Verkorte samenvatting persoonlijkheidstheorie
Hoorcollege 1: Introductie
Persoonlijkheid = de verzameling trekken en mechanismen binnen een individu waarmee
vergelijkbare gedragingen voorspelt kunnen worden
o Komt tot stand door interactie met omgeving
Twenty statemenst test; op 20 manieren vertellen wie je bent
- Meet zelfconcept, dus hoe iemand over zichzelf denkt
- Hiervoor worden vaak eigenschap-beschrijvende bijvoegelijk naamwoorden gebruikt
- Verschil sociale identiteit (geslacht) en eigenschappen (introvert)
Wat onderzoeken persoonlijkheidspsychologen
3 niveaus van onderzoeken
- De menselijke ‘natuur’; mensen zijn gelijk aan alle anderen, we delen allemaal
dezelfde veiligheid etc.
- Verschillen tussen groepen/individuen; sommige zijn anders, introvert en extravert
- Individuele uniciteit; mensen zijn gelijk aan geen anderen
2 tradities;
- Nomothetisch; richt zich op algemene wetten en patronen in persoonlijkheid
- Idiografisch; beschrijving unieke eigenschappen persoon
2 uitgangspunten
- Entiteitstheorie = menselijke eigenschappen (zoals persoonlijkheid) liggen vast, het is
onmogelijk om het te veranderen (nature beliefs)
- Incrementele theorie = menselijke eigenschappen liggen niet vast en zijn
omvormbaar, waarin de omgeving een grote rol speelt (nurture beliefs)
Persoonlijkheidskarakter bij dieren
o Actief = nieuwe omgeving ontdekken, niet geïnteresseerd in nieuwe objecten
o Passief = niet nieuwe omgeving ontdekken, erg geïnteresseerd in nieuwe objecten
Wat verstaat men onder persoonlijkheid?
Individuele verschillen
o Fysiek (lengte, aantrekkelijkheid)
o Psychologisch
- Intellectueel: kennis en vaardigheden
- Niet-intellectueel: kortstondig (emoties) en langdurig
(persoonlijkheidstrekken)
Persoonlijkheidshiërarchie
High-level; Big Five Model
Mid-level: Meer specificities van the Big Five Model
Low-level; specifieke eigenschappen die contextueel zijn
Evocatie; het onbewust oproepen van bepaald gedrag bij een ander
,Manipulatie; bewust oproepen van bepaald gedrag bij een ander
Adaptie; persoonlijkheid aanpassen aan de omgeving
Positieve feedbackloop is het gedrag versterken
Negatieve feedbackloop is het gedrag verzwakken
Mischel & Peak; onderzoek gedaan naar cross-situationele consistentie van
conscientieusheid --> 19 gedragingen van studenten onderzocht
- Lage correlatie; er is geen consistentie in de mate waarin iemand consciëntieus
gedrag vertoont over verschillende situaties
- Conscientieusheid moet dus wel afhangen van de situatie
- Persoonlijkheid bestaat niet
Jackson & Paunonen deden een heranalyse en vonden ene correlatie van 0.5 in 2 groepen.
- Op basis van een aantal gedragingen kunnen we voorspellen hoe iemand zich
gemiddeld gedraagt in een aantal andere situaties
, Hoorcollege 2: Het dispositionele domein
Dispositionele factoren; factoren die binnen een persoon liggen
Situationele factoren; factoren die buiten een persoon liggen
Wat is verschil tussen persoonlijkheidstypen -en dimensies?
1 dimensie (werkelijker)= 2 typen (kleurrijker)
Persoonlijkheidstypen; passief/actief
o Verschillen tussen mensen op een bepaalde eigenschap. Er zit niks tussenin
Persoonlijkheidsdimensie; bepaald gedrag in een specifieke situatie
o Veel gemiddeld actief
Typologieen; onderverdeling van een groep mensen op basis van gemeenschappelijke
kenmerken
Sheldon (1942) dacht dat persoonlijkheid voor een deel te verklaren was door Somatoforme
typen; uiterlijk kenmerken, onderverdeling op basis van lichaamsbouw
Endomorf (dik): enDomorf, D van dik
Mesomorf (gespierd): Mesomorf, midden dus heeft een atletische, gespierde bouw.
Ectomorf (dun): Eerste aan de lijn – Ectomorf is slank en dun.
Jung’s typologie
o Extraversie vs introversie --> hoe je omgaat met de buitenwereld
o Observatie vs intuitie --> waarneming
o Reflectie vs gevoel --> besluitvorming
o Beheersing vs perceptie --> besluitvorming vs waarneming
--> 4x4=16 types
Hoe kan de lexicale methode ene uitspraak doen over persoonlijkheid?
