Hoofdstuk 1 een inleiding op praktijkonderzoek
Onderzoek doe je als je iets (nieuws) te weten wil komen: je hebt vragen over
een verschijnsel, maar nog geen antwoorden.
Intentioneel leren: wanneer je bewust via een bepaalde systematiek antwoord
probeert te krijgen op je vragen.
Operationaliseren: Het uitwerken van begrippen tot meetbare instrumenten
(welke vragen/observatiepunten gebruik je om het begrip te meten?)
Het is van belang om een onderzoekende beroepshouding te hebben omdat je als
professional naar verschillende domeinen ( welzijn, wonen, werken of sport)
moet kijken en moet weten van de verschillende perspectieven. Professionals
zullen ontzekerheden, meningsverschillen en beschikbare kennis zorgvuldig
moeten afwegen om te komen tot een passende aanpak in lastige
beroepssituaties.
De onderzoekende houding vormt de basis voor je beroepsuitoefening, de wijze
waarop je je werk uitvoert en je reflectie daarop. Het helpt je om voortdurend
impliciete kennis op te doen en onderliggende denk- en besluitings processen
van zowel jezelf als een ander te expliciteren.
Drie dimensies die de verschillende onderzoekende beroepshouding beschrijft
( Losse & Nahuis)
1. De openhouding: openstaan voor nieuwe indrukken, bereid om te
wisselen van perspectief, wil begrijpen en wil delen.
2. De kritische houdingen: de professional wil nagaan of iets klopt, wil
onderbouwen en verantwoorden.
3. De creatieve houding: gericht op vernieuwingen en wil voortbouwen en
toevoegen.
Hoofddoelen van een onderzoek: 3 hoofddoelen om inzichtelijk te maken hoe
praktijkonderzoek zich verhoudt tot fundamenteel en toegepast onderzoek.
Fundamenteel onderzoek Toegepast onderzoek praktijkonderzoek
Theorievorming en Toepassing van kennis Begrijpen en verbeteren
theorietoetsing om generieke problemen van de eigen praktijk
op te lossen
Kennis is Kennis is probleem Kennis is
generaliseerbaar gebonden probleemgebonden in
specifieke context
Een landelijk onderzoek Een onderzoek bij Een onderzoek bij een
naar de vraag:’ welke diverse psychiatrische psychiatrische instelling
problemen ervaren instellingen naar de gespecialiseerd in
cliënten met een vraag: ‘ welke ouderenzorg naar de
posttraumatische stres professionele vraag:’ hoe kunnen wij
stoornis bij het aangaan ondersteuning hebben cliënten met een
van nieuwe relaties? ‘ cliënten met een posttraumatische
posttraumatische stressstoornis
stressstoornis nodig om ondersteunen bij het
nieuwe relaties aan te aangaan van nieuwe
kunnen gaan?’ relaties?’
Een promotieonderzoek Een onderzoeksinstelling Een jongerenwerker doet
Samenvatting N. Knipper
, naar de vraag: ‘ wat is doet onderzoek naar de onderzoek naar de wijze
de invloed van wijze waarop waarop de meisjes die ze
vriendschapsrelaties op buurtcoaches in een begeleidt zich laten
de ontwikkeling van gemeente de beïnvloeden door de
delinquent gedrag bij vriendengroep van vriendengroep bij het
jongeren? ‘ risicojongeren in kaart nemen van beslissingen.
kunnen brengen.
Verschillende onderzoek benaderingen:
(gebaseerd op hoe we denken over de sociale werkelijkheid en over hoe kennis
verworven wordt)
- De positivistische onderzoeksbenadering
Gericht op het gene wat direct waarneembaar is; er is één bestaande
werkelijkheid.
Bv. Duur van een behandeling, de inrichting van ruimtes, de
beschikbare ondersteuning van een client en methodieken die
gehanteerd worden.
Als onderzoeker: zuiver mogelijk naar gebeurtenissen in de beroepspraktijk
te kijken en zo veel mogelijk beïnvloedende factoren te herkennen en waar
mogelijk uit te sluiten. Kenmerkend is dat je onderzoek probeert in te
richten dat de vertroebeling door allerlei wetmatigheden geminimaliseerd
wordt, waardoor je ondanks factoren in staat bent uitspraken te doen over
de werkelijkheid. Dit kan door op meerder tijden of plekken het bekijkt en
dit zo objectief mogelijk te beschouwen.
