Samenvatting voeding - blok 1.4
Stegeman – Hoofdstuk 12
12.1 Belang van voeding voor en tijdens de zwangerschap
Ongezonde voeding en andere ongezonde leefstijlgewoonten dragen bij aan een kleinere kans op
zwangerschap. Een goede voedingstoestand geeft meer kans op een normale zwangerschap en een
gezond kind. Een slechte groei in de baarmoeder heeft invloed op gezondheidseffecten op latere
leeftijd. In de foetale periode zijn kritieke perioden van groei, waarin ondervoeding gevolgen kan
hebben op de gezondheid op latere leeftijd.
Situaties waarin een grotere kans bestaat op een slechte voedingstoestand zijn:
- Tienerzwangerschappen
- Snel opeenvolgende zwangerschappen
- Meerlingzwangerschappen
- Veelvuldige misselijkheid en braken
- Overmatig gebruik van alcohol
- Gebruik van drugs
De zwangerschap wordt in drie perioden onderverdeeld:
- De eerste drie maanden: Alle organen van de foetus worden aangelegd
- De tweede drie maanden: Alle organen ontwikkelen zich verder
- De derde drie maanden: Het accent ligt op de groei
12.2 Het begin van de zwangerschap
Tijdens het begin van de zwangerschap kan misselijkheid en verandering van smaak voorkomen. In
het eerste trimester van de zwangerschap worden de organen aangelegd en is de schadelijkheid door
bepaalde gewoonten het grootst. Ook wordt het eten van halfgaar vlees tijdens de zwangerschap
afgeraden, omdat de vrouw geïnfecteerd kan raken met toxoplasmose of besmet kan worden met de
bacterie Listeria.
Aandachtspunten voor een optimale voedingstoestand van de moeder:
- Voldoende energie; uitgebalanceerde voeding, met variatie
Voedingsveranderingen, minimaal 3-4 maanden van tevoren invoeren. Wanneer je de
leefstijl aanpast, duurt het nog ongeveer 3 maanden voordat het oude zaad vervangen is.
- Foliumzuur wel suppleren bij kinderwens (400 µg). Een goede foliumzuurvoorziening
verkleint de kans op neuraalbuisdefecten, zoals een open ruggetje.
- Aandacht voor optimale vitamine D status
- Vitamine A niet suppleren
- Het gebruik van kalebaskalk tegen bijv. ochtendmisselijkheid, kan leiden tot loodintoxicatie,
wat weer kan leiden tot vroeggeboorte.
- In ieder geval 1 maal in de week vette vis eten. Niet meer dan 300 g per week, want vis bevat
verontreinigingen zoals dioxines en kwik.
- Voldoende drinken en bewegen zijn goede maatregelen om obstipatie te voorkomen.
12.3 Later in de zwangerschap
In het tweede en derde trimester van de zwangerschap onttrekt het kind steeds meer
voedingsstoffen aan het lichaam van de moeder. De behoefte aan energie, eiwit, calcium, vitamine D
en ijzer neemt hierdoor toe.
- Energie: De verhoogde hoeveelheid energie in het tweede trimester is ongeveer 300 kcal en
in het derde trimester wordt uitgegaan van 400 kcal.
- Eiwit: De behoefte aan eiwit ligt 5-10 gram boven de normale behoefte.
- Calcium: De vorming van het skelet van de groeiende foetus heeft 150 mg extra calcium per
dag nodig. Het skelet van de moeder is een calciumdepot. Er is voldoende voor de foetus
, beschikbaar. Er wordt echter wel calcium aan het skelet van de moeder onttrokken,
waardoor zij een risico op osteomalacie of osteoporose loopt.
- Vitamine D: Vitamine D is belangrijk voor de resorptie van calcium. De AI is vastgesteld op 10
mcg per dag.
- IJzer: IJzer is nodig voor de bloedtoename van de moeder. Een anemie, ijzertekort, kan ook
het gevolg zijn van een tekort aan foliumzuur en vitamine B12.
Bij vrouwen die een ijzertekort hebben, kan de zwangerschap vroegtijdig worden afgebroken.
Daarnaast kan een ijzertekort leiden tot een laag geboorte gewicht van de zuigeling. Hierdoor
is de kans op een aantal aandoeningen groter en is er minder kans op het krijgen van
borstvoeding.
In de tweede helft van de zwangerschap nemen het plasmavolume en het hartminuutvolume sterk
toe. De bloeddruk neemt niet toe, omdat de perifere weerstand van de vaten afneemt door
vasodilatatie. Wanneer de vasodilatatie te laag is of er sprake is van vasoconstrictie, dan neemt de
bloeddruk wel toe Zwangerschapshypertensie. Wanneer de hypertensie aanhoudt, nemen het
plasmavolume en het hartminuutvolume af en vermindert de doorbloeding van de organen. Door
een verminderde nierdoorbloeding treedt proteïnurie op en door een verminderde doorbloeding van
de placenta groeivertraging van de foetus. Dit ziektebeeld het pre-eclampsie.
