Inhoudsopgave Klinische Gezondheidspsychologie in de Geneeskunde
Hunter, Hunter, Kessler (eds), handbook of Clinical Psychology in Medical Settings - evidence-based assessment
and intervention, Springer, 2014, ISBN 978-0-387-09815-9.
HOOFDSTUK 1: PSYCHOLOGIE EN POPULATIE GEZONDHEID MANAGEMENT.......................................................3
1.1 Een overzicht van populatie gezondheid management...........................................................3
1.2 Definities van populatie gezondheid en ziekte management...................................................3
1.3 Tabak gebruik..........................................................................................................................4
1.4 Gewicht management.............................................................................................................4
1.5 Extreme alcohol consumptie....................................................................................................4
HOOFDSTUK 2: GESCHIEDENIS VAN KLINISCHE PSYCHOLOGIE IN MEDISCHE INSTELLINGEN......................................6
2.1 Geschiedenis van klinische gezondheid psychologie................................................................6
2.2 Speciale kwesties in klinische psychologie in medische settings..............................................7
2.3 Rol van de klinische gezondheidspsycholoog in speciale medische zorg..................................8
HOOFDSTUK 3: TRAINING IN PRIMAIRE ZORG ALS BASIS..................................................................................9
3.1 Geïntegreerde zorg voor de toekomst.....................................................................................9
3.2 De paradigma verandering in psychologie naar geïntegreerde zorg training modellen..........9
3.3 Veranderingen in training: mogelijkheden en uitdagingen....................................................10
3.4 Attitudes, klinische, operationele, administratieve en financiële barrières...........................12
3.5 Training in geïntegreerde zorg op predoctoraal level............................................................12
3.6 Geïntegreerde zorg training op stage niveau.........................................................................13
3.7 Samenvatting van aanbevelingen voor de toekomst.............................................................14
HOOFDSTUK 4: KERN COMPETENTIES VOOR PSYCHOLOGEN: HOE SLAAG JE IN MEDISCHE INSTELLINGEN.................14
4.1 Overzicht van de kern competenties......................................................................................14
4.2 Kern competenties weergeven in case voorbeelden.............................................................16
HOOFDSTUK 6: EVIDENCE-BASED PRAKTIJK: CONCEPTEN EN TECHNIEKEN VAN ONDERZOEK VERTALEN IN DE PRAKTIJK
.........................................................................................................................................................17
6.1 De evolutie van ‘evidence-based practice’ in de psychologie.................................................17
6.2 Definiëren evidence-based practice.......................................................................................18
HOOFDSTUK 14: KLINISCHE PSYCHOLOGEN IN PRIMAIRE ZORG INSTELLINGEN...................................................20
14.1 Primaire zorg en patient-centered medical home................................................................20
14.2 Gedragsmatige wetenschappen, family medicine en interne geneeskunde........................21
14.3 Modellen van geïntegreerde gedragsmatige gezondheid diensten in primaire zorg...........21
14.4 Implementeren van collaborative care: focus op een integrated care model......................22
14.5 Uitdagingen van integratie en ontwikkelen van competentie.............................................23
HOOFDSTUK 23: EVIDENCE-BASED PRACTICE IN KLINISCHE GEDRAGSMATIGE ONCOLOGIE....................................23
23.1 Kanker..................................................................................................................................23
23.2 Psychosociale impact en interventies...................................................................................24
23.3 Distress screening................................................................................................................25
23.4 Evidence-based practice in gedragsmatige oncologie.........................................................25
23.5 Evidence-based practice in specifieke kanker soorten.........................................................27
HOOFDSTUK 22: MANAGING VAN CHRONISCHE PIJN IN DE PRIMAIRE ZORG......................................................30
22.1 Acute en chronische pijn......................................................................................................30
22.2 Overzicht bewijs...................................................................................................................30
22.3 Assessment..........................................................................................................................31
22.4 Evidence-based praktijk.......................................................................................................32
22.5 In de praktijk........................................................................................................................32
HOOFDSTUK 17: ENDOCRINOLOGIE..........................................................................................................33
17.1 Diabetes Mellitus.................................................................................................................33
17.2 Diagnose van diabetes.........................................................................................................34
17.3 Overzicht van interventies...................................................................................................34
HOOFDSTUK 20: CHRONISCHE LONGZIEKTES OVER HET LEVEN.......................................................................36
, 20.1 Astma..................................................................................................................................36