- De kritisch- emancipatorische onderzoeksbenadering
Gebaseerd op de opvatting van kennis niet waardevrij is en dat deze
bepaald wordt door mensen met macht. Het onderzoek moet bijdragen
aan processen die emancipatie van bepaalde groepen te bevorderen en
mensen in staat te stellen om eigen omgeving te veranderen.
Empowerment: het versterken en verbinden van personen, organisaties en
groepen in de samenleving.
In deze benadering staat de dialoog centraal, is er veel aandacht voor het
perspectief van de belanghebbende zelf en worden er structuren ter
discussie gesteld.
Evidence- based practice ( EBP): zorgvuldig gebruik maken van het huidige, beste
bewijsmateriaal om beslissingen te nemen met individuele cliënten om de zorg-
en/of dienstverlening te verbeteren.
Dit staat in relatie met praktijkonderzoek omdat de evidence wordt
gecombineerd met de individuele kennis en ervaringen van een professional en
de wensen en voorkeuren van de client. Je moet als professional op de hoogte
zijn van het beste bewijsmateriaal of weten waar je dit kunt vinden en dit
vervolgens moet vertalen naar je eigen specifieke situatie.
Practice- based evidence ( PBE): gaat uit van het idee dat kennis over handelen
van een professional ontstaat in specifieke context van de beroepspraktijk en dat
Samenvatting N. Knipper
,die kennis evolueert door de interactie tussen de personen die in deze context
een belangrijke rol spelen. Je leert van je eigen handelen en de reacties daarop.
Definitie van praktijkonderzoek:
Praktijkonderzoek in de zorg en welzijn is onderzoek dat wordt uitgevoerd door de
zorg- dienstverleners, waar op systematische wijze in interactie met de omgeving
antwoorden verkregen worden op de vragen die ontstaan in eigen
beroepspraktijk en gericht zijn op verbetering van deze praktijk.
- Onderzoek dat zich richt op het beter leren begrijpen en/of verbeteren van
de eigen praktijk.
Praktijkonderzoek in relatie tot het methodisch handelen
- competenties die een zorg- dienstverlener moet verwerven en onderhouden
verdeeld in 3 competentiesegmenten ( van keken):
1. Werken met/voor cliënten
Deskundigheid op het gebied van begeleiding, handeling en/of
dienstverlening
2. Werken in en vanuit een arbeidsomgeving
De vaardigheid om te kunnen functioneren in de organisatie als rol als
collega, teamlid, werkpartner etc.
3. Werken aan professionaliteit en professionalisering
Verantwoordelijkheid voor het onder houden van je beroepscompetenties
en de ontwikkeling van je beroepsgroep in het geheel.
De kernactiviteiten van praktijkonderzoek
voor het uitvoeren van beschrijvend, vergelijkend, definiërend, evaluerend en
verklarend praktijkonderzoek.
Oriënteren
In beeld krijgen welke
praktijkproblemen er zijn, voor wie
zijn deze belangrijk, wat erover
bekend is en wat het belang van
onderzoek kan zijn voor jezelf of
organisatie. Ook ben je bezig met
verkennen en beschrijven met
behulp van de vakliteratuur.
Richten ( lijdt tot de
probleemstelling)
Inzoomen op het praktijkprobleem
en afbakenen tot een duidelijke
onderzoeksvraag. Het doen van
onderzoek en de literatuurstudie,
het doel van het onderzoek en de
onderzoeksvraag, maar niet
uitgewerkt in deelvragen.
Plannen
Samenvatting N. Knipper
, De volgorde, duur en tijdstip van je onderzoeksactiviteit, de selectie
van respondenten en de facilitaire ondersteuning doe je nodig hebt om
zo goed mogelijk antwoord te krijgen op je onderzoeksvraag, hiervoor
schrijf je een onderzoeksplan.
Verzamelen
Je voert de geplande onderzoeksactiviteiten uit en verzamelt die data
die je nodig hebt om je vraag te kunnen beantwoorden dit door
kijkkader, observatieschema, een interview lijndraad of een vragenlijst.
