Literatuuroverzicht: Grondslagen van de Klinische Psychologie 2024 (Utrecht)
Hoorcollege Bijbehorende literatuur
HC1: Nut en noodzaak van de theorie voor de Eshuis, J. (2015). Het nut van theorie. In H.T.
behandeling van psychopathologie Van der Molen (3e druk), Klinische
Psychologie: Theorieën en psychopathologie.
Stoornis-speci ek versus transdiagnostisch werken
(pp. 143-152). Noordhoff Uitgevers.
Popper, K. (1962). Conjuctures and refutations:
the growth of scienti c knowledge (Deel I).
Routledge. Zie BlackBoard voor PDF (4 blz).
Schaeuffele, C., Schulz, A., Knaevelsrud, C.,
Renneberg, B., & Boettcher, J. (2021). CBT at
the crossroads: The rise of transdiagnostic
treatments. International Journal of Cognitive
Therapy, 14(1), 86-113. https://dx.doi.org/
10.1007/s41811- 020-00095-2
Duits, P., Baas, J. M., Engelhard, I. M., Richter,
J., Huisman-van Dijk, H. M., Limberg-Thiesen,
A., ... & Cath, D. C. (2021). Latent class growth
analyses reveal overrepresentation of
dysfunctional fear conditioning trajectories in
patients with anxiety-related disorders
compared to controls. Journal of Anxiety
Disorders, 78, 102361. https://dx.doi.org/
10.1016/j.janxdis.2021.102361
HC2: Suicide preventie Mann, J. J., Michel, C. A., & Auerbach, R. P.
(2021). Improving Suicide Prevention Through
Evidence-Based Strategies: A Systematic
Review. The American journal of psychiatry,
178(7), 611–624. https://doi.org/10.1176/
appi.ajp.2020.20060864
O’Connor, R.C., & Nock, M.K. (2014). The
Psychology of Suicidal Behavior. The Lancet
Psychiatry, 1(1)
HC3: De behandeling van psychopathologie in een Geen literatuur
historische context
fi fi
,Hoorcollege Bijbehorende literatuur
HC4: Evidence-based werken Cook, S. C., Schwartz, A. C., & Kaslow, N. J.
(2017). Evidencebased psychotherapy:
Advantages and challenges. Neurotherapeutics,
14(3), 537-545. https://dx.doi.org/10.1007/
s13311-017-0549-4
Lilienfeld, S. O., Ritschel, L. A., Lynn, S. J.,
Cautin, R. L., & Latzman, R. D. (2013). Why
many clinical psychologists are resistant to
evidence-based practice: Root causes and
constructive remedies. Clinical psychology
review, 33(7), 883-900. https://dx.doi.org/
10.1016/j.cpr.2012.09.008
HC5: Klinische behandelmythes Goldberg, S. B., Rousmaniere, T., Miller, S. D.,
Whipple, J., Nielsen, S. L., Hoyt, W. T., &
Wampold, B. E. (2016). Do psychotherapists
improve with time and experience? A
longitudinal analysis of outcomes in a clinical
setting. Journal of Counseling Psychology,
63(1), 1. https://dx.doi.org/10.1037/cou0000131
Lilienfeld, S. O., Lynn, S. J., & Beyerstein, B.
L. (2010). The ve great myths of popular
psychology: Implications for psychotherapy.
Rational and Irrational Beliefs, 313-336. https://
faculty.weber.edu/eamsel/Classes/
Science%20and%20Prof ession%20(2010)/
Papers/irrational.pdf#page=334
HC6: Slaapstoornissen Geen literatuur
HC7: Positieve psychologie in de behandeling Wood, A.M., & Tarrier, N. (2010). Positive
Clinical Psychology: A new vision and strategy
for integrated research and practice. Clinical
Psychology Review, 30, 819-829. https://
dx.doi.org/10.1016/j.cpr.2010.06.003
van Agteren, J., Iasiello, M., Lo, L.,
Bartholomaeus, J., Kopsaftis, Z., Carey, M., &
Kyrios, M. (2021). A systematic review and
metaanalysis of psychological interventions to
improve mental wellbeing. Nature Human
Behaviour, 5.5, 631-652. https://dx.doi.org/
10.1038/s41562-021-01093-w
fi
, Literatuur Week 1: Hoofdstuk 8: het nut van theorie (KP boek)
We hebben theorieën nodig om zaken te kunnen verklaren. We onderzoeken dan de werkelijkheid
en kunnen vervolgens op basis van die theorie dingen voorspellen en controleren. Hiervoor moet
het waarheidsgehalte van een theorie zo hoog mogelijk zijn (goed aansluiten op werkelijkheid).
