaalde stimuli abnormale ontwikkeling tot gevolg heeft.
Plasticiteit:
De mate waarin een zich ontwikkelend gedragspatroon of fysieke structuur kan worden
gewijzigd. De laatste tijd zijn er steeds meer aanwijzingen dat kinderen latere ervaringen
kunnen gebruiken om eerdere achterstanden in te halen. Hierdoor lopen ze niet per definitie
blijvende schade op als ze bepaalde soorten sociale ervaringen hebben gemist.
Gevoelige perioden:
Een afgebakende periode, meestal vroeg in het leven van een organisme, waarin dat
organisme extra gevoelig is voor omgevingsinvloeden die betrekking hebben op een bepaald
facet van de ontwikkeling. Een gevoelige periode staat voor de periode waarin bepaalde
vermogens optimaal naar voren komen. Met name kinderen zijn bijzonder gevoelig voor
3
, invloeden uit de omgeving. Zo zijn kinderen tijdens de eerste 6 levensjaren heel ontvankelijk
voor het leren van taal.
Het verschil tussen kritieke perioden en gevoelige perioden is belangrijk! Er wordt
aangenomen dat het permanente en onomkeerbare gevolgen heeft wanneer een individu in
ontwikkeling bepaalde invloeden mist tijdens de kritieke perioden. Dit in tegenstelling tot
gevoelige perioden. Van het ontbreken van invloeden tijdens gevoelige perioden hoeven de
consequenties niet altijd permanent te zijn.
Maturatie:
Het proces van het zich geleidelijk ontvouwen van voorbestemde genetische informatie.
Deze genetische, geërfde invloeden zin aan het werk terwijl we ons ontwikkelen van het
moment van conceptie tot het moment dat we een volgroeid mens zijn.
H2 theoretische perspectieven en onderzoek
Id:
Het primitieve, ongeorganiseerde, aangeboren deel van de persoonlijkheid dat aanwezig is
bij de geboorte.
Ego:
Het rationele deel van de persoonlijkheid.
Superego:
Het aspect van de persoonlijkheid dat iemands geweten vertegenwoordigt en het
onderscheid belichaamt tussen goed en kwaad.
Theorie:
Verklaring van een interessant verschijnsel die een raamwerk biedt om de relaties tussen
een geordende reeks feiten of principes te begrijpen.
4
Inhoudsopgave
H1 inleiding in de ontwikkeling van het kind..................................................................................................2
H2 theoretische perspectieven en onderzoek.................................................................................................4
H3 het begin van het leven............................................................................................................................. 8
H4 de geboorte en het pasgeboren kind....................................................................................................... 13
H5 babytijd-fysiek........................................................................................................................................ 16
H6 babytijd-cognitief.................................................................................................................................... 20
H7 babytijd sociaal/persoonlijkheid............................................................................................................. 24
H8 peuter en kleuterleeftijd – fysiek............................................................................................................. 26
H9 peuter en kleuterleeftijd – cognitief........................................................................................................ 28
H10 peuter en kleuterleeftijd: sociaal en persoonlijkheidsontwikkeling........................................................30
H11 schooltijd – fysiek................................................................................................................................. 33
H12 schooltijd – cognitief............................................................................................................................. 34
H13 schooltijd – sociale en persoonlijkheidsontwikkeling.............................................................................35
H14 adolescentie – fysiek............................................................................................................................. 36
H15 adolescentie – cognitief........................................................................................................................ 39
H16 adolescentie – sociale en persoonlijkheidsontwikkeling........................................................................41
1
,H1 inleiding in de ontwikkeling van het kind
Ontwikkelingspsychologie:
Ontwikkelingspsychologie is een uniek vakgebied. In tegenstelling tot andere disciplines
heeft ieder mens er persoonlijke ervaring mee. Het is een discipline die niet alleen bestaat
uit ideeën, theorieën en concepten, maar vooral ook de kern raakt van wat ieder van ons
gemaakt heeft tot wat we nu zijn. Het betekent: de wetenschappelijke studie naar groei,
verandering en stabiliteit van conceptie tot ouderdom.
Fysieke ontwikkeling:
Ontwikkeling die betrekking heeft op de fysieke opbouw van het lichaam, zoals de hersenen,
het zenuwstelsel, de spieren, de zintuigen en de behoefte aan eten, drinken en slaap.
Voorbeeld vraagstukken:
- Wat bepaalt de sekse van een kind?
- Wat zijn de langetermijngevolgen van een premature geboorte?
- Wat zijn de voordelen van borstvoeding?
- Wat zijn de consequenties van vroege of late seksuele rijpheid?
Cognitieve ontwikkeling:
Ontwikkeling die betrekking heeft op de manier waarop het gedrag van mensen wordt
beïnvloed door groei en verandering in de eigenschappen die de ene persoon van de andere
onderscheiden.
Voorbeeld vraagstukken:
- Wat zijn de vroegste herinneringen die we van onze babytijd kunnen hebben?
- Wat zijn de consequenties van tv kijken?
- Heeft tweetaligheid voordelen?
