Hoofdpijn
5-15% van de mensen heeft regelmatig last van hoofdpijn en 96% heeft ooit hoofdpijn gehad. Bij de huisarts is
dit 3% en bij de neuroloog 20% van alle patiënten.
Hoofdpijn komt nooit uit de hersenen zelf, aangezien deze geen nociceptoren bevatten. Sinussen, oogkassen,
tanden, huid, oren, gewrichtjes, vaten en vliezen bevatten deze wel, dus hier komt pijn vandaan.
Belangrijke dingen bij hoofdpijn zijn de wijze van ontstaan (acuut, subacuut of progressief), beloop in
de tijd (aanvallen of continu), lokalisatie (halfzijdig, hele hoofd, rond oog), aard (bonzend, stekend,
drukkend) en bijkomende symptomen (koorts, malaise, misselijk, braken, uitval of lichtflitsen)
De cirkel van Loeser = nociceptie, pijngewaarwording, pijnbeleving en pijngedrag bepalen pijn.
Primaire hoofdpijn: hoofdpijn, zonder onderliggende oorzaak.
Migraine = aanvallen van halfzijdige, bonkende hoofdpijn, misselijkheid, braken en
overgevoeligheid voor licht en geluid. Het begint bij 1/3 e van de mensen met een aura/
flikkerscotoom, waarna de migraineaanval volgt. 10% van alle mensen heeft er weleens last
van gehad, maar je ziet het vooral bij vrouwen. Behandeling gaat door:
- Aanpassen van de leefstijl door meer regelmaat, voldoende slaap en ontspanning.
- Aanvalsbehandeling kan met paracetamol/NSAIDs met anti-emeticum (domperidom tegen misselijkheid) of
triptanen. Triptanen kan via neusspray (werkt kort), injectie (werkt langer) of tablet. Je neemt het maximaal 2
keer per aanval (8-12 uur ertussen) vanaf moment dat je hoofdpijnklachten krijgt.
- Preventieve behandeling bij > 2 keer per maand aanval (propranolol, topiramaat & candesartan). Propranolol
en candesartan zijn b-blokkers, die de sympathicus remmen, dus ze zorgen voor lage bloeddruk waardoor je ze
beter niet kan gebruiken in combinatie met sporten. Topiramaat is een anti-epilepticum die slaperigheid als
bijwerking heeft.
Spierspanningshoofdpijn = voelt als strakke band om het hoofd, die strakker wordt over de
dag. Het komt door overprikkeling van de n. trigeminus. Het kan ontstaan door houding,
doordat nekspieren door bindweefsel over het hoofd verbonden zijn met de voorhoofdspieren.
Mensen hoeven hun werk hier niet voor te staken. Behandeling gaat door:
- Leefstijl aanpassen door ontspanning, goede houding, voldoende slaap, geen cafeïne en mindfulness
- Medicatie die gebruikt kan worden is amitryptiline (TCA), 10 mg voor de nacht
- Fysiotherapie of cognitieve gedragstherapie
Medicatie afhankelijke hoofdpijn = hoofdpijn in de nacht en ochtend door 15 dagen pijnstillers of 10 dagen
triptanen per maand. Het beleid is vooral afkicken en de overgebleven hoofdpijn behandelen.
Clusterhoofdpijn/suïcide = intens heftige, eenzijdige hoofdpijn die enkele minuten of uren duurt en vaker
achter elkaar voorkomt, maar tussendoor weg gaat. Je ziet het vooral ’s nachts bij mannen tussen de 20-30
jaar. De klachten zijn hevige pijn achter het oog, Horner (myosis en hangend ooglid), tranen, roodheid,
bewegingsdrang, neusuitvloed of verstopping. De behandeling bestaat uit:
- Aanvalsbehandeling met sumatriptan injecties of het inademen van 7 liter O2/minuut
- Preventieve behandeling door verapamil (calciumantagonist) of prednison
Paroxismale hemicrania = zeer zeldzame TAC-variant bij vrouwen. De aanvallen lijken op clusterhoofdpijn,
maar hebben een hogere frequentie en kortere duur. Onderhoudsbehandeling met indomethacine doet de
aanvallen meteen stoppen en is een voorwaarde voor diagnose.
Trigeminusneuralgie = schietende aangezichtspijn, spontaan, bij aanraken of beweging die vaak bij vrouwen >
40 jaar voorkomt. Het zit unilateraal en straalt meestal uit naar neusvleugel of kin. Je ziet het een aantal
minuten en het kan vaker per dag optreden. De oorzaak is vaak een bloedvat die tegen de zenuw aan komt,
waardoor hij overprikkeld raakt, maar soms is het idiopatisch. Behandeling bestaat uit:
- Anti-epileptica/carbamazepine
, - Jenetta operatie = opereren zodat n. trigeminus niet meer tegen het pulserende vat aankomt (iets ertussen).
- Sweet procedure = ganglion die de n. trigeminus stuk maakt, aanpakken met kou, alcohol of radiofrequentie.
Arteritiis temporalis (Giant cell arteritis/GCA) = eenzijdige, vasculitis van arteria temporalis met heftige pijn bij
mensen > 50 jaar. Het is een auto-immuunaandoening die vaak samen komt met polymyalgia rheumatica. Je
kan er blind van raken (Cave blindheid), door afsluiting van de a. cilliaris posterior > ischemie van de n. opticus.
