Bijeenkomst 7: Derdenbescherming en verkrijgende verjaring
Algemene zelfstudievragen:
Welke derdenbeschermingsbepalingen kent Boek 3 BW?
Boek 3 BW kent derdenbeschermingsbepalingen tegen beschikkingsonbevoegdheid (artt. 3:86 BW en 3:88 BW)
en tegen onjuiste en onvolledige inschrijving in registers (artt. 3:24 BW, 3:25 BW en 3:26 BW).
Wat is het gevolg van vernietiging van de titel, wanneer overdracht op grond van deze titels reeds heeft
plaatsgevonden?
Vernietiging werkt met terugwerkende kracht wat betekent dat achteraf een ongeldige titel aan de overdracht ten
grondslag heeft gelegen en er dus geen overdracht tot stand is gekomen. De vervreemder (degene die het goed
overdraagt) is ondanks de levering door terugwerkende kracht rechthebbende gebleven, de verkrijger nooit
rechthebbende geworden.
Wie wordt op grond van art. 3:86 BW dan wel art. 3:88 BW beschermd?
De derde persoon/verkrijger
Waarin onderscheiden de beschermingsbepalingen art. 3:86 BW en 3:88 BW zich van elkaar?
Art. 3:86 BW heeft betrekking op de overdracht van een roerende zaak niet-registergoed, een vordering aan
toonder of een vordering aan order. Art. 3:88 BW beschermt wanneer het gaat om registergoederen.
Wat is het doel van art. 3:86 lid 3 BW?
Art. 3:86 lid 3 BW gaat over derdenbescherming in geval van diefstal. In geval van diefstal geeft art. 3:86 lid 3
BW een uitzondering op de derdenbeschermingsregel van lid 1 van hetzelfde artikel. Indien de oorspronkelijke
eigenaar van een roerende zaak zijn bezit heeft verloren als gevolg van diefstal, kan hij gedurende drie jaar na de
diefstal de zaak als zijn eigendom opeisen onder wie dan ook, tenzij sprake is van uitzondering sub a of b.
Ratio: diefstal mag niet lonen, een onverkorte derdenbescherming zou daaraan in de weg kunnen staan.
Indien de zaak is verkregen door een natuurlijk persoon niet handelend in de uitoefening van beroep of bedrijf
(kortweg: een consument) van een bedrijfsmatig in soortgelijke zaken handelende vervreemder (een winkelier)
in een daartoe bestemde bedrijfsruimte wordt de verkrijger toch rechthebbende, ondanks het feit dat het een
gestolen zaak betreft. Ratio: in de reguliere handel behoeft men geen gestolen zaken te verwachten. Betreft het
een gestolen zaak, dan berust het risico daarvan bij de rechthebbende, niet bij de consument.
Wat houdt de wegwijsplicht in? Waar is deze wettelijk geregeld? Hoe verhoudt deze plicht zich tot art. 3:86
BW?
De wegwijsplicht is geregeld in art. 3:87 BW. Naast het criterium van goede trouw als bedoeld in art. 3:86 BW
bestaat er nog een tweede criterium voor een geslaagd beroep op derdenbescherming, namelijk de in art. 3:87
neergelegde wegwijsplicht. Indien verlangd, dient de derde binnen drie jaar na zijn verkrijging onverwijld
gegevens te verschaffen omtrent de persoon van wie hij het goed heeft verkregen dan wel gegevens omtrent deze
persoon te kunnen traceren.
Ratio wegwijsplicht: de oorspronkelijke rechthebbende is zijn recht door de werking van art. 3:86 BW verloren;
met deze informatie kan hij nog te weten komen wie hij eventueel kan aanspreken.
Welke twee vormen van verjaring kent de wet?
Er zijn twee varianten van verkrijgende verjaring:
Korte verjaring: bezitter te goeder trouw (art. 3:99 BW)
Lange verjaring: bezitter niet te goeder trouw (art. 3:105 jo. art. 3:306)
, Verkrijgende verjaring (art. 3:99 BW): rechten op roerende zaken die niet-registergoederen zijn, en rechten aan
toonder of order worden door een bezitter te goeder trouw verkregen door een onafgebroken bezit van drie jaren,
andere goederen door een onafgebroken bezit van tien jaren.