Ontwerpen
Je maakt een ontwerp die in de praktijk test en die data die daar weer
uitkomt gebruik je om te bepalen of het ontwerp voldoet in de praktijk.
Zo niet stel je een plan op om de innovatiecylcus op nieuw te doorgaan.
Rapporteren en presenteren
Door te communiceren, verspreiden van resultaten. Je bent de gehele
cyclus hier me bezig.
Onderzoeksfuncties:
maakt duidelijk wat je met het onderzoek beoogd.
zoekfuncties hiërarchisch en geordend zijn ( Andriessen):
- Definiërend praktijkonderzoek
Je probeert de verschillen en overeenkomsten in denkbeelden van mensen
over bepaalde begrippen in kaart te brengen
- Beschrijvend praktijkonderzoek
Kijken naar wat mensen in de organisatie vinden, hoe de huidige processen
op de werkvloer verlopen, wat de ervaringen zijn met bepaalde
ontwikkelingen binnen de organisatie etc. Bij dit onderzoeksfunctie is
zorgen voor een beschrijving, het in kaart brengen van een thema of
praktijksituatie.
- Vergelijkend praktijkonderzoek
Om de overeenkomst en verschillen te bepalen tussen twee of meer
praktijken of tussen theorie en praktijk.
- Evaluerend praktijkonderzoek
Systematische beoordeling op basis waarvan nieuwe beslissingen kunnen
worden genomen. De waarde van iets wordt vastgesteld.
- Verklarend praktijkonderzoek
Als je onderzoek of zaken daadwerkelijk met elkaar verband houden doe je
een verklarend onderzoek.
Ontwerponderzoek= praktijkonderzoek waarbij je direct werkt aan verbetering
van je eigen beroepspraktijk door doelbewust een ontwerp in te voeren en te
testen.
Kenmerken van een ontwerponderzoek ( Van swn Akker, Gravenmeijer, Mckenney
en Nieveen);
- Dagelijkse praktijk een interventie gevoerd
Samenvatting N. Knipper
Onderzoek doe je als je iets (nieuws) te weten wil komen: je hebt vragen over
een verschijnsel, maar nog geen antwoorden.
Intentioneel leren: wanneer je bewust via een bepaalde systematiek antwoord
probeert te krijgen op je vragen.
Operationaliseren: Het uitwerken van begrippen tot meetbare instrumenten
(welke vragen/observatiepunten gebruik je om het begrip te meten?)
Het is van belang om een onderzoekende beroepshouding te hebben omdat je als
professional naar verschillende domeinen ( welzijn, wonen, werken of sport)
moet kijken en moet weten van de verschillende perspectieven. Professionals
zullen ontzekerheden, meningsverschillen en beschikbare kennis zorgvuldig
moeten afwegen om te komen tot een passende aanpak in lastige
beroepssituaties.
De onderzoekende houding vormt de basis voor je beroepsuitoefening, de wijze
waarop je je werk uitvoert en je reflectie daarop. Het helpt je om voortdurend
impliciete kennis op te doen en onderliggende denk- en besluitings processen
van zowel jezelf als een ander te expliciteren.
Drie dimensies die de verschillende onderzoekende beroepshouding beschrijft
( Losse & Nahuis)
1. De openhouding: openstaan voor nieuwe indrukken, bereid om te
wisselen van perspectief, wil begrijpen en wil delen.
2. De kritische houdingen: de professional wil nagaan of iets klopt, wil
onderbouwen en verantwoorden.
3. De creatieve houding: gericht op vernieuwingen en wil voortbouwen en
toevoegen.
Hoofddoelen van een onderzoek: 3 hoofddoelen om inzichtelijk te maken hoe
praktijkonderzoek zich verhoudt tot fundamenteel en toegepast onderzoek.