Overgewicht verhoogt de kans op pre-eclampsie en zwangerschapsdiabetes.
12.4 Bevalling en kraambed
Bij een bevalling die lang duurt, wordt aanbevolen voldoende vocht binnen te krijgen en het
bloedglucosegehalte op peil te houden. Normaal eten wordt niet aangeraden, omdat het
spijsverteringsstelsel te veel energie vraagt.
12.5 Lactatieperiode
Lactatie is het voeden van een zuigeling met moedermelk, ook wel zogen. De benodigde hoeveelheid
energie van de zogende moeder neemt sterk toe. De behoefte wordt gedeeltelijk voorzien door het
aanspreken van de vetreserve en gedeeltelijk door extra voeding. De vochtbehoefte is ook sterk
verhoogd. Wat normaal ongeveer 1,5 liter per dag is, is tijdens de lactatieperiode 2,0-2,5 liter per
dag. Aanbevolen wordt om niet vaker dan 2 maal per week vis te eten, i.v.m. dioxines.
Aanbevelingen micronutriënten: vitamine D, K, B1, B2, B6, B12, C en mineralen.
De mineralen ijzer, calcium en jodium worden specifiek aanbevolen.
Nutrition hoofdstuk 16 pregnancy + lactation + infancy
Hoofdstuk 13 Zuigelingenvoeding
13.1 Borst- of flesvoeding?
Moedermelk bevat niet alleen de benodigde voedingsstoffen, maar ook allerlei stoffen die een
gunstige invloed hebben op de resorptie van voedingsstoffen en die een rol spelen in de afweer
tegen ziekten.
De eigenschappen van moedermelk worden waar mogelijk toegepast op flesvoeding. Moedermelk
heeft een aantal positieve eigenschappen waardoor de groei en gezondheid van de zuigeling zo goed
mogelijk gewaarborgd wordt:
- Borstgevoede kinderen hebben minder maag-darmstoornissen, zoals diarree, obstipatie en
darmkrampen. Dit komt door de gunstige microbioom van de darm, veel bifidobacteriën.
- Onhygiënisch bereide flesvoeding kan maag-darmstoornissen veroorzaken
- Moedermelk is weinig belastend voor de nog niet rijpe lever en nieren, omdat het
eiwitgehalte laag is.
Vet uit moedermelk wordt makkelijker verteerd en geresorbeerd. De vetzuursamenstelling
van moedermelk is gunstiger. De samenstelling van vetzuren in moeders voeding beïnvloedt
Stegeman – Hoofdstuk 12
12.1 Belang van voeding voor en tijdens de zwangerschap
Ongezonde voeding en andere ongezonde leefstijlgewoonten dragen bij aan een kleinere kans op
zwangerschap. Een goede voedingstoestand geeft meer kans op een normale zwangerschap en een
gezond kind. Een slechte groei in de baarmoeder heeft invloed op gezondheidseffecten op latere
leeftijd. In de foetale periode zijn kritieke perioden van groei, waarin ondervoeding gevolgen kan
hebben op de gezondheid op latere leeftijd.
Situaties waarin een grotere kans bestaat op een slechte voedingstoestand zijn:
- Tienerzwangerschappen
- Snel opeenvolgende zwangerschappen
- Meerlingzwangerschappen
- Veelvuldige misselijkheid en braken
- Overmatig gebruik van alcohol
- Gebruik van drugs
De zwangerschap wordt in drie perioden onderverdeeld:
- De eerste drie maanden: Alle organen van de foetus worden aangelegd
- De tweede drie maanden: Alle organen ontwikkelen zich verder
- De derde drie maanden: Het accent ligt op de groei
12.2 Het begin van de zwangerschap
Tijdens het begin van de zwangerschap kan misselijkheid en verandering van smaak voorkomen. In
het eerste trimester van de zwangerschap worden de organen aangelegd en is de schadelijkheid door
bepaalde gewoonten het grootst. Ook wordt het eten van halfgaar vlees tijdens de zwangerschap
afgeraden, omdat de vrouw geïnfecteerd kan raken met toxoplasmose of besmet kan worden met de
bacterie Listeria.
Aandachtspunten voor een optimale voedingstoestand van de moeder:
- Voldoende energie; uitgebalanceerde voeding, met variatie
Voedingsveranderingen, minimaal 3-4 maanden van tevoren invoeren. Wanneer je de
leefstijl aanpast, duurt het nog ongeveer 3 maanden voordat het oude zaad vervangen is.
- Foliumzuur wel suppleren bij kinderwens (400 µg). Een goede foliumzuurvoorziening
verkleint de kans op neuraalbuisdefecten, zoals een open ruggetje.
- Aandacht voor optimale vitamine D status
- Vitamine A niet suppleren
- Het gebruik van kalebaskalk tegen bijv. ochtendmisselijkheid, kan leiden tot loodintoxicatie,
wat weer kan leiden tot vroeggeboorte.