20.2 Psychosociale kwesties Astma.............................................................................................36
20.3 Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD)..................................................................37
20.4 Psychosociale kwesties COPD..............................................................................................38
20.5 Cystic Fibrosis.......................................................................................................................39
20.6 Psychosociale kwesties CF....................................................................................................40
HOOFDSTUK 15: OBSTETRIE EN GYNAECOLOGIE..........................................................................................42
15.1 Contextuele factoren die relevant zijn voor de zorg van vrouwen in
obstetrie/gynaecologische instellingen.......................................................................................42
15.2 Mentale gezondheid kwesties bij zwangerschap en geboorte van een kind........................43
15.2 Andere gezondheid bezorgdheden gerelateerd aan Ob/Gyn instelling................................44
15.3 Pijn.......................................................................................................................................46
15.4 Perimenopauze en menopauze............................................................................................46
15.5 Onvruchtbaarheid................................................................................................................47
HOOFDSTUK 16: HOSPITAL-BASED CONSULTATION AND LIAISON SERVICE........................................................48
16.1 Het consultatie proces.........................................................................................................48
16.2 Interventies..........................................................................................................................49
16.3 Klinische kwesties in de praktijk...........................................................................................50
16.4 Andere CL activiteiten..........................................................................................................52
HOOFDSTUK 19: CARDIOVASCULAIRE ZIEKTE..............................................................................................53
19.1 Fysiologie van het cardiovasculaire systeem.......................................................................53
19.2 Medische benadering van assessment en behandeling van cardiovasculaire ziekte...........54
19.3 Assessment van risico voor cardiovasculaire ziekte.............................................................55
19.4 Psychosociale risicofactoren voor cardiovasculaire ziekte...................................................57
19.5 De praktijk...........................................................................................................................58
HOOFDSTUK 21: PRIMAIRE INSOMNIA EN SLAAP APNEU..............................................................................59
21.1 Primary Insomnia.................................................................................................................60
21.2 Assessment en behandeling van insomnia...........................................................................60
21.3 Obstructive Sleep Apneu......................................................................................................62
21.4 Assessment en behandeling van OSA...................................................................................63
HOOFDSTUK 7: MARKETING VAN GEZONDHEIDSPSYCHOLOGIE.......................................................................65
7.1 Het marketing proces............................................................................................................65
7.2 Doorverwijzingen verhogen van andere professionals...........................................................66
HOOFDSTUK 18: GASTRO-INTESTINALE CONDITIES......................................................................................67
18.1 Functionele gastro-intestinale stoornissen..........................................................................67
18.2 Psychologische overwegingen en management van Functional Chronic Gastrointestinal
Disorders......................................................................................................................................69
18.3 Organic Chronic Gastrointestinal Conditions.......................................................................70
HOOFDSTUK 11: WERKEN IN DE PEDIATRIE................................................................................................73
11.1 Acute medische betrokkenheid en de rol van de ouders......................................................73
11.2 Praktische overwegingen.....................................................................................................73
11.3 Chronische medische betrokkenheid....................................................................................74
11.4 Mentale gezondheid kwesties in pediatrische chronische ziektes........................................74
Pagina 2 van 75
,Hoofdstuk 1: Psychologie en Populatie Gezondheid Management
Population health management (populatie gezondheid management) is een benadering om
gezondheid te verbeteren van een gehele populatie door het aansturen van de overheid en systemen
die invloed uitoefenen op de kwaliteit van de gezondheidszorg, de toegang en de uitkomsten. Vanuit
een klinisch perspectief wordt populatie gezondheid gezien als klinische applicaties en interventies
gericht op een hele patiënten populatie in plaats van op individuele patiënten. Minder intensieve
klinische interventies gericht op een gehele populatie zorgen voor meer gezondheidsvoordelen en
impact op de gehele patiënten populatie dan meer effectieve behandelingen die maar toegankelijk
zijn voor een klein percentage van patiënten. Klinische psychologen die werken in een medische
setting hebben een grotere impact op de psychologische en fysieke gezondheid van een populatie
van patiënten.