- Inductie (klassiek): de wetenschapper observeert de realiteit. Uit deze observatie leidt hij een
theorie af. Het is het optellen van de waarnemingen. Alleen we hebben te maken met beperkte
zintuigen, wat wij waarnemen is niet de realiteit. Daarnaast is onze interpretatie gebaseerd op
biases. Dus onze theorieën zijn geen weergave van de realiteit, maar een weergave van onze
vertekenende interpretatie van het voor ons waarneembare stukje realiteit.
- Inductieprobleem: om vast te stellen dat de theorie juist is, zouden we iedereen moeten
observeren die te maken heeft met de theorie en dit is onmogelijk. De kritisch rationalist
Popper zei dat al onze theorieën niet meer zijn dan onbewijsbare aannames over hoe de
wereld in elkaar zit. Deductie: we ontkrachten dingen (weerlegging van hypotheses).
Alle waarnemingen zijn theorie-geladen: we hebben al een verwachting over wat we gaan zien,
voordat we de realiteit bekijken. Wetenschap is een instituut waarbinnen wetenschappers
gezamenlijk een perspectief over de wereld formuleren, waarin zij dogmatisch vasthouden aan
een aantal onbewijsbare basisprincipes, en dit blijven onderzoeken. Zo’n verzameling aan
basisprincipes (theorieën, methoden) noemen we een paradigma. Maar deze basisaannames zijn
niet aan de realiteit te toetsen, wat aangeeft dat er geen objectieve maatstaf is om verschillende
benaderingen te vergelijken. Ze zijn incommensurabel. We moeten hiervoor de harde kern
begrijpen, wat we metafysica of ontologie noemen. Het zijn de geloofsbeginselen van de
wetenschapper. Een voorbeeld is determinisme (causale mechanisme) wat vaak samen met
reductionisme (oorzakelijke mechanisme) een compleet beeld vormt. Denk bijvoorbeeld ook de
combi van psychofarmaca en therapie.
- We hebben de volgende benaderingen: (neuro) biologische benadering, leertheoretisch
benadering, cognitieve benadering (info selecteren en verwerken). Al deze benaderingen
hebben elkaar nodig om een volledige verklaring van menselijk gedrag te geven. Daarom wordt
er vaak gekozen voor intergratieve therapie.
- Hermeneutische methode: het begrijpen en interpreteren van de belevingswereld van
anderen. Door een empathische houding kan men de ervaringen van de ander herbeleven om
deze vervolgens binnen een sociaal historische context interpeteren. Denk hierbij aan de
psychoanalytische benadering (onbewuste) en humanistische benadering (hier ligt de nadruk
op de vrije wil; ook wel voluntarisme, waarbij therapie focust op zelfactualistie). Ook hebben
we de systeem benadering, wat zich richt op holisme (het individu vormt samen met een
context een systeem, en binnen dat systeem komt gedrag tot stand).
Van een volledig theoretische intergratie kan niet gesproken worden, daarom spreken we van een
technisch eclectisme; aanpak waarbij uiteenlopende therapeutische technieken ingezet worden
zonder theoretische intergratie na te streven. Wat we ook wel een a-theoretische aanpak
noemen (nadeel; verliezen van de leidraad).
Karl Popper (1962) Wetenschap
Popper wilde kijken naar de verschillen tussen wetenschap en pseudo-wetenschap, wetende dat
de wetenschap vaak fouten maakt en dat pseudowetenschap wel eens kan struikelen
op de waarheid. Ik wist natuurlijk het antwoord op mijn probleem: dat wetenschap
onderscheidend is door de empirische methode, die in wezen inductief is, voortkomend uit
observatie of experiment. Hij trok de volgende conclusies:
- Het is gemakkelijk om bevestigingen of veri caties te verkrijgen voor bijna elke theorie als we
goed kijken voor bevestigingen (een soort bias).
- Bevestiging zou alleen moeten tellen als ze het resultaat zijn van riskante voorspellingen,
namelijk als we een gebeurtenis verwachten die niet overeenkomt met de theorie.
- Elke 'goede' wetenschappelijke theorie is een verbod: ze verbiedt dat bepaalde dingen
gebeuren. Hoe meer een theorie verbiedt, hoe beter het is. (Dus speci eker maken)
- Een theorie die door geen enkele denkbare gebeurtenis kan worden weerlegd, is niet-
wetenschappelijk. Onweerlegbaarheid is geen deugd van een theorie maar een ondeugd.
- Het testen van een theorie moet door een oprechte poging deze te weerleggen. Het moet
falsi ceerbaar zijn. De mate van testbaarheid verschilt per theorie.
