Hoofdstuk 16, kapitaalbelangen
16.1 Mondelinge waarderingsgrondslagen
Als een onderneming participeert in het eigen vermogen van een andere onderneming,
heeft zij daarin een kapitaalbelang. Bij een kapitaalbelang in een nv of bv bezit de houder
van het belang dus aandelen in die nv of bv. Bij de waardering van het kapitaalbelang kan
een onderscheid gemaakt worden tussen de volgende vijf waarderingsgrondslagen:
1. Rechtstreekse waardering kapitaalbelang:
a. Aanschafprijs
b. Actuele waarde
c. Reële waarde
2. Waardering achterliggende activa en verplichtingen:
a. Nettovermogenswaarde
b. Equitymethode
16.1.1 Aanschafprijs
Bij waardering tegen aanschafprijs wordt het kapitaalbelang te boek gesteld voor het
betaalde bedrag. De waardering verandert later niet meer, tenzij zich een duurzame
waardedaling voordoet; in dat geval dient afboeking naar lagere werkelijke waarde plaats te
vinden. Als resultaat uit het kapitaalbelang wordt het gedeclareerde dividend verantwoord.
Dit tot de volgende boekingen:
Kapitaalbelang
Aan Liquide middelen
+
Liquide middelen
Aan Resultaat uit kapitaalbelang
Waardering tegen aanschafprijs heeft als sterk punt dat er een objectieve waardemaatstaf
gebruikt wordt Er zijn echter ook nadelen:
Een stijging van de werkelijke waarde van het kapitaalbelang komt in de boekwaarde
niet tot uiting, waardoor er na verloop van tijd een grote stille reserve in de post
Kapitaalbelang kan schuilen.
De op moment van overname betaalde goodwill blijft in principe permanent
geactiveerd in de balans post Kapitaalbelang. Goodwill is het verschil tussen de
aanschafprijs en de nettovermogenswaarde van het kapitaalbelang.
Als de houder een zodanig groot aandelenpakket in zijn bezit heeft dat hij invloed op
het dividendbeleid kan uitoefenen, bestaat het gevaar dat er door de houder van het
pakket aan winststuring gedaan wordt: in jaren dat de winst uit eigen
bedrijfsactiviteiten van de houder tegenvalt, kan deze zich een extra groot dividend
laten uitkeren, terwijl in goede jaren wordt afgezien van dividenduitkering.
16.1.2 Actuele waarde
Bij toepassing van actuele waarde wordt een waardeverandering van het kapitaalbelang aan
de passiefzijde van de balans verwerkt in de post herwaarderingsreserve. Ook hier wordt het
gedeclareerde dividend als resultaat uit het kapitaalbelang verantwoord.
Kapitaalbelang
Aan Liquide middelen
+
, Liquide middelen
Kapitaalbelang
Aan Resultaat uit kapitaalbelang
Aan Herwaarderingsreserve
Waardering op actuele waarde zorgt ervoor dat er zich geen stille reserves in de post
Kapitaalbelang bevinden. Echter, het bepalen van de actuele waarde is niet eenvoudig.
16.1.3 Reële waarde
In geval van aandelen zullen de reële waarde (dit is de verkoopwaarde) en de actuele
waarde (dit is de actuele inkoopprijs) in principe samenvallen. Bij toepassing van reële
waarde wordt de waardeverandering van het kapitaalbelang echter als winst beschouwd en
niet verwerkt in een herwaarderingsreserve. Het resultaat uit het kapitaalbelang bestaat
daarmee uit de som van het gedeclareerde dividend en de waardemutatie van het
kapitaalbelang.
Kapitaalbelang
Aan Liquide middelen
+
Liquide middelen
Kapitaalbelang
Aan Resultaat uit kapitaalbelang
16.1.4 Nettovermogenswaarde
Het kapitaalbelang wordt gewaardeerd op het bedrag waarvoor de activa en verplichtingen
per saldo in balans van de deelnemer zouden zijn opgenomen, als hij niet de aandelen had
verworven, maar rechtstreeks die activa en verplichtingen. Als de koper van het belang een
bedrag betaalt dat geen betrekking heeft op een aanwezige post, is er sprake van goodwill.
Deze goodwill wordt als aparte post in de balans van de houder opgenomen.
Goodwill
Kapitaalbelang
Aan Liquide middelen
Als wordt gewaardeerd tegen nettovermogenswaarde moet bij de herberekende
openingsbalans het verschil tussen de fair value en de boekwaarde van de activa en
verplichtingen opgenomen worden onder de algemene reserve. Verder moet het zichtbare
eigen vermogen aangepast worden. Er moet namelijk rekening worden gehouden met het
feit dat de overnameprijs gebaseerd is op de werkelijke waarde van de activa en
verplichtingen. Verder dient rekening gehouden te worden met eventuele verschillen in
gebruikte grondslagen voor het opstellen van de jaarrekening die tussen de 2 partijen
kunnen bestaan.
Toepassing van de nettovermogenswaarde wordt het resultaat uit het kapitaalbelang niet
beïnvloed door de hoogte van het dividend. Immers, bij dividenduitkering nemen de liquide
middelen bij de houder met het belang toe, maar daalt de nettovermogenswaarde van het
kapitaalbelang met hetzelfde bedrag.