1.1 Een overzicht van populatie gezondheid management
Concepten gerelateerd aan populatie gezondheid bestaan al voor eeuwen. John Snow ontdekte
namelijk in 1848 de bron (waterpompen) van de cholera epidemie in London. Psycholoog George
Albee was een moderne grondlegger van populatie gezondheid waardoor de traditionele benadering
van verklaren en behandelen van ziektes op individueel niveau op de achtergrond kwam te staat.
Naar individueel niveau kijken was namelijk te beperkend.
1.2 Definities van populatie gezondheid en ziekte management
Disease management (ziekte management) bestaat uit een groep van samenhangende interventies
om chronische condities zoals diabetes te voorkomen of te beheren. Het doel van ziekte
management is om personen die risico lopen voor een of meer chronische condities te identificeren
en het bevorderen van zelf management door de patiënten zelf (bijvoorbeeld sporten) zodat dit zorgt
voor maximale klinische uitkomsten, effectiviteit en efficiëntie van behandeling. In 2008 is de naam
veranderd van disease management naar population health management. Een populatie verwijst
naar een grote groep van individuen die tot een bepaalde categorie behoren zoals religie, etniciteit
of socio-economische status. Daarnaast kan populatie ook verwijzen naar een groep van patiënten in
een speciaal type gezondheidszorg systeem zoals Department of Defense. Gezondheid kan
gedefinieerd worden als afwezigheid van een ziekte of de aanwezigheid van gezondheid. Population
health management verwijst dus naar interventies of benaderingen die de afwezigheid van ziekte of
aanwezigheid van gezondheid bevorderen in een groep specifieke individuen. Deze term wordt ook
gebruikt om te verwijzen naar gezondheidsdeterminanten of gezondheidsuitkomsten binnen een
populatie zoals verhogen prevalentie van roken (gezondheidsdeterminant) zorgt voor verhoogde
cijfers van longkanker (uitkomst).
Population health management bevat een combinatie van primaire, secundaire en tertiaire
preventie programma’s. Primaire interventie zorgt voor het voorkomen van het optreden van een
stoornis of ziekte. Secundaire interventie speelt in op een populatie dat risico loopt op een bepaalde
ziekte en zorgt voor het voorkomen van het helemaal doorzetten van een ziekte. Een voorbeeld is
om patiënten met overgewicht meer te stimuleren voor sporten en gezonde eetgewoontes voordat
co morbide condities gaan optreden. Tertiaire preventie speelt in op populaties die al
gediagnosticeerd zijn met een ziekte en hierbij helpt om de symptomen en ernst te controleren zoals
gewichtsafname voor mensen met diabetes.
Sommige interventies zorgen voor gedragsveranderingen dat indirect leidt tot passieve
gedragsveranderingen die automatische veranderen wanneer de omgeving wordt veranderd. Er zijn
vier categorieën van omgevingsfactoren dat kan zorgen voor het beïnvloeden van populatie gedrag:
Pagina 3 van 75
, (1) beschikbaarheid; (2) fysieke structuur; (3) sociale structuur en wetten (4) media en cultuur. Deze
omgevingsveranderingen moeten vaak op een hoger level worden toegepast, bijvoorbeeld door de
overheid. In klinische settings is er sprake van actieve interventies om gedrag te veranderen van een
patiënt, dit treedt vaak een-op-een op tijdens de sessies met de therapeut. Tegenwoordig wordt ook
veel gebruik gemaakt van de nieuwe technologie zoals telefoon counseling of zorg via internet.
Tabak gebruik, overgewicht en extreme alcohol consumptie zijn de drie grootste
gezondheidsdeterminanten die bijdragen aan het sterftecijfer in Amerika.
1.3 Tabak gebruik
Tabak gebruik is een van de grootste gezondheid risico’s in de wereld en leidt tot sterfte. Population
health interventions kunnen helpen door het verhogen van de beschikbaarheid van behandelingen
voor het stoppen van het gebruik van tabak. Er zijn een aantal interventies op populatie level die
makkelijk toegepast kunnen worden:
Brief primaire zorg interventies
Kan worden toegepast bij primaire zorg instellingen.
Telefoon counseling
Is effectief als een bijproduct interventie en wordt gebruikt als begeleiding bij zelf verandering
interventies. Telefoon counseling kan proactief of reactief zijn. Bij proactieve programma’s
neemt de counselor contact op met de patiënt die meedoet aan het programma, terwijl bij
reactieve counseling op aanvraag is wanneer een patiënt belt.