Art. 3:306 BW: ‘Indien de wet niet anders bepaalt, verjaart een rechtsvordering door verloop van twintig jaren.’
Dit leerstuk heet bevrijdende verjaring.
Art. 3:105 BW: ‘Hij die een goed bezit op het tijdstip waarop de verjaring van de rechtsvordering strekkende tot
beëindiging van het bezit wordt voltooid, verkrijgt dat goed, ook al was zijn bezit niet te goeder trouw.’
Dit leerstuk heet verkrijgende verjaring
Ratio van de verjaring tegenover een bezitter te kwader trouw: verkeersbelang, rechtszekerheid.
Wat zijn de voorwaarden voor verkrijgende verjaring van roerende zaken?
Van verkrijgende verjaring is sprake wanneer een persoon een roerende zaak (niet-registergoed), rechten aan
toonder of order, te goeder trouw voor drie jaren in bezit heeft gehad.
Er moet dus sprake zijn van bezit. Wanneer is iemand bezitter? Bezit is het houden van een goed voor zichzelf
(artikel 3:107 BW). Of iemand een goed voor zichzelf houdt (bezit) of voor een ander wordt naar
verkeersopvattingen beoordeeld, met inachtneming van de artikelen 3:109 – 117 BW en overigens op grond van
uiterlijke feiten. Wil er sprake zijn van bezit dan zal sprake moeten zijn van het direct of indirect uitoefenen van
de feitelijke macht over een goed (zaak of recht) met de (al dan niet gerechtvaardigde) pretentie rechthebbende
(eigenaar) te zijn.
Taak 19: De grote verbouwing
Wat is de invloed van een geslaagd beroep op misbruik van omstandigheden?
Misbruik van omstandigheden is geregeld in art. 3:44 lid 1 sub c BW jo art. 3:44 lid 4 BW. Een rechtshandeling
is vernietigbaar, wanneer zij door bedreiging, door bedrog of door misbruik van omstandigheden is tot stand
gekomen. Misbruik van omstandigheden is aanwezig, wanneer iemand die weet of moet begrijpen dat een ander
door bijzondere omstandigheden, zoals noodtoestand, afhankelijkheid, lichtzinnigheid, abnormale
geestestoestand of onervarenheid, bewogen wordt tot het verrichten van een rechtshandeling, het tot stand komen
van die rechtshandeling bevordert, ofschoon hetgeen hij weet of moet begrijpen hem daarvan zou behoren te
weerhouden.
Wat zijn de rechtsgevolgen van vernietiging?
De vernietiging van een rechtshandeling heeft in beginsel terugwerkende kracht (art. 3:53 BW). Dit betekent dat
de rechtshandeling wordt geacht nimmer te hebben bestaan.
Kan Cremers beschermd worden en toch eigenaar worden/blijven?
Eerst toetsen aan artikel 3:84 BW (titel + levering moeten wel geldig zijn)
Derdenbescherming is geregeld in art. 3:86 BW en 3:88 BW. Art. 3:86 BW heeft betrekking op roerende zaken,
niet-registergoederen of een recht aan toonder of order. Art. 3:88 BW heeft betrekking op registergoederen,
rechten op naam of andere goederen waarop artikel 86 niet van toepassing is. Om deze vraag te beantwoorden,
moet er getoetst worden aan art. 3:88 BW.
De vereisten voor een geslaagd beroep op derdenbescherming krachtens art. 3:88 lid 1 BW:
1. Er is sprake van beschikkingsonbevoegdheid van de vervreemder.
2. Deze onbevoegdheid vloeit voort uit de ongeldigheid van een vorige overdracht
3. De ongeldigheid van deze vroegere overdracht mag geen gevolg zijn van beschikkingsonbevoegdheid van de
toenmalige vervreemder.