Lexicale hypothese
- Individuele verschillen die van belang zijn voor de dagelijkse transactie van personen
zullen uiteindelijk in de taal hun weerslag vinden
- Hoe belangrijker een individueel verschil is, des te meer talen zullen er een woord
voor hebben
- In elke taal zijn deze woorden te vinden in een voldoende omvangrijk woordenboek
Lexicale methode
- Hij deed een poging om te kijken hoeveel karaktertrekken er bestaan
- Het waren er te veel om te tellen
Welke woorden kunnen worden gebruikt?
o Zelfstandigenaamwoorden, bijvoegelijk- en werkwoorden
o Bijvoegelijke naamwoorden beschrijven kenmerken van personen het beste
Eerste selectie adjectieven (Allport & Odbert)
Hoorcollege 1: Introductie
Persoonlijkheid = de verzameling trekken en mechanismen binnen een individu waarmee
vergelijkbare gedragingen voorspelt kunnen worden
o Komt tot stand door interactie met omgeving
Twenty statemenst test; op 20 manieren vertellen wie je bent
- Meet zelfconcept, dus hoe iemand over zichzelf denkt
- Hiervoor worden vaak eigenschap-beschrijvende bijvoegelijk naamwoorden gebruikt
- Verschil sociale identiteit (geslacht) en eigenschappen (introvert)
Wat onderzoeken persoonlijkheidspsychologen
3 niveaus van onderzoeken
- De menselijke ‘natuur’; mensen zijn gelijk aan alle anderen, we delen allemaal
dezelfde veiligheid etc.
- Verschillen tussen groepen/individuen; sommige zijn anders, introvert en extravert
- Individuele uniciteit; mensen zijn gelijk aan geen anderen
2 tradities;
- Nomothetisch; richt zich op algemene wetten en patronen in persoonlijkheid
- Idiografisch; beschrijving unieke eigenschappen persoon
2 uitgangspunten
- Entiteitstheorie = menselijke eigenschappen (zoals persoonlijkheid) liggen vast, het is
onmogelijk om het te veranderen (nature beliefs)
- Incrementele theorie = menselijke eigenschappen liggen niet vast en zijn
omvormbaar, waarin de omgeving een grote rol speelt (nurture beliefs)
Persoonlijkheidskarakter bij dieren
o Actief = nieuwe omgeving ontdekken, niet geïnteresseerd in nieuwe objecten
o Passief = niet nieuwe omgeving ontdekken, erg geïnteresseerd in nieuwe objecten
Wat verstaat men onder persoonlijkheid?
Individuele verschillen
o Fysiek (lengte, aantrekkelijkheid)
o Psychologisch
- Intellectueel: kennis en vaardigheden
- Niet-intellectueel: kortstondig (emoties) en langdurig
(persoonlijkheidstrekken)
Persoonlijkheidshiërarchie
High-level; Big Five Model
Mid-level: Meer specificities van the Big Five Model
Low-level; specifieke eigenschappen die contextueel zijn
Evocatie; het onbewust oproepen van bepaald gedrag bij een ander
,Manipulatie; bewust oproepen van bepaald gedrag bij een ander
Adaptie; persoonlijkheid aanpassen aan de omgeving
Positieve feedbackloop is het gedrag versterken
Negatieve feedbackloop is het gedrag verzwakken
Mischel & Peak; onderzoek gedaan naar cross-situationele consistentie van
conscientieusheid --> 19 gedragingen van studenten onderzocht
- Lage correlatie; er is geen consistentie in de mate waarin iemand consciëntieus
gedrag vertoont over verschillende situaties
- Conscientieusheid moet dus wel afhangen van de situatie
- Persoonlijkheid bestaat niet
Jackson & Paunonen deden een heranalyse en vonden ene correlatie van 0.5 in 2 groepen.
- Op basis van een aantal gedragingen kunnen we voorspellen hoe iemand zich
gemiddeld gedraagt in een aantal andere situaties
, Hoorcollege 2: Het dispositionele domein
Dispositionele factoren; factoren die binnen een persoon liggen
Situationele factoren; factoren die buiten een persoon liggen
Wat is verschil tussen persoonlijkheidstypen -en dimensies?
1 dimensie (werkelijker)= 2 typen (kleurrijker)
Persoonlijkheidstypen; passief/actief
o Verschillen tussen mensen op een bepaalde eigenschap. Er zit niks tussenin
Persoonlijkheidsdimensie; bepaald gedrag in een specifieke situatie
o Veel gemiddeld actief
Typologieen; onderverdeling van een groep mensen op basis van gemeenschappelijke
kenmerken
Sheldon (1942) dacht dat persoonlijkheid voor een deel te verklaren was door Somatoforme
typen; uiterlijk kenmerken, onderverdeling op basis van lichaamsbouw
Endomorf (dik): enDomorf, D van dik
Mesomorf (gespierd): Mesomorf, midden dus heeft een atletische, gespierde bouw.
Ectomorf (dun): Eerste aan de lijn – Ectomorf is slank en dun.
Jung’s typologie
o Extraversie vs introversie --> hoe je omgaat met de buitenwereld
o Observatie vs intuitie --> waarneming
o Reflectie vs gevoel --> besluitvorming
o Beheersing vs perceptie --> besluitvorming vs waarneming
--> 4x4=16 types
Hoe kan de lexicale methode ene uitspraak doen over persoonlijkheid?
Lexicale hypothese
- Individuele verschillen die van belang zijn voor de dagelijkse transactie van personen
zullen uiteindelijk in de taal hun weerslag vinden
- Hoe belangrijker een individueel verschil is, des te meer talen zullen er een woord
voor hebben
- In elke taal zijn deze woorden te vinden in een voldoende omvangrijk woordenboek
Lexicale methode
- Hij deed een poging om te kijken hoeveel karaktertrekken er bestaan
- Het waren er te veel om te tellen
Welke woorden kunnen worden gebruikt?
o Zelfstandigenaamwoorden, bijvoegelijk- en werkwoorden
o Bijvoegelijke naamwoorden beschrijven kenmerken van personen het beste
Eerste selectie adjectieven (Allport & Odbert)