16.1 Mondelinge waarderingsgrondslagen
Als een onderneming participeert in het eigen vermogen van een andere onderneming,
heeft zij daarin een kapitaalbelang. Bij een kapitaalbelang in een nv of bv bezit de houder
van het belang dus aandelen in die nv of bv. Bij de waardering van het kapitaalbelang kan
een onderscheid gemaakt worden tussen de volgende vijf waarderingsgrondslagen:
1. Rechtstreekse waardering kapitaalbelang:
a. Aanschafprijs
b. Actuele waarde
c. Reële waarde
2. Waardering achterliggende activa en verplichtingen:
a. Nettovermogenswaarde
b. Equitymethode
16.1.1 Aanschafprijs
Bij waardering tegen aanschafprijs wordt het kapitaalbelang te boek gesteld voor het
betaalde bedrag. De waardering verandert later niet meer, tenzij zich een duurzame
waardedaling voordoet; in dat geval dient afboeking naar lagere werkelijke waarde plaats te
vinden. Als resultaat uit het kapitaalbelang wordt het gedeclareerde dividend verantwoord.
Dit tot de volgende boekingen:
Kapitaalbelang
Aan Liquide middelen
+
Liquide middelen
Aan Resultaat uit kapitaalbelang
Waardering tegen aanschafprijs heeft als sterk punt dat er een objectieve waardemaatstaf
gebruikt wordt Er zijn echter ook nadelen:
Een stijging van de werkelijke waarde van het kapitaalbelang komt in de boekwaarde
niet tot uiting, waardoor er na verloop van tijd een grote stille reserve in de post
Kapitaalbelang kan schuilen.
De op moment van overname betaalde goodwill blijft in principe permanent
geactiveerd in de balans post Kapitaalbelang. Goodwill is het verschil tussen de
aanschafprijs en de nettovermogenswaarde van het kapitaalbelang.
Als de houder een zodanig groot aandelenpakket in zijn bezit heeft dat hij invloed op
het dividendbeleid kan uitoefenen, bestaat het gevaar dat er door de houder van het
pakket aan winststuring gedaan wordt: in jaren dat de winst uit eigen
bedrijfsactiviteiten van de houder tegenvalt, kan deze zich een extra groot dividend
laten uitkeren, terwijl in goede jaren wordt afgezien van dividenduitkering.
16.1.2 Actuele waarde
Bij toepassing van actuele waarde wordt een waardeverandering van het kapitaalbelang aan
de passiefzijde van de balans verwerkt in de post herwaarderingsreserve. Ook hier wordt het
gedeclareerde dividend als resultaat uit het kapitaalbelang verantwoord.
Kapitaalbelang
Aan Liquide middelen
+
, Liquide middelen
Kapitaalbelang
Aan Resultaat uit kapitaalbelang
Aan Herwaarderingsreserve
Waardering op actuele waarde zorgt ervoor dat er zich geen stille reserves in de post
Kapitaalbelang bevinden. Echter, het bepalen van de actuele waarde is niet eenvoudig.
16.1.3 Reële waarde
In geval van aandelen zullen de reële waarde (dit is de verkoopwaarde) en de actuele
waarde (dit is de actuele inkoopprijs) in principe samenvallen. Bij toepassing van reële
waarde wordt de waardeverandering van het kapitaalbelang echter als winst beschouwd en
niet verwerkt in een herwaarderingsreserve. Het resultaat uit het kapitaalbelang bestaat
daarmee uit de som van het gedeclareerde dividend en de waardemutatie van het
kapitaalbelang.
Kapitaalbelang
Aan Liquide middelen
+
Liquide middelen
Kapitaalbelang
Aan Resultaat uit kapitaalbelang
16.1.4 Nettovermogenswaarde
Het kapitaalbelang wordt gewaardeerd op het bedrag waarvoor de activa en verplichtingen
per saldo in balans van de deelnemer zouden zijn opgenomen, als hij niet de aandelen had
verworven, maar rechtstreeks die activa en verplichtingen. Als de koper van het belang een
bedrag betaalt dat geen betrekking heeft op een aanwezige post, is er sprake van goodwill.
Deze goodwill wordt als aparte post in de balans van de houder opgenomen.
Goodwill
Kapitaalbelang
Aan Liquide middelen
Als wordt gewaardeerd tegen nettovermogenswaarde moet bij de herberekende
openingsbalans het verschil tussen de fair value en de boekwaarde van de activa en
verplichtingen opgenomen worden onder de algemene reserve. Verder moet het zichtbare
eigen vermogen aangepast worden. Er moet namelijk rekening worden gehouden met het
feit dat de overnameprijs gebaseerd is op de werkelijke waarde van de activa en
verplichtingen. Verder dient rekening gehouden te worden met eventuele verschillen in
gebruikte grondslagen voor het opstellen van de jaarrekening die tussen de 2 partijen
kunnen bestaan.
Toepassing van de nettovermogenswaarde wordt het resultaat uit het kapitaalbelang niet
beïnvloed door de hoogte van het dividend. Immers, bij dividenduitkering nemen de liquide
middelen bij de houder met het belang toe, maar daalt de nettovermogenswaarde van het
kapitaalbelang met hetzelfde bedrag.