- Bevestigend bewijsmateriaal mag niet meetellen, tenzij het het resultaat is van een echte test
van de theorie; serieuze maar mislukte poging om de theorie te vervalsen (bevestigend bewijs).
fi fi fi
Hoorcollege Bijbehorende literatuur
HC1: Nut en noodzaak van de theorie voor de Eshuis, J. (2015). Het nut van theorie. In H.T.
behandeling van psychopathologie Van der Molen (3e druk), Klinische
Psychologie: Theorieën en psychopathologie.
Stoornis-speci ek versus transdiagnostisch werken
(pp. 143-152). Noordhoff Uitgevers.
Popper, K. (1962). Conjuctures and refutations:
the growth of scienti c knowledge (Deel I).
Routledge. Zie BlackBoard voor PDF (4 blz).
Schaeuffele, C., Schulz, A., Knaevelsrud, C.,
Renneberg, B., & Boettcher, J. (2021). CBT at
the crossroads: The rise of transdiagnostic
treatments. International Journal of Cognitive
Therapy, 14(1), 86-113. https://dx.doi.org/
10.1007/s41811- 020-00095-2
Duits, P., Baas, J. M., Engelhard, I. M., Richter,
J., Huisman-van Dijk, H. M., Limberg-Thiesen,
A., ... & Cath, D. C. (2021). Latent class growth
analyses reveal overrepresentation of
dysfunctional fear conditioning trajectories in
patients with anxiety-related disorders
compared to controls. Journal of Anxiety
Disorders, 78, 102361. https://dx.doi.org/
10.1016/j.janxdis.2021.102361
HC2: Suicide preventie Mann, J. J., Michel, C. A., & Auerbach, R. P.
(2021). Improving Suicide Prevention Through
Evidence-Based Strategies: A Systematic
Review. The American journal of psychiatry,
178(7), 611–624. https://doi.org/10.1176/
appi.ajp.2020.20060864
O’Connor, R.C., & Nock, M.K. (2014). The
Psychology of Suicidal Behavior. The Lancet
Psychiatry, 1(1)
HC3: De behandeling van psychopathologie in een Geen literatuur
historische context
fi fi
,Hoorcollege Bijbehorende literatuur
HC4: Evidence-based werken Cook, S. C., Schwartz, A. C., & Kaslow, N. J.
(2017). Evidencebased psychotherapy:
Advantages and challenges. Neurotherapeutics,
14(3), 537-545. https://dx.doi.org/10.1007/
s13311-017-0549-4
Lilienfeld, S. O., Ritschel, L. A., Lynn, S. J.,
Cautin, R. L., & Latzman, R. D. (2013). Why
many clinical psychologists are resistant to
evidence-based practice: Root causes and
constructive remedies. Clinical psychology
review, 33(7), 883-900. https://dx.doi.org/
10.1016/j.cpr.2012.09.008
HC5: Klinische behandelmythes Goldberg, S. B., Rousmaniere, T., Miller, S. D.,
Whipple, J., Nielsen, S. L., Hoyt, W. T., &
Wampold, B. E. (2016). Do psychotherapists
improve with time and experience? A
longitudinal analysis of outcomes in a clinical
setting. Journal of Counseling Psychology,
63(1), 1. https://dx.doi.org/10.1037/cou0000131
Lilienfeld, S. O., Lynn, S. J., & Beyerstein, B.
L. (2010). The ve great myths of popular
psychology: Implications for psychotherapy.
Rational and Irrational Beliefs, 313-336. https://
faculty.weber.edu/eamsel/Classes/
Science%20and%20Prof ession%20(2010)/
Papers/irrational.pdf#page=334
HC6: Slaapstoornissen Geen literatuur
HC7: Positieve psychologie in de behandeling Wood, A.M., & Tarrier, N. (2010). Positive
Clinical Psychology: A new vision and strategy
for integrated research and practice. Clinical
Psychology Review, 30, 819-829. https://
dx.doi.org/10.1016/j.cpr.2010.06.003
van Agteren, J., Iasiello, M., Lo, L.,
Bartholomaeus, J., Kopsaftis, Z., Carey, M., &
Kyrios, M. (2021). A systematic review and
metaanalysis of psychological interventions to
improve mental wellbeing. Nature Human
Behaviour, 5.5, 631-652. https://dx.doi.org/
10.1038/s41562-021-01093-w
fi
, Literatuur Week 1: Hoofdstuk 8: het nut van theorie (KP boek)
We hebben theorieën nodig om zaken te kunnen verklaren. We onderzoeken dan de werkelijkheid
en kunnen vervolgens op basis van die theorie dingen voorspellen en controleren. Hiervoor moet
het waarheidsgehalte van een theorie zo hoog mogelijk zijn (goed aansluiten op werkelijkheid).