Zelf-verandering programma’s
Via boeken, digitale video’s, internet interventies en telefoon counseling.
Computer en internet programma’s
Computer en internet programma’s helpen bij het stoppen van roken maar verschillende studies
rapporteren gemixte resultaten over de effectiviteit van computer en internet interventies. De
grote toegankelijkheid van telefoons zorgen er voor dat text messaging programs beter zijn dan
computer of internet programma’s.
1.4 Gewicht management
De prevalentie van obesitas (BMI ≥ 30) blijft stijgen en is een grote risicofactor voor chronische
ziektes zoals cardiovasculaire ziekte, diabetes en zelfs sommige kanker soorten. Het onderliggende
probleem is dat mensen meer calorieën consumeren dan dat ze verbranden. De meest effectieve
behandelingen voor gewicht management zijn multisession cognitive-behavioral treatments.
Verschillende gedragsmatige behandelingen bezitten effectieve componenten van gewichtsverlies
behandeling inclusief zelf monitoring, stimulus controle, cognitieve herstructurering, sociale steun en
aangeleerde gedragsmatige instructies. Niet alleen face-to-face counseling maar ook andere
technologische methoden lijken dezelfde effectiviteit te behalen (telefoon, internet). Communicatie
via de telefoon bespaart de kosten en is een goed middel om aangeleerde gedragsmatige instructies
aan te leren.
1.5 Extreme alcohol consumptie
Extreme alcohol consumptie (> 2 alcohol glazen per dag) wordt vaak omschreven als probleem
drinken of alcohol afhankelijk zijn. Extreme alcohol consumptie is geassocieerd met een verhoogde
risico op verschillende medische condities zoals kanker, pancreatitis, cardiovasculaire problemen et
cetera. Net zoals tabak onthouding en gewicht management, de meest effectieve behandeling voor
alcohol afhankelijkheid is intensieve individuele behandeling met het gebruik van cognitieve
gedragstherapie, medicatie of een combinatie van beide. Het combineren van medicatie en
cognitieve gedragstherapie zorgt voor de grootste vermindering in consumptie van alcohol, in
vergelijking met alleen het gebruik van medicatie of alleen cognitieve gedragstherapie.
Pagina 4 van 75
Hunter, Hunter, Kessler (eds), handbook of Clinical Psychology in Medical Settings - evidence-based assessment
and intervention, Springer, 2014, ISBN 978-0-387-09815-9.
HOOFDSTUK 1: PSYCHOLOGIE EN POPULATIE GEZONDHEID MANAGEMENT.......................................................3
1.1 Een overzicht van populatie gezondheid management...........................................................3
1.2 Definities van populatie gezondheid en ziekte management...................................................3
1.3 Tabak gebruik..........................................................................................................................4
1.4 Gewicht management.............................................................................................................4
1.5 Extreme alcohol consumptie....................................................................................................4
HOOFDSTUK 2: GESCHIEDENIS VAN KLINISCHE PSYCHOLOGIE IN MEDISCHE INSTELLINGEN......................................6
2.1 Geschiedenis van klinische gezondheid psychologie................................................................6
2.2 Speciale kwesties in klinische psychologie in medische settings..............................................7
2.3 Rol van de klinische gezondheidspsycholoog in speciale medische zorg..................................8
HOOFDSTUK 3: TRAINING IN PRIMAIRE ZORG ALS BASIS..................................................................................9
3.1 Geïntegreerde zorg voor de toekomst.....................................................................................9
3.2 De paradigma verandering in psychologie naar geïntegreerde zorg training modellen..........9
3.3 Veranderingen in training: mogelijkheden en uitdagingen....................................................10
3.4 Attitudes, klinische, operationele, administratieve en financiële barrières...........................12
3.5 Training in geïntegreerde zorg op predoctoraal level............................................................12
3.6 Geïntegreerde zorg training op stage niveau.........................................................................13
3.7 Samenvatting van aanbevelingen voor de toekomst.............................................................14
HOOFDSTUK 4: KERN COMPETENTIES VOOR PSYCHOLOGEN: HOE SLAAG JE IN MEDISCHE INSTELLINGEN.................14
4.1 Overzicht van de kern competenties......................................................................................14
4.2 Kern competenties weergeven in case voorbeelden.............................................................16
HOOFDSTUK 6: EVIDENCE-BASED PRAKTIJK: CONCEPTEN EN TECHNIEKEN VAN ONDERZOEK VERTALEN IN DE PRAKTIJK
.........................................................................................................................................................17
6.1 De evolutie van ‘evidence-based practice’ in de psychologie.................................................17
6.2 Definiëren evidence-based practice.......................................................................................18
HOOFDSTUK 14: KLINISCHE PSYCHOLOGEN IN PRIMAIRE ZORG INSTELLINGEN...................................................20
14.1 Primaire zorg en patient-centered medical home................................................................20
14.2 Gedragsmatige wetenschappen, family medicine en interne geneeskunde........................21
14.3 Modellen van geïntegreerde gedragsmatige gezondheid diensten in primaire zorg...........21
