Artikel: inleiding signalering en ethiek
Als je ‘misstanden signaleert’ in een bepaald gezin, wijk of rond een bepaalde gebeurtenis
ken je ‘betekenis’ toe aan gebeurtenissen en situaties die de sociale omstandigheden van
(potentiële) cliënten negatief beïnvloeden.
Engels, directeur van welzijnorganisatie Scoop uit Almelo: ‘Wij werken vanuit het idee: wat
goed is voor mensen. Dan mag je dus moraliseren.
‘Als er in een gezin of buurt grote problemen zijn, moeten professionals niet vraaggestuurd,
maar probleemgestuurd te werk gaan. Dan moeten niet de cliënten of bewoners de richting
geven, maar professionals’, aldus Hans Boutellier. Anders blijken ze ongeloofwaardig.
Deze strategie verandering is inmiddels breed geaccepteerd in ‘welzijnsland’ en de
handelingsverlegenheid uit het verleden zijn we wel kwijtgeraakt.’ Die
handelingsverlegenheid kwam onder meer voort uit het vroegere paternalisme in de
hulpverlening, schetst Lia van Doorn.
Met outreachend werken grijpen we deels weer terug naar wat het maatschappelijk werk ooit
deed. Alleen gieten we het in een eigentijdse vorm. De hulpverlener beweegt zich met
respect in de wereld van de cliënt. De cliënt wordt niet meteen gediskwalificeerd, maar je
kijkt wat ze vinden, waar ze last van hebben en welke behoeften ze hebben. Met respect en
in dialoog.’
Inmiddels wordt het steeds duidelijker dat professionals in veel situaties in hun werk bewust
of onbewust voor morele dilemma’s komen te staan. ‘Professionals worstelen er vooral mee.
Ze koersen dan vooral op hun intuïtie en op ervaring,’ denkt van Doorn. ‘Maar dat is niet
controleerbaar en niet effectief. Het onderstreept de noodzaak tot ondersteuning van die
professionals bij hun morele oordeelsvorming.’
Ethiek is het vak wat zich midden in een turbulente, veranderende wereld begeeft,
observeert en signaleert en dan vooral vragen stelt! Zij geeft niet zelf de antwoorden maar
reikt kaders aan waardoor naar een antwoord kan worden gezocht: in deze bepaalde context
en in dit bepaalde tijdgewricht.
De meeste ethici zijn het er wel over eens dat een afdoend en ‘eeuwig’ antwoord op de
vraag naar ‘goed en kwaad’ niet bestaat. Maar met behulp van de filosofische grondhouding
van nieuwsgierigheid, verwondering en twijfel kunnen ‘situaties’ worden bevraagd en
van antwoorden worden voorzien: responsief en contextueel. Hierdoor ontstaat een continue
dialoog met een sociale werkelijkheid.
Als je ‘misstanden signaleert’ in een bepaald gezin, wijk of rond een bepaalde gebeurtenis
ken je ‘betekenis’ toe aan gebeurtenissen en situaties die de sociale omstandigheden van
(potentiële) cliënten negatief beïnvloeden.
Engels, directeur van welzijnorganisatie Scoop uit Almelo: ‘Wij werken vanuit het idee: wat
goed is voor mensen. Dan mag je dus moraliseren.
‘Als er in een gezin of buurt grote problemen zijn, moeten professionals niet vraaggestuurd,
maar probleemgestuurd te werk gaan. Dan moeten niet de cliënten of bewoners de richting
geven, maar professionals’, aldus Hans Boutellier. Anders blijken ze ongeloofwaardig.
Deze strategie verandering is inmiddels breed geaccepteerd in ‘welzijnsland’ en de
handelingsverlegenheid uit het verleden zijn we wel kwijtgeraakt.’ Die
handelingsverlegenheid kwam onder meer voort uit het vroegere paternalisme in de
hulpverlening, schetst Lia van Doorn.
Met outreachend werken grijpen we deels weer terug naar wat het maatschappelijk werk ooit
deed. Alleen gieten we het in een eigentijdse vorm. De hulpverlener beweegt zich met
respect in de wereld van de cliënt. De cliënt wordt niet meteen gediskwalificeerd, maar je
kijkt wat ze vinden, waar ze last van hebben en welke behoeften ze hebben. Met respect en
in dialoog.’
Inmiddels wordt het steeds duidelijker dat professionals in veel situaties in hun werk bewust
of onbewust voor morele dilemma’s komen te staan. ‘Professionals worstelen er vooral mee.
Ze koersen dan vooral op hun intuïtie en op ervaring,’ denkt van Doorn. ‘Maar dat is niet
controleerbaar en niet effectief. Het onderstreept de noodzaak tot ondersteuning van die
professionals bij hun morele oordeelsvorming.’
Ethiek is het vak wat zich midden in een turbulente, veranderende wereld begeeft,
observeert en signaleert en dan vooral vragen stelt! Zij geeft niet zelf de antwoorden maar
reikt kaders aan waardoor naar een antwoord kan worden gezocht: in deze bepaalde context
en in dit bepaalde tijdgewricht.
De meeste ethici zijn het er wel over eens dat een afdoend en ‘eeuwig’ antwoord op de
vraag naar ‘goed en kwaad’ niet bestaat. Maar met behulp van de filosofische grondhouding
van nieuwsgierigheid, verwondering en twijfel kunnen ‘situaties’ worden bevraagd en
van antwoorden worden voorzien: responsief en contextueel. Hierdoor ontstaat een continue
dialoog met een sociale werkelijkheid.