- Inductie (klassiek): de wetenschapper observeert de realiteit. Uit deze observatie leidt hij een
theorie af. Het is het optellen van de waarnemingen. Alleen we hebben te maken met beperkte
zintuigen, wat wij waarnemen is niet de realiteit. Daarnaast is onze interpretatie gebaseerd op
biases. Dus onze theorieën zijn geen weergave van de realiteit, maar een weergave van onze
vertekenende interpretatie van het voor ons waarneembare stukje realiteit.
- Inductieprobleem: om vast te stellen dat de theorie juist is, zouden we iedereen moeten
observeren die te maken heeft met de theorie en dit is onmogelijk. De kritisch rationalist
Popper zei dat al onze theorieën niet meer zijn dan onbewijsbare aannames over hoe de
wereld in elkaar zit. Deductie: we ontkrachten dingen (weerlegging van hypotheses).
Alle waarnemingen zijn theorie-geladen: we hebben al een verwachting over wat we gaan zien,
voordat we de realiteit bekijken. Wetenschap is een instituut waarbinnen wetenschappers
gezamenlijk een perspectief over de wereld formuleren, waarin zij dogmatisch vasthouden aan
een aantal onbewijsbare basisprincipes, en dit blijven onderzoeken. Zo’n verzameling aan
basisprincipes (theorieën, methoden) noemen we een paradigma. Maar deze basisaannames zijn
niet aan de realiteit te toetsen, wat aangeeft dat er geen objectieve maatstaf is om verschillende
benaderingen te vergelijken. Ze zijn incommensurabel. We moeten hiervoor de harde kern
begrijpen, wat we metafysica of ontologie noemen. Het zijn de geloofsbeginselen van de
wetenschapper. Een voorbeeld is determinisme (causale mechanisme) wat vaak samen met
reductionisme (oorzakelijke mechanisme) een compleet beeld vormt. Denk bijvoorbeeld ook de
combi van psychofarmaca en therapie.
- We hebben de volgende benaderingen: (neuro) biologische benadering, leertheoretisch
benadering, cognitieve benadering (info selecteren en verwerken). Al deze benaderingen
hebben elkaar nodig om een volledige verklaring van menselijk gedrag te geven. Daarom wordt
er vaak gekozen voor intergratieve therapie.
- Hermeneutische methode: het begrijpen en interpreteren van de belevingswereld van
anderen. Door een empathische houding kan men de ervaringen van de ander herbeleven om
deze vervolgens binnen een sociaal historische context interpeteren. Denk hierbij aan de
psychoanalytische benadering (onbewuste) en humanistische benadering (hier ligt de nadruk
op de vrije wil; ook wel voluntarisme, waarbij therapie focust op zelfactualistie). Ook hebben
we de systeem benadering, wat zich richt op holisme (het individu vormt samen met een
context een systeem, en binnen dat systeem komt gedrag tot stand).
Van een volledig theoretische intergratie kan niet gesproken worden, daarom spreken we van een
technisch eclectisme; aanpak waarbij uiteenlopende therapeutische technieken ingezet worden
zonder theoretische intergratie na te streven. Wat we ook wel een a-theoretische aanpak
noemen (nadeel; verliezen van de leidraad).
Karl Popper (1962) Wetenschap
Popper wilde kijken naar de verschillen tussen wetenschap en pseudo-wetenschap, wetende dat
de wetenschap vaak fouten maakt en dat pseudowetenschap wel eens kan struikelen
op de waarheid. Ik wist natuurlijk het antwoord op mijn probleem: dat wetenschap
onderscheidend is door de empirische methode, die in wezen inductief is, voortkomend uit
observatie of experiment. Hij trok de volgende conclusies:
- Het is gemakkelijk om bevestigingen of veri caties te verkrijgen voor bijna elke theorie als we
goed kijken voor bevestigingen (een soort bias).
- Bevestiging zou alleen moeten tellen als ze het resultaat zijn van riskante voorspellingen,
namelijk als we een gebeurtenis verwachten die niet overeenkomt met de theorie.
- Elke 'goede' wetenschappelijke theorie is een verbod: ze verbiedt dat bepaalde dingen
gebeuren. Hoe meer een theorie verbiedt, hoe beter het is. (Dus speci eker maken)
- Een theorie die door geen enkele denkbare gebeurtenis kan worden weerlegd, is niet-
wetenschappelijk. Onweerlegbaarheid is geen deugd van een theorie maar een ondeugd.
- Het testen van een theorie moet door een oprechte poging deze te weerleggen. Het moet
falsi ceerbaar zijn. De mate van testbaarheid verschilt per theorie.
- Bevestigend bewijsmateriaal mag niet meetellen, tenzij het het resultaat is van een echte test
van de theorie; serieuze maar mislukte poging om de theorie te vervalsen (bevestigend bewijs).
fi fi fi