14.4 Implementeren van collaborative care: focus op een integrated care model......................22
14.5 Uitdagingen van integratie en ontwikkelen van competentie.............................................23
HOOFDSTUK 23: EVIDENCE-BASED PRACTICE IN KLINISCHE GEDRAGSMATIGE ONCOLOGIE....................................23
23.1 Kanker..................................................................................................................................23
23.2 Psychosociale impact en interventies...................................................................................24
23.3 Distress screening................................................................................................................25
23.4 Evidence-based practice in gedragsmatige oncologie.........................................................25
23.5 Evidence-based practice in specifieke kanker soorten.........................................................27
HOOFDSTUK 22: MANAGING VAN CHRONISCHE PIJN IN DE PRIMAIRE ZORG......................................................30
22.1 Acute en chronische pijn......................................................................................................30
22.2 Overzicht bewijs...................................................................................................................30
22.3 Assessment..........................................................................................................................31
22.4 Evidence-based praktijk.......................................................................................................32
22.5 In de praktijk........................................................................................................................32
HOOFDSTUK 17: ENDOCRINOLOGIE..........................................................................................................33
17.1 Diabetes Mellitus.................................................................................................................33
17.2 Diagnose van diabetes.........................................................................................................34
17.3 Overzicht van interventies...................................................................................................34
HOOFDSTUK 20: CHRONISCHE LONGZIEKTES OVER HET LEVEN.......................................................................36
, 20.1 Astma..................................................................................................................................36
20.2 Psychosociale kwesties Astma.............................................................................................36
20.3 Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD)..................................................................37
20.4 Psychosociale kwesties COPD..............................................................................................38
20.5 Cystic Fibrosis.......................................................................................................................39
20.6 Psychosociale kwesties CF....................................................................................................40
HOOFDSTUK 15: OBSTETRIE EN GYNAECOLOGIE..........................................................................................42
15.1 Contextuele factoren die relevant zijn voor de zorg van vrouwen in
obstetrie/gynaecologische instellingen.......................................................................................42
15.2 Mentale gezondheid kwesties bij zwangerschap en geboorte van een kind........................43
15.2 Andere gezondheid bezorgdheden gerelateerd aan Ob/Gyn instelling................................44
15.3 Pijn.......................................................................................................................................46
15.4 Perimenopauze en menopauze............................................................................................46
15.5 Onvruchtbaarheid................................................................................................................47
HOOFDSTUK 16: HOSPITAL-BASED CONSULTATION AND LIAISON SERVICE........................................................48
16.1 Het consultatie proces.........................................................................................................48
16.2 Interventies..........................................................................................................................49
16.3 Klinische kwesties in de praktijk...........................................................................................50
16.4 Andere CL activiteiten..........................................................................................................52
HOOFDSTUK 19: CARDIOVASCULAIRE ZIEKTE..............................................................................................53
19.1 Fysiologie van het cardiovasculaire systeem.......................................................................53
19.2 Medische benadering van assessment en behandeling van cardiovasculaire ziekte...........54
19.3 Assessment van risico voor cardiovasculaire ziekte.............................................................55
19.4 Psychosociale risicofactoren voor cardiovasculaire ziekte...................................................57
19.5 De praktijk...........................................................................................................................58
HOOFDSTUK 21: PRIMAIRE INSOMNIA EN SLAAP APNEU..............................................................................59