4. De levering betreft een registergoed, een recht op naam of een ander goed waarop art. 3:86 niet van toepassing
Algemene zelfstudievragen:
Welke derdenbeschermingsbepalingen kent Boek 3 BW?
Boek 3 BW kent derdenbeschermingsbepalingen tegen beschikkingsonbevoegdheid (artt. 3:86 BW en 3:88 BW)
en tegen onjuiste en onvolledige inschrijving in registers (artt. 3:24 BW, 3:25 BW en 3:26 BW).
Wat is het gevolg van vernietiging van de titel, wanneer overdracht op grond van deze titels reeds heeft
plaatsgevonden?
Vernietiging werkt met terugwerkende kracht wat betekent dat achteraf een ongeldige titel aan de overdracht ten
grondslag heeft gelegen en er dus geen overdracht tot stand is gekomen. De vervreemder (degene die het goed
overdraagt) is ondanks de levering door terugwerkende kracht rechthebbende gebleven, de verkrijger nooit
rechthebbende geworden.
Wie wordt op grond van art. 3:86 BW dan wel art. 3:88 BW beschermd?
De derde persoon/verkrijger
Waarin onderscheiden de beschermingsbepalingen art. 3:86 BW en 3:88 BW zich van elkaar?
Art. 3:86 BW heeft betrekking op de overdracht van een roerende zaak niet-registergoed, een vordering aan
toonder of een vordering aan order. Art. 3:88 BW beschermt wanneer het gaat om registergoederen.
Wat is het doel van art. 3:86 lid 3 BW?
Art. 3:86 lid 3 BW gaat over derdenbescherming in geval van diefstal. In geval van diefstal geeft art. 3:86 lid 3
BW een uitzondering op de derdenbeschermingsregel van lid 1 van hetzelfde artikel. Indien de oorspronkelijke
eigenaar van een roerende zaak zijn bezit heeft verloren als gevolg van diefstal, kan hij gedurende drie jaar na de
diefstal de zaak als zijn eigendom opeisen onder wie dan ook, tenzij sprake is van uitzondering sub a of b.
Ratio: diefstal mag niet lonen, een onverkorte derdenbescherming zou daaraan in de weg kunnen staan.
Indien de zaak is verkregen door een natuurlijk persoon niet handelend in de uitoefening van beroep of bedrijf
(kortweg: een consument) van een bedrijfsmatig in soortgelijke zaken handelende vervreemder (een winkelier)
in een daartoe bestemde bedrijfsruimte wordt de verkrijger toch rechthebbende, ondanks het feit dat het een
gestolen zaak betreft. Ratio: in de reguliere handel behoeft men geen gestolen zaken te verwachten. Betreft het
een gestolen zaak, dan berust het risico daarvan bij de rechthebbende, niet bij de consument.
Wat houdt de wegwijsplicht in? Waar is deze wettelijk geregeld? Hoe verhoudt deze plicht zich tot art. 3:86
BW?
De wegwijsplicht is geregeld in art. 3:87 BW. Naast het criterium van goede trouw als bedoeld in art. 3:86 BW
bestaat er nog een tweede criterium voor een geslaagd beroep op derdenbescherming, namelijk de in art. 3:87
neergelegde wegwijsplicht. Indien verlangd, dient de derde binnen drie jaar na zijn verkrijging onverwijld
gegevens te verschaffen omtrent de persoon van wie hij het goed heeft verkregen dan wel gegevens omtrent deze
persoon te kunnen traceren.
Ratio wegwijsplicht: de oorspronkelijke rechthebbende is zijn recht door de werking van art. 3:86 BW verloren;
met deze informatie kan hij nog te weten komen wie hij eventueel kan aanspreken.
Welke twee vormen van verjaring kent de wet?
Er zijn twee varianten van verkrijgende verjaring:
Korte verjaring: bezitter te goeder trouw (art. 3:99 BW)
Lange verjaring: bezitter niet te goeder trouw (art. 3:105 jo. art. 3:306)
, Verkrijgende verjaring (art. 3:99 BW): rechten op roerende zaken die niet-registergoederen zijn, en rechten aan
toonder of order worden door een bezitter te goeder trouw verkregen door een onafgebroken bezit van drie jaren,
andere goederen door een onafgebroken bezit van tien jaren.
