Hoofdstuk 8, Eigen vermogen
8.1 Rubricering van het eigen vermogen
De IASB kent geen uitgebreide regels voor de onderverdeling van het eigen vermogen.
Voorgeschreven is dat in de balans in ieder geval een afzonderlijke post Kapitaal en reserves
wordt opgenomen en dat deze post nader wordt onderverdeeld in verschillende
categorieën. De Nederlandse wet en de RJ geven een gedetailleerde rubricering:
a. Het geplaatste kapitaal
b. Agio
c. Herwaarderingsreserves
d. Andere wettelijke reserves
e. Statutaire reserves
f. Overige reserves
g. Niet-verdeelde winsten
De wet noemt nog de post Reserve omrekeningsverschillen waarin valutaresultaten worden
opgenomen die voortvloeien uit de omrekening van in vreemde valuta luidende
deelnemingen. De micro- of kleine rechtspersoon die ervoor kiest de jaarrekening op te
stellen volgens fiscale grondslagen, moet een op balansdatum bestaande
herinvesteringsreserve als afzonderlijke component van het eigen vermogen presenteren.
Per post van het eigen vermogen dient in de toelichting een mutatie overzicht te worden
opgenomen. Dit stelt zowel de IASB als de RJ en de wet. Mutatieoverzicht eigen vermogen:
1. Geplaatst kapitaal
Stand per 31 december 2017
Stockdividend
Stand per 31 december 2018
2. Agioreserve
Stand per 31 december 2017
Stockdividend
Optie-uitoefening en aandelenregeling
Stand per 31 december 2018
3. Hedgingreserve
Stand per 31 december 2017
Reële waarde-aanpassing financiële instrumenten
Mutatie belastinglatentie
Stand per 31 december 2018
4. Omrekeningsreserve
Stand per 31 december 2017
Valutaresultaat omrekening buitenlandse activiteiten
Stand per 31 december 2018
Voor coöperaties, onderlinge waarborgmaatschappijen, verenigingen en stichtingen is er
geen in aandelen verdeeld kapitaal en wordt de term “kapitaal” gebruikt.
De Nederlandse wet en de RJ schrijven voor dat wettelijke reserves gevormd moeten
worden. Ze behoren tot het gebonden eigen vermogen van de onderneming. De IASB kent
geen bepalingen inzake kapitaalbescherming en dus ook geen wettelijk reserve.
, 8.2 Geplaatst kapitaal en agio
8.2.1 Kapitaalbegrippen
Bij het kapitaal van een nv of een bv, kan onderscheid gemaakt worden tussen de begrippen:
Maatschappelijk kapitaal het nominaal bedrag aan aandelenkapitaal dat volgens
de statuten maximaal mag worden uitgegeven
Geplaatste kapitaal het daadwerkelijk uitgegeven deel van het maatschappelijk
kapitaal
Gestorte kapitaal het door de aandeelhouders op het geplaatste kapitaal gestorte
bedrag
Maatschappelijk kapitaal – aandelen in portefeuille = geplaatst kapitaal
Geplaatst kapitaal – aandeelhouders nog te storten = gestort kapitaal
Bij een nv dient het maatschappelijke, geplaatste en gestorte kapitaal ten minste €45.000 te
zijn en ten minste 1/5e deel van het maatschappelijk kapitaal moet zijn geplaatst. De IASB
geeft geen voorschriften ten aanzien van de vraag welk kapitaalbegrip gebruikt dient te
worden voor opname inde balans. De wet geeft in principe opname van het geplaatste
kapitaal aan. Voorwaarde is dat de aandelen zijn volgestort. Als dit niet zo is, dan wordt het
gestorte kapitaal vermeld.
Als de opbrengst van een aandelenemissie hoger is dan de nominale waarde van de
uitgegeven aandelen, ontstaat er agio.
8.2.2 Inkoop van eigen aandelen: intrekking en afstempeling
Onder inkoop van eigen aandelen vallen zowel de aandelen of certificaten van aandelen die
de rechtspersoon zelf inkoopt als die die door een dochtermaatschappij worden ingekocht.
Inkoop van eigen aandelen is alleen toegestaan als de aandelen zijn volgestort. Voor de nv is
een maximum aan de inkoop van eigen aandelen gesteld van 50% van het geplaatste
kapitaal. Ingekochte eigen aandelen vertegenwoordigen geen stemrechten en hebben voor
de rechtspersoon geen zelfstandige waarde. Ze worden niet geactiveerd dus worden ze in
mindering gebracht op het eigen vermogen. Het eigen vermogen vermindert dus met de
verkrijgingsprijs van de ingekochte aandelen.
De wet spreekt zich niet uit over de vraag op welke post van het eigen vermogen de
ingekochte eigen aandelen in mindering moeten worden gebracht, maar bepaalt wel dat ze
niet in mindering mogen worden gebracht op het kapitaal en de wettelijke reserves. Het
gevolg hiervan is dat ze in mindering moeten worden gebracht op de vrije reserves. De RJ
schrijft dit ook voor waarbij de voorkeur uit lijkt te gaan naar afboeking op de post Overige
reserves. De IASB noemt niet een bepaalde post van het eigen vermogen waarop de eigen
aandelen in mindering moeten worden gebracht. De verkrijgingsprijs mag ook als een
afzonderlijke negatieve post binnen het eigen vermogen worden verantwoord.
Als de ingekochte eigen aandelen op een later tijdstip weer worden uitgegeven (=heruitgifte
van aandelen) wordt de opbrengst rechtstreeks in het eigen vermogen gemuteerd.
Opbrengst wordt dus niet in de resultatenrekening opgenomen. IASB verbiedt dit ook.
