Samenvatting Literatuur vanaf 1914-einde boek

53. Historische achtergrond 1914-1945 Tussen de wereldoorlogen

 Na WO1: roaring twenties, maar al snel: beurscrisis en WO2.
 Veel landen kwamen onder dictatoriaal bewind.
 Cultuurbeweging rond WO1 tot ontwikkeling: Modernismeradicaal nieuwe kunst.

54. Het Modernisme

Beeldende kunst
 Mensen reageren negatief op moderne kunst: kunst moet volgens hen realistisch zijn.
 Modernisme: ideeën en gevoelens uitdrukken m.b.v. kleuren, vormen, (afbeeldingen.)
 Dictaturen ook negatief: propaganda is nu niet meer mogelijk in de kunst.

Muziek
 Jazz kwam op, maar weer afwijzend. Vooral jeugdcultuur.
 Klassieke muziek: twaalftoonsmuziek in Weense school. (alleen voor kleine groep
‘’kenners’’)
o Arnold Schönberg gebruikte twaalf halve tonengeen harmonie, maar
contrasten.
o Igor Stravinsky: modernistische bewerkingen van Russische volksmuziek.

Film
 Rond WO1 wordt de film een echte kunstvorm, daarvoor alleen verfilmd toneel.
 Mogelijkheden ontdekken: close-up, fading, slowmotion.
o Montage: het in een bepaalde volgorde plaatsen van opnamen, zoals de
regisseur het wil.
 Als eerste toegepast door: Eisenstein
 Technische vooruitgang: ontwikkeling van geluid en kleur.
o 1927:1e geluidsfilm, 6 jaar later 1e kleurenfilm.

Avant-garde
 = Modernisme (avant-garde = voorhoede).
o mensen die voorlopen op bepaald gebied (kleding, gedrag).
o Rond WO1: ‘historische avant-garde’. 2 belangrijke richtingen hierbij:
 Expressionisme
 Dadaïsme
 Maar ook(vooral beeldend kunst): kubisme, futurisme, constructivisme.
 In Frankrijk: surrealisme. Reactie in DE: de nieuwe zakelijkheid.

55. Het expressionalisme

Realisme: uitbeelden van de werkelijkheid.
Impressionisme: uitbeelden van de indruk.
Expressionisme: uitbeelden van gevoel (met kleur).

Schilderkunst en film
 Tijdens Fin de siècle: impressionisme: indruk weergevenogen en hart.
 Nu expressionisme: steeds meer gevoelhart.
o Haftmann:’’De afbeeldingsfunctie slaat om in de uitdrukkingsfunctie’’.
 Beroemd expr. schilderij: De toren der blauwe paarden.
o Realiteit gedeformeerd (misvormd).

, o Deformaties kunnen overgaan in abstracte of non-figuratieve kunst.
 Het is dan een ‘ding’ geworden, wat alleen naar zichzelf wijst.
(autonoom)

 In Frankrijk heet het expressionalisme fauvisme (fauve=wild dier)
o Uit Frankrijk: Matisse
o Uit Duitsland: Franz Marc.
 In Duitsland bloeide expressionistische film:
o Uitbundige montage en felle contrasten in belichting.
o Das Kabinett des Dr. Caligari en Metropolis

Literatuur
 In poëzie grote rol van expressionisme:
 Geen klassieke vers, maar vrije verzen: emotie zo direct mogelijk uiten.
o Geen metrum, strofebouw, rijm.
o Onvolledige, ongrammaticale zinnen.
o Minder interpunctie.
o Rare woordcombinaties (blauw geluk)
o Minder bn
o Onderwerpen: stadsleven (ipv natuur)
o Poëzie kan (net als schilderkunst in abstracte) overgaan in poésie pure:
gedichten waarin het niet gaat om concrete inhoud, maar sfeer/gevoel wordt
opgeroepen.

 Schrijvers: Paul van Ostaijen en Marsman.
 Expressionisme kleinere rol in proza:
o Verhalen horen tot de groteske: ongelijksoortige elementen lopen door elkaar,
zoals komisch/tragisch, verheven/platvloers, ernstig/luchtig.
 Kan leiden tot absurdisme (Kafka): het consequent volhouden van een
gedachtegang tot in het waanzinnige.


Impressionisme Expressionisme
Ogen en hart Alleen hart
Afbeelding Uitdrukking
Vaag Scherp
Natuur Stadsleven
Veel bn Meer zn en ww
Klassieke vers Vrije vers

56. Kubisme, futurisme, constructivisme

Kubisme
 Rond 1900 in Frankrijk
 Alle vormen zijn gebaseerd op: bol, kegel, piramide
 Object weergeven vanuit verschillende punten tegelijkertijd:
o simultanéité (gelijktijdigheid).
 Schilder beweegt rondom object.
 Eeuwige schoonheid van de geometrische abstracties  soms non-figuratief.
 Kubist: Pablo Picasso