Art. 3:306 BW: ‘Indien de wet niet anders bepaalt, verjaart een rechtsvordering door verloop van twintig jaren.’
Dit leerstuk heet bevrijdende verjaring.
Art. 3:105 BW: ‘Hij die een goed bezit op het tijdstip waarop de verjaring van de rechtsvordering strekkende tot
beëindiging van het bezit wordt voltooid, verkrijgt dat goed, ook al was zijn bezit niet te goeder trouw.’
Dit leerstuk heet verkrijgende verjaring
Ratio van de verjaring tegenover een bezitter te kwader trouw: verkeersbelang, rechtszekerheid.
Wat zijn de voorwaarden voor verkrijgende verjaring van roerende zaken?
Van verkrijgende verjaring is sprake wanneer een persoon een roerende zaak (niet-registergoed), rechten aan
toonder of order, te goeder trouw voor drie jaren in bezit heeft gehad.
Er moet dus sprake zijn van bezit. Wanneer is iemand bezitter? Bezit is het houden van een goed voor zichzelf
(artikel 3:107 BW). Of iemand een goed voor zichzelf houdt (bezit) of voor een ander wordt naar
verkeersopvattingen beoordeeld, met inachtneming van de artikelen 3:109 – 117 BW en overigens op grond van
uiterlijke feiten. Wil er sprake zijn van bezit dan zal sprake moeten zijn van het direct of indirect uitoefenen van
de feitelijke macht over een goed (zaak of recht) met de (al dan niet gerechtvaardigde) pretentie rechthebbende
(eigenaar) te zijn.
Taak 19: De grote verbouwing
Wat is de invloed van een geslaagd beroep op misbruik van omstandigheden?
Misbruik van omstandigheden is geregeld in art. 3:44 lid 1 sub c BW jo art. 3:44 lid 4 BW. Een rechtshandeling
is vernietigbaar, wanneer zij door bedreiging, door bedrog of door misbruik van omstandigheden is tot stand
gekomen. Misbruik van omstandigheden is aanwezig, wanneer iemand die weet of moet begrijpen dat een ander
door bijzondere omstandigheden, zoals noodtoestand, afhankelijkheid, lichtzinnigheid, abnormale
geestestoestand of onervarenheid, bewogen wordt tot het verrichten van een rechtshandeling, het tot stand komen
van die rechtshandeling bevordert, ofschoon hetgeen hij weet of moet begrijpen hem daarvan zou behoren te
weerhouden.
Wat zijn de rechtsgevolgen van vernietiging?
De vernietiging van een rechtshandeling heeft in beginsel terugwerkende kracht (art. 3:53 BW). Dit betekent dat
de rechtshandeling wordt geacht nimmer te hebben bestaan.
Kan Cremers beschermd worden en toch eigenaar worden/blijven?
Eerst toetsen aan artikel 3:84 BW (titel + levering moeten wel geldig zijn)
Derdenbescherming is geregeld in art. 3:86 BW en 3:88 BW. Art. 3:86 BW heeft betrekking op roerende zaken,
niet-registergoederen of een recht aan toonder of order. Art. 3:88 BW heeft betrekking op registergoederen,
rechten op naam of andere goederen waarop artikel 86 niet van toepassing is. Om deze vraag te beantwoorden,
moet er getoetst worden aan art. 3:88 BW.
De vereisten voor een geslaagd beroep op derdenbescherming krachtens art. 3:88 lid 1 BW:
1. Er is sprake van beschikkingsonbevoegdheid van de vervreemder.
2. Deze onbevoegdheid vloeit voort uit de ongeldigheid van een vorige overdracht
3. De ongeldigheid van deze vroegere overdracht mag geen gevolg zijn van beschikkingsonbevoegdheid van de
toenmalige vervreemder.
4. De levering betreft een registergoed, een recht op naam of een ander goed waarop art. 3:86 niet van toepassing