8.1 Rubricering van het eigen vermogen
De IASB kent geen uitgebreide regels voor de onderverdeling van het eigen vermogen.
Voorgeschreven is dat in de balans in ieder geval een afzonderlijke post Kapitaal en reserves
wordt opgenomen en dat deze post nader wordt onderverdeeld in verschillende
categorieën. De Nederlandse wet en de RJ geven een gedetailleerde rubricering:
a. Het geplaatste kapitaal
b. Agio
c. Herwaarderingsreserves
d. Andere wettelijke reserves
e. Statutaire reserves
f. Overige reserves
g. Niet-verdeelde winsten
De wet noemt nog de post Reserve omrekeningsverschillen waarin valutaresultaten worden
opgenomen die voortvloeien uit de omrekening van in vreemde valuta luidende
deelnemingen. De micro- of kleine rechtspersoon die ervoor kiest de jaarrekening op te
stellen volgens fiscale grondslagen, moet een op balansdatum bestaande
herinvesteringsreserve als afzonderlijke component van het eigen vermogen presenteren.
Per post van het eigen vermogen dient in de toelichting een mutatie overzicht te worden
opgenomen. Dit stelt zowel de IASB als de RJ en de wet. Mutatieoverzicht eigen vermogen:
1. Geplaatst kapitaal
Stand per 31 december 2017
Stockdividend
Stand per 31 december 2018
2. Agioreserve
Stand per 31 december 2017
Stockdividend
Optie-uitoefening en aandelenregeling
Stand per 31 december 2018
3. Hedgingreserve
Stand per 31 december 2017
Reële waarde-aanpassing financiële instrumenten
Mutatie belastinglatentie
Stand per 31 december 2018
4. Omrekeningsreserve
Stand per 31 december 2017
Valutaresultaat omrekening buitenlandse activiteiten
Stand per 31 december 2018
Voor coöperaties, onderlinge waarborgmaatschappijen, verenigingen en stichtingen is er
geen in aandelen verdeeld kapitaal en wordt de term “kapitaal” gebruikt.
De Nederlandse wet en de RJ schrijven voor dat wettelijke reserves gevormd moeten
worden. Ze behoren tot het gebonden eigen vermogen van de onderneming. De IASB kent
geen bepalingen inzake kapitaalbescherming en dus ook geen wettelijk reserve.
, 8.2 Geplaatst kapitaal en agio
8.2.1 Kapitaalbegrippen
Bij het kapitaal van een nv of een bv, kan onderscheid gemaakt worden tussen de begrippen:
Maatschappelijk kapitaal het nominaal bedrag aan aandelenkapitaal dat volgens
de statuten maximaal mag worden uitgegeven
Geplaatste kapitaal het daadwerkelijk uitgegeven deel van het maatschappelijk
kapitaal
Gestorte kapitaal het door de aandeelhouders op het geplaatste kapitaal gestorte
bedrag
Maatschappelijk kapitaal – aandelen in portefeuille = geplaatst kapitaal
Geplaatst kapitaal – aandeelhouders nog te storten = gestort kapitaal
Bij een nv dient het maatschappelijke, geplaatste en gestorte kapitaal ten minste €45.000 te
zijn en ten minste 1/5e deel van het maatschappelijk kapitaal moet zijn geplaatst. De IASB
geeft geen voorschriften ten aanzien van de vraag welk kapitaalbegrip gebruikt dient te
worden voor opname inde balans. De wet geeft in principe opname van het geplaatste
kapitaal aan. Voorwaarde is dat de aandelen zijn volgestort. Als dit niet zo is, dan wordt het
gestorte kapitaal vermeld.
Als de opbrengst van een aandelenemissie hoger is dan de nominale waarde van de
uitgegeven aandelen, ontstaat er agio.
8.2.2 Inkoop van eigen aandelen: intrekking en afstempeling
Onder inkoop van eigen aandelen vallen zowel de aandelen of certificaten van aandelen die
de rechtspersoon zelf inkoopt als die die door een dochtermaatschappij worden ingekocht.
Inkoop van eigen aandelen is alleen toegestaan als de aandelen zijn volgestort. Voor de nv is
een maximum aan de inkoop van eigen aandelen gesteld van 50% van het geplaatste
kapitaal. Ingekochte eigen aandelen vertegenwoordigen geen stemrechten en hebben voor
de rechtspersoon geen zelfstandige waarde. Ze worden niet geactiveerd dus worden ze in
mindering gebracht op het eigen vermogen. Het eigen vermogen vermindert dus met de
verkrijgingsprijs van de ingekochte aandelen.
De wet spreekt zich niet uit over de vraag op welke post van het eigen vermogen de
ingekochte eigen aandelen in mindering moeten worden gebracht, maar bepaalt wel dat ze
niet in mindering mogen worden gebracht op het kapitaal en de wettelijke reserves. Het
gevolg hiervan is dat ze in mindering moeten worden gebracht op de vrije reserves. De RJ
schrijft dit ook voor waarbij de voorkeur uit lijkt te gaan naar afboeking op de post Overige
reserves. De IASB noemt niet een bepaalde post van het eigen vermogen waarop de eigen
aandelen in mindering moeten worden gebracht. De verkrijgingsprijs mag ook als een
afzonderlijke negatieve post binnen het eigen vermogen worden verantwoord.
Als de ingekochte eigen aandelen op een later tijdstip weer worden uitgegeven (=heruitgifte
van aandelen) wordt de opbrengst rechtstreeks in het eigen vermogen gemuteerd.
Opbrengst wordt dus niet in de resultatenrekening opgenomen. IASB verbiedt dit ook.