Fundamenteel onderzoek Toegepast onderzoek praktijkonderzoek
Theorievorming en Toepassing van kennis Begrijpen en verbeteren
theorietoetsing om generieke problemen van de eigen praktijk
op te lossen
Kennis is Kennis is probleem Kennis is
generaliseerbaar gebonden probleemgebonden in
specifieke context
Een landelijk onderzoek Een onderzoek bij Een onderzoek bij een
naar de vraag:’ welke diverse psychiatrische psychiatrische instelling
problemen ervaren instellingen naar de gespecialiseerd in
cliënten met een vraag: ‘ welke ouderenzorg naar de
posttraumatische stres professionele vraag:’ hoe kunnen wij
stoornis bij het aangaan ondersteuning hebben cliënten met een
van nieuwe relaties? ‘ cliënten met een posttraumatische
posttraumatische stressstoornis
stressstoornis nodig om ondersteunen bij het
nieuwe relaties aan te aangaan van nieuwe
kunnen gaan?’ relaties?’
Een promotieonderzoek Een onderzoeksinstelling Een jongerenwerker doet
Samenvatting N. Knipper
, naar de vraag: ‘ wat is doet onderzoek naar de onderzoek naar de wijze
de invloed van wijze waarop waarop de meisjes die ze
vriendschapsrelaties op buurtcoaches in een begeleidt zich laten
de ontwikkeling van gemeente de beïnvloeden door de
delinquent gedrag bij vriendengroep van vriendengroep bij het
jongeren? ‘ risicojongeren in kaart nemen van beslissingen.
kunnen brengen.
Verschillende onderzoek benaderingen:
(gebaseerd op hoe we denken over de sociale werkelijkheid en over hoe kennis
verworven wordt)
- De positivistische onderzoeksbenadering
Gericht op het gene wat direct waarneembaar is; er is één bestaande
werkelijkheid.
Bv. Duur van een behandeling, de inrichting van ruimtes, de
beschikbare ondersteuning van een client en methodieken die
gehanteerd worden.
Als onderzoeker: zuiver mogelijk naar gebeurtenissen in de beroepspraktijk
te kijken en zo veel mogelijk beïnvloedende factoren te herkennen en waar
mogelijk uit te sluiten. Kenmerkend is dat je onderzoek probeert in te
richten dat de vertroebeling door allerlei wetmatigheden geminimaliseerd
wordt, waardoor je ondanks factoren in staat bent uitspraken te doen over
de werkelijkheid. Dit kan door op meerder tijden of plekken het bekijkt en
dit zo objectief mogelijk te beschouwen.
- De kritisch- emancipatorische onderzoeksbenadering
Gebaseerd op de opvatting van kennis niet waardevrij is en dat deze
bepaald wordt door mensen met macht. Het onderzoek moet bijdragen
aan processen die emancipatie van bepaalde groepen te bevorderen en
mensen in staat te stellen om eigen omgeving te veranderen.
Empowerment: het versterken en verbinden van personen, organisaties en
groepen in de samenleving.
In deze benadering staat de dialoog centraal, is er veel aandacht voor het
perspectief van de belanghebbende zelf en worden er structuren ter
discussie gesteld.
Evidence- based practice ( EBP): zorgvuldig gebruik maken van het huidige, beste
bewijsmateriaal om beslissingen te nemen met individuele cliënten om de zorg-
en/of dienstverlening te verbeteren.
Dit staat in relatie met praktijkonderzoek omdat de evidence wordt
gecombineerd met de individuele kennis en ervaringen van een professional en
de wensen en voorkeuren van de client. Je moet als professional op de hoogte
zijn van het beste bewijsmateriaal of weten waar je dit kunt vinden en dit
vervolgens moet vertalen naar je eigen specifieke situatie.
Practice- based evidence ( PBE): gaat uit van het idee dat kennis over handelen
van een professional ontstaat in specifieke context van de beroepspraktijk en dat
Samenvatting N. Knipper
,die kennis evolueert door de interactie tussen de personen die in deze context
een belangrijke rol spelen. Je leert van je eigen handelen en de reacties daarop.
Definitie van praktijkonderzoek:
Praktijkonderzoek in de zorg en welzijn is onderzoek dat wordt uitgevoerd door de
zorg- dienstverleners, waar op systematische wijze in interactie met de omgeving
antwoorden verkregen worden op de vragen die ontstaan in eigen
beroepspraktijk en gericht zijn op verbetering van deze praktijk.