- In ieder geval 1 maal in de week vette vis eten. Niet meer dan 300 g per week, want vis bevat
verontreinigingen zoals dioxines en kwik.
- Voldoende drinken en bewegen zijn goede maatregelen om obstipatie te voorkomen.
12.3 Later in de zwangerschap
In het tweede en derde trimester van de zwangerschap onttrekt het kind steeds meer
voedingsstoffen aan het lichaam van de moeder. De behoefte aan energie, eiwit, calcium, vitamine D
en ijzer neemt hierdoor toe.
- Energie: De verhoogde hoeveelheid energie in het tweede trimester is ongeveer 300 kcal en
in het derde trimester wordt uitgegaan van 400 kcal.
- Eiwit: De behoefte aan eiwit ligt 5-10 gram boven de normale behoefte.
- Calcium: De vorming van het skelet van de groeiende foetus heeft 150 mg extra calcium per
dag nodig. Het skelet van de moeder is een calciumdepot. Er is voldoende voor de foetus
, beschikbaar. Er wordt echter wel calcium aan het skelet van de moeder onttrokken,
waardoor zij een risico op osteomalacie of osteoporose loopt.
- Vitamine D: Vitamine D is belangrijk voor de resorptie van calcium. De AI is vastgesteld op 10
mcg per dag.
- IJzer: IJzer is nodig voor de bloedtoename van de moeder. Een anemie, ijzertekort, kan ook
het gevolg zijn van een tekort aan foliumzuur en vitamine B12.
Bij vrouwen die een ijzertekort hebben, kan de zwangerschap vroegtijdig worden afgebroken.
Daarnaast kan een ijzertekort leiden tot een laag geboorte gewicht van de zuigeling. Hierdoor
is de kans op een aantal aandoeningen groter en is er minder kans op het krijgen van
borstvoeding.
In de tweede helft van de zwangerschap nemen het plasmavolume en het hartminuutvolume sterk
toe. De bloeddruk neemt niet toe, omdat de perifere weerstand van de vaten afneemt door
vasodilatatie. Wanneer de vasodilatatie te laag is of er sprake is van vasoconstrictie, dan neemt de
bloeddruk wel toe Zwangerschapshypertensie. Wanneer de hypertensie aanhoudt, nemen het
plasmavolume en het hartminuutvolume af en vermindert de doorbloeding van de organen. Door
een verminderde nierdoorbloeding treedt proteïnurie op en door een verminderde doorbloeding van
de placenta groeivertraging van de foetus. Dit ziektebeeld het pre-eclampsie.
Overgewicht verhoogt de kans op pre-eclampsie en zwangerschapsdiabetes.
12.4 Bevalling en kraambed
Bij een bevalling die lang duurt, wordt aanbevolen voldoende vocht binnen te krijgen en het
bloedglucosegehalte op peil te houden. Normaal eten wordt niet aangeraden, omdat het
spijsverteringsstelsel te veel energie vraagt.
12.5 Lactatieperiode
Lactatie is het voeden van een zuigeling met moedermelk, ook wel zogen. De benodigde hoeveelheid
energie van de zogende moeder neemt sterk toe. De behoefte wordt gedeeltelijk voorzien door het
aanspreken van de vetreserve en gedeeltelijk door extra voeding. De vochtbehoefte is ook sterk
verhoogd. Wat normaal ongeveer 1,5 liter per dag is, is tijdens de lactatieperiode 2,0-2,5 liter per
dag. Aanbevolen wordt om niet vaker dan 2 maal per week vis te eten, i.v.m. dioxines.
Aanbevelingen micronutriënten: vitamine D, K, B1, B2, B6, B12, C en mineralen.
De mineralen ijzer, calcium en jodium worden specifiek aanbevolen.
Nutrition hoofdstuk 16 pregnancy + lactation + infancy
Hoofdstuk 13 Zuigelingenvoeding
13.1 Borst- of flesvoeding?
Moedermelk bevat niet alleen de benodigde voedingsstoffen, maar ook allerlei stoffen die een
gunstige invloed hebben op de resorptie van voedingsstoffen en die een rol spelen in de afweer
tegen ziekten.
De eigenschappen van moedermelk worden waar mogelijk toegepast op flesvoeding. Moedermelk
heeft een aantal positieve eigenschappen waardoor de groei en gezondheid van de zuigeling zo goed
mogelijk gewaarborgd wordt:
- Borstgevoede kinderen hebben minder maag-darmstoornissen, zoals diarree, obstipatie en
darmkrampen. Dit komt door de gunstige microbioom van de darm, veel bifidobacteriën.
- Onhygiënisch bereide flesvoeding kan maag-darmstoornissen veroorzaken
- Moedermelk is weinig belastend voor de nog niet rijpe lever en nieren, omdat het
eiwitgehalte laag is.
Vet uit moedermelk wordt makkelijker verteerd en geresorbeerd. De vetzuursamenstelling
van moedermelk is gunstiger. De samenstelling van vetzuren in moeders voeding beïnvloedt