21.1 Primary Insomnia.................................................................................................................60
21.2 Assessment en behandeling van insomnia...........................................................................60
21.3 Obstructive Sleep Apneu......................................................................................................62
21.4 Assessment en behandeling van OSA...................................................................................63
HOOFDSTUK 7: MARKETING VAN GEZONDHEIDSPSYCHOLOGIE.......................................................................65
7.1 Het marketing proces............................................................................................................65
7.2 Doorverwijzingen verhogen van andere professionals...........................................................66
HOOFDSTUK 18: GASTRO-INTESTINALE CONDITIES......................................................................................67
18.1 Functionele gastro-intestinale stoornissen..........................................................................67
18.2 Psychologische overwegingen en management van Functional Chronic Gastrointestinal
Disorders......................................................................................................................................69
18.3 Organic Chronic Gastrointestinal Conditions.......................................................................70
HOOFDSTUK 11: WERKEN IN DE PEDIATRIE................................................................................................73
11.1 Acute medische betrokkenheid en de rol van de ouders......................................................73
11.2 Praktische overwegingen.....................................................................................................73
11.3 Chronische medische betrokkenheid....................................................................................74
11.4 Mentale gezondheid kwesties in pediatrische chronische ziektes........................................74
Pagina 2 van 75
,Hoofdstuk 1: Psychologie en Populatie Gezondheid Management
Population health management (populatie gezondheid management) is een benadering om
gezondheid te verbeteren van een gehele populatie door het aansturen van de overheid en systemen
die invloed uitoefenen op de kwaliteit van de gezondheidszorg, de toegang en de uitkomsten. Vanuit
een klinisch perspectief wordt populatie gezondheid gezien als klinische applicaties en interventies
gericht op een hele patiënten populatie in plaats van op individuele patiënten. Minder intensieve
klinische interventies gericht op een gehele populatie zorgen voor meer gezondheidsvoordelen en
impact op de gehele patiënten populatie dan meer effectieve behandelingen die maar toegankelijk
zijn voor een klein percentage van patiënten. Klinische psychologen die werken in een medische
setting hebben een grotere impact op de psychologische en fysieke gezondheid van een populatie
van patiënten.
1.1 Een overzicht van populatie gezondheid management
Concepten gerelateerd aan populatie gezondheid bestaan al voor eeuwen. John Snow ontdekte
namelijk in 1848 de bron (waterpompen) van de cholera epidemie in London. Psycholoog George
Albee was een moderne grondlegger van populatie gezondheid waardoor de traditionele benadering
van verklaren en behandelen van ziektes op individueel niveau op de achtergrond kwam te staat.
Naar individueel niveau kijken was namelijk te beperkend.
1.2 Definities van populatie gezondheid en ziekte management
Disease management (ziekte management) bestaat uit een groep van samenhangende interventies
om chronische condities zoals diabetes te voorkomen of te beheren. Het doel van ziekte
management is om personen die risico lopen voor een of meer chronische condities te identificeren
en het bevorderen van zelf management door de patiënten zelf (bijvoorbeeld sporten) zodat dit zorgt
voor maximale klinische uitkomsten, effectiviteit en efficiëntie van behandeling. In 2008 is de naam
veranderd van disease management naar population health management. Een populatie verwijst
naar een grote groep van individuen die tot een bepaalde categorie behoren zoals religie, etniciteit
of socio-economische status. Daarnaast kan populatie ook verwijzen naar een groep van patiënten in
een speciaal type gezondheidszorg systeem zoals Department of Defense. Gezondheid kan
gedefinieerd worden als afwezigheid van een ziekte of de aanwezigheid van gezondheid. Population
health management verwijst dus naar interventies of benaderingen die de afwezigheid van ziekte of
aanwezigheid van gezondheid bevorderen in een groep specifieke individuen. Deze term wordt ook
gebruikt om te verwijzen naar gezondheidsdeterminanten of gezondheidsuitkomsten binnen een
populatie zoals verhogen prevalentie van roken (gezondheidsdeterminant) zorgt voor verhoogde
cijfers van longkanker (uitkomst).
Population health management bevat een combinatie van primaire, secundaire en tertiaire
preventie programma’s. Primaire interventie zorgt voor het voorkomen van het optreden van een
stoornis of ziekte. Secundaire interventie speelt in op een populatie dat risico loopt op een bepaalde
ziekte en zorgt voor het voorkomen van het helemaal doorzetten van een ziekte. Een voorbeeld is
om patiënten met overgewicht meer te stimuleren voor sporten en gezonde eetgewoontes voordat
co morbide condities gaan optreden. Tertiaire preventie speelt in op populaties die al
gediagnosticeerd zijn met een ziekte en hierbij helpt om de symptomen en ernst te controleren zoals
gewichtsafname voor mensen met diabetes.