- Onderzoek dat zich richt op het beter leren begrijpen en/of verbeteren van
de eigen praktijk.
Praktijkonderzoek in relatie tot het methodisch handelen
- competenties die een zorg- dienstverlener moet verwerven en onderhouden
verdeeld in 3 competentiesegmenten ( van keken):
1. Werken met/voor cliënten
Deskundigheid op het gebied van begeleiding, handeling en/of
dienstverlening
2. Werken in en vanuit een arbeidsomgeving
De vaardigheid om te kunnen functioneren in de organisatie als rol als
collega, teamlid, werkpartner etc.
3. Werken aan professionaliteit en professionalisering
Verantwoordelijkheid voor het onder houden van je beroepscompetenties
en de ontwikkeling van je beroepsgroep in het geheel.
De kernactiviteiten van praktijkonderzoek
voor het uitvoeren van beschrijvend, vergelijkend, definiërend, evaluerend en
verklarend praktijkonderzoek.
Oriënteren
In beeld krijgen welke
praktijkproblemen er zijn, voor wie
zijn deze belangrijk, wat erover
bekend is en wat het belang van
onderzoek kan zijn voor jezelf of
organisatie. Ook ben je bezig met
verkennen en beschrijven met
behulp van de vakliteratuur.
Richten ( lijdt tot de
probleemstelling)
Inzoomen op het praktijkprobleem
en afbakenen tot een duidelijke
onderzoeksvraag. Het doen van
onderzoek en de literatuurstudie,
het doel van het onderzoek en de
onderzoeksvraag, maar niet
uitgewerkt in deelvragen.
Plannen
Samenvatting N. Knipper
, De volgorde, duur en tijdstip van je onderzoeksactiviteit, de selectie
van respondenten en de facilitaire ondersteuning doe je nodig hebt om
zo goed mogelijk antwoord te krijgen op je onderzoeksvraag, hiervoor
schrijf je een onderzoeksplan.
Verzamelen
Je voert de geplande onderzoeksactiviteiten uit en verzamelt die data
die je nodig hebt om je vraag te kunnen beantwoorden dit door
kijkkader, observatieschema, een interview lijndraad of een vragenlijst.
Ontwerpen
Je maakt een ontwerp die in de praktijk test en die data die daar weer
uitkomt gebruik je om te bepalen of het ontwerp voldoet in de praktijk.
Zo niet stel je een plan op om de innovatiecylcus op nieuw te doorgaan.
Rapporteren en presenteren
Door te communiceren, verspreiden van resultaten. Je bent de gehele
cyclus hier me bezig.
Onderzoeksfuncties:
maakt duidelijk wat je met het onderzoek beoogd.
zoekfuncties hiërarchisch en geordend zijn ( Andriessen):
- Definiërend praktijkonderzoek
Je probeert de verschillen en overeenkomsten in denkbeelden van mensen
over bepaalde begrippen in kaart te brengen
- Beschrijvend praktijkonderzoek
Kijken naar wat mensen in de organisatie vinden, hoe de huidige processen
op de werkvloer verlopen, wat de ervaringen zijn met bepaalde
ontwikkelingen binnen de organisatie etc. Bij dit onderzoeksfunctie is
zorgen voor een beschrijving, het in kaart brengen van een thema of
praktijksituatie.
- Vergelijkend praktijkonderzoek
Om de overeenkomst en verschillen te bepalen tussen twee of meer
praktijken of tussen theorie en praktijk.
- Evaluerend praktijkonderzoek
Systematische beoordeling op basis waarvan nieuwe beslissingen kunnen
worden genomen. De waarde van iets wordt vastgesteld.
- Verklarend praktijkonderzoek
Als je onderzoek of zaken daadwerkelijk met elkaar verband houden doe je
een verklarend onderzoek.
Ontwerponderzoek= praktijkonderzoek waarbij je direct werkt aan verbetering
van je eigen beroepspraktijk door doelbewust een ontwerp in te voeren en te
testen.
Kenmerken van een ontwerponderzoek ( Van swn Akker, Gravenmeijer, Mckenney
en Nieveen);
- Dagelijkse praktijk een interventie gevoerd
Samenvatting N. Knipper