- Bestaan er etnische verschillen in intelligentie?
- Welke invloed heeft het egocentrisme van een adolescent op zijn wereldbeeld?
Sociale ontwikkeling:
Ontwikkeling die betrekking heeft op sociale relaties en interacties met andere en op
duurzame eigenschappen die de ene persoon van de andere onderscheiden.
Voorbeeld vraagstukken:
- Reageren pasgeborenen anders op hun moeder dan andere mensen?
- Hoe kunnen we interetnische vriendschappen bevorderen?
Cohort:
Een groep mensen die rond dezelfde tijd op dezelfde plek geboren is. Ieder mens behoort tot
een specifiek cohort.
Normatieve gebeurtenis:
Gebeurtenis die zich voor de meeste individuen binnen een groep op dezelfde manier
voltrekt. Normatieve gebeurtenissen kunnen biologisch, sociaal of cultureel bepaald zijn. Het
bereiken van de puberteit is bijvoorbeeld een normatieve gebeurtenis, omdat het iedereen
ongeveer in dezelfde periode overkomt.
2
,Normatieve invloeden:
Invloeden die leiden tot conformiteit omdat men de gevolgen van afwijkend gedrag vreest.
Normatieve invloeden zijn bijvoorbeeld; etnische afkomst, sociale klasse, lidmaatschap van
een subcultuur etc. Ontwikkeling wordt bepaald door normatieve invloeden.
Continue verandering:
Geleidelijke ontwikkeling waarbij prestaties op een bepaald niveau voortvloeien uit die van
vorige niveaus. Continue verandering is kwantitatief: de ontwikkeling wordt groter of meer.
De onderliggende ontwikkelingsprocessen die de aanzet geven tot veranderingen blijven
gedurende het hele leven hetzelfde. Er is sprake van een continuïteit in de ontwikkeling, een
aaneensluitende vooruitgang.
Discontinue verandering:
Ontwikkeling die in aparte stappen of stadia plaatsvindt, en waarbij elk stadium gedrag
oplevert dat kwalitatief anders is dan gedrag in andere stadia. Zulke stadia zijn onder meer
kleutertijd, kindertijd en adolescentie. Vanuit dit standpunt kan een ontwikkeling heel
abrupt, oftewel discontinue verlopen. Er is als het ware sprake van sprongetjes vooruit.
Voorbeeld continue- en discontinue verandering
Kritieke periode:
Een specifieke tijd in de ontwikkeling waarin een bepaalde gebeurtenis de grootste gevolgen
heeft. Er is sprake van kritieke perioden wanneer de aanwezigheid van bepaalde soorten
omgevingsstimuli noodzakelijk is voor een normale ontwikkeling, of wanneer blootstelling
aan bepaalde stimuli abnormale ontwikkeling tot gevolg heeft.
Plasticiteit:
De mate waarin een zich ontwikkelend gedragspatroon of fysieke structuur kan worden
gewijzigd. De laatste tijd zijn er steeds meer aanwijzingen dat kinderen latere ervaringen
kunnen gebruiken om eerdere achterstanden in te halen. Hierdoor lopen ze niet per definitie
blijvende schade op als ze bepaalde soorten sociale ervaringen hebben gemist.
Gevoelige perioden:
Een afgebakende periode, meestal vroeg in het leven van een organisme, waarin dat
organisme extra gevoelig is voor omgevingsinvloeden die betrekking hebben op een bepaald
facet van de ontwikkeling. Een gevoelige periode staat voor de periode waarin bepaalde
vermogens optimaal naar voren komen. Met name kinderen zijn bijzonder gevoelig voor
3
, invloeden uit de omgeving. Zo zijn kinderen tijdens de eerste 6 levensjaren heel ontvankelijk
voor het leren van taal.
Het verschil tussen kritieke perioden en gevoelige perioden is belangrijk! Er wordt
aangenomen dat het permanente en onomkeerbare gevolgen heeft wanneer een individu in
ontwikkeling bepaalde invloeden mist tijdens de kritieke perioden. Dit in tegenstelling tot
gevoelige perioden. Van het ontbreken van invloeden tijdens gevoelige perioden hoeven de
consequenties niet altijd permanent te zijn.
Maturatie:
Het proces van het zich geleidelijk ontvouwen van voorbestemde genetische informatie.
Deze genetische, geërfde invloeden zin aan het werk terwijl we ons ontwikkelen van het
moment van conceptie tot het moment dat we een volgroeid mens zijn.
H2 theoretische perspectieven en onderzoek
Id:
Het primitieve, ongeorganiseerde, aangeboren deel van de persoonlijkheid dat aanwezig is
bij de geboorte.
Ego:
Het rationele deel van de persoonlijkheid.
Superego:
Het aspect van de persoonlijkheid dat iemands geweten vertegenwoordigt en het
onderscheid belichaamt tussen goed en kwaad.
Theorie:
Verklaring van een interessant verschijnsel die een raamwerk biedt om de relaties tussen
een geordende reeks feiten of principes te begrijpen.
4