Sommige interventies zorgen voor gedragsveranderingen dat indirect leidt tot passieve
gedragsveranderingen die automatische veranderen wanneer de omgeving wordt veranderd. Er zijn
vier categorieën van omgevingsfactoren dat kan zorgen voor het beïnvloeden van populatie gedrag:
Pagina 3 van 75
, (1) beschikbaarheid; (2) fysieke structuur; (3) sociale structuur en wetten (4) media en cultuur. Deze
omgevingsveranderingen moeten vaak op een hoger level worden toegepast, bijvoorbeeld door de
overheid. In klinische settings is er sprake van actieve interventies om gedrag te veranderen van een
patiënt, dit treedt vaak een-op-een op tijdens de sessies met de therapeut. Tegenwoordig wordt ook
veel gebruik gemaakt van de nieuwe technologie zoals telefoon counseling of zorg via internet.
Tabak gebruik, overgewicht en extreme alcohol consumptie zijn de drie grootste
gezondheidsdeterminanten die bijdragen aan het sterftecijfer in Amerika.
1.3 Tabak gebruik
Tabak gebruik is een van de grootste gezondheid risico’s in de wereld en leidt tot sterfte. Population
health interventions kunnen helpen door het verhogen van de beschikbaarheid van behandelingen
voor het stoppen van het gebruik van tabak. Er zijn een aantal interventies op populatie level die
makkelijk toegepast kunnen worden:
Brief primaire zorg interventies
Kan worden toegepast bij primaire zorg instellingen.
Telefoon counseling
Is effectief als een bijproduct interventie en wordt gebruikt als begeleiding bij zelf verandering
interventies. Telefoon counseling kan proactief of reactief zijn. Bij proactieve programma’s
neemt de counselor contact op met de patiënt die meedoet aan het programma, terwijl bij
reactieve counseling op aanvraag is wanneer een patiënt belt.
Zelf-verandering programma’s
Via boeken, digitale video’s, internet interventies en telefoon counseling.
Computer en internet programma’s
Computer en internet programma’s helpen bij het stoppen van roken maar verschillende studies
rapporteren gemixte resultaten over de effectiviteit van computer en internet interventies. De
grote toegankelijkheid van telefoons zorgen er voor dat text messaging programs beter zijn dan
computer of internet programma’s.
1.4 Gewicht management
De prevalentie van obesitas (BMI ≥ 30) blijft stijgen en is een grote risicofactor voor chronische
ziektes zoals cardiovasculaire ziekte, diabetes en zelfs sommige kanker soorten. Het onderliggende
probleem is dat mensen meer calorieën consumeren dan dat ze verbranden. De meest effectieve
behandelingen voor gewicht management zijn multisession cognitive-behavioral treatments.
Verschillende gedragsmatige behandelingen bezitten effectieve componenten van gewichtsverlies
behandeling inclusief zelf monitoring, stimulus controle, cognitieve herstructurering, sociale steun en
aangeleerde gedragsmatige instructies. Niet alleen face-to-face counseling maar ook andere
technologische methoden lijken dezelfde effectiviteit te behalen (telefoon, internet). Communicatie
via de telefoon bespaart de kosten en is een goed middel om aangeleerde gedragsmatige instructies
aan te leren.
1.5 Extreme alcohol consumptie
Extreme alcohol consumptie (> 2 alcohol glazen per dag) wordt vaak omschreven als probleem
drinken of alcohol afhankelijk zijn. Extreme alcohol consumptie is geassocieerd met een verhoogde
risico op verschillende medische condities zoals kanker, pancreatitis, cardiovasculaire problemen et
cetera. Net zoals tabak onthouding en gewicht management, de meest effectieve behandeling voor
alcohol afhankelijkheid is intensieve individuele behandeling met het gebruik van cognitieve
gedragstherapie, medicatie of een combinatie van beide. Het combineren van medicatie en
cognitieve gedragstherapie zorgt voor de grootste vermindering in consumptie van alcohol, in
vergelijking met alleen het gebruik van medicatie of alleen cognitieve gedragstherapie.
Pagina 4 van 75