Diagnostiek kan via echo, biopt of bloedwaarden (BSE, CRP). Behandeling kan met glucocorticoïden, tegen
polymyalgia rheumatica en ontsteking.
Secundaire hoofdpijn: hoofdpijn als gevolg zijn van een tumor, abces, hoofdtrauma, bloeding, sinusitis,
middelengebruik, onttrekking, infarct of meningitis. Het heeft dus een onderliggende oorzaak.
Secundaire hoofdpijn moet je overwegen bij:
- peracute hoofdpijn - progressieve hoofdpijn - koorts, meningeale prikkeling
- ochtendbraken - nachtelijke hoofdpijn - epileptische aanvallen
- uitvalsverschijnselen - maligniteit - immuun- en stollingsstoornis
Peracute hoofdpijn: hoofdpijn die van het een op het andere moment in heftige mate aanwezig is en enige tijd
aanhoudt. Dit is gevaarlijk, dus het is belangrijk om snel een CT-scan te doen. Oorzaken van peracute hoofdpijn
zijn subarachnoïdale bloeding, perimesencefale bloeding, sinustrombose en een intracerebraal hematoom.
Bloedingen zie je pas na een tijdje, dus kan je niet uitsluiten als je op de CT-scan niks ziet. Je wilt weten of er
bloed in de liquor zit en je wilt een aneurysma met CT-angio aantonen.
Subarachnoïdale bloeding = bloeding in de subarachnoïdale ruimte die zorgt voor peracute hoofdpijn,
braken, bewustzijnsdaling, focale uitval en meningeale prikkeling. De oorzaak is het barsten van een
aneurysma (ACM), door hypertensie, roken, atherosclerose en cocaïne (infecties & atherosclerose).
Behandeling van een aneurysma kan door:
- Coilen = materiaal in aneurysma, waardoor het dicht gaat zitten en gaat stollen (kan van binnen
en doe je vaak bij kleinere aneurysma’s). Als het diep zit, kan je dit beter doen, maar je hebt wel
antistolling nodig en er is hogere kans op recidief.
- Clippen = chirurgisch, waarbij je een clip erop zet, waardoor het aneurysma dicht komt te zitten
(moet van buiten en doe je dus pas als het erger is). Dit kan je beter doen als het oppervlakkig is.
Het heeft hogere morbiditeit en mortaliteit, maar lagere kans op recidief.
- Bloeddrukverlagers = als hij nog niet is geknapt, kan je dit proberen te voorkomen door de druk te verlagen.
Een complicatie van subarachnoïdale bloeding is hydrocefalus. De liquor wordt normaal vanuit de
subarachnoïdale ruimte via de granulationes van Paccioni terug geresorbeerd in de sinus sagittalis superior.
Deze raken dan verstopt door het bloed, waardoor het vocht achterblijft in de hersenen. Een andere
complicatie is epileptische aanvallen door bloed dat de cortex prikkelt en door hyponatremie. Bij alle
aandoeningen van de hersenen kan een hyponatremie ontstaan als gevolg van cerebrale salt wasting.
Sinustrombose = bloedprop in de hersenen, die zorgt voor stuwing in bloedvaten, waardoor
veneuze infarcten of bloedingen kunnen ontstaan. Het ontstaat door inflammatie, waardoor
protrombische factoren vrijkomen (bij KNO-infectie en schedeltrauma). De intracraniële druk gaat
omhoog door toename van bloed in de schedel en door gestoorde afvloed van liquor. Hierdoor
ontstaan symptomen als:
- hoofdpijn - misselijkheid en braken - verlaagd bewustzijn
- wazig zien - uitvalsverschijnselen - epileptische aanvallen
Verhoogde neiging tot trombose heb je bij zwangerschap, anticonceptie, stollingsstoornis, auto-immuunziekte
en maligniteit.
Op een MRI of CT-scan heeft het een vlekkig aspect en zit het vaak temporaal. Behandeling gaat door
bloedverdunners en door het oplossen van de infectie.
Thunderclapheadache = peracute hoofdpijn die inslaat als een donderslag. Bekend zijn hoofdpijn na het eten
van ijs, na hoesten en na coitus. Het lijkt op een subarachnoïdale bloeding qua klachten, maar het is het niet. Je
kan deze pas onderscheiden met scans. De prognose hiervan is een stuk beter.
5-15% van de mensen heeft regelmatig last van hoofdpijn en 96% heeft ooit hoofdpijn gehad. Bij de huisarts is
dit 3% en bij de neuroloog 20% van alle patiënten.
Hoofdpijn komt nooit uit de hersenen zelf, aangezien deze geen nociceptoren bevatten. Sinussen, oogkassen,
tanden, huid, oren, gewrichtjes, vaten en vliezen bevatten deze wel, dus hier komt pijn vandaan.
Belangrijke dingen bij hoofdpijn zijn de wijze van ontstaan (acuut, subacuut of progressief), beloop in
de tijd (aanvallen of continu), lokalisatie (halfzijdig, hele hoofd, rond oog), aard (bonzend, stekend,
drukkend) en bijkomende symptomen (koorts, malaise, misselijk, braken, uitval of lichtflitsen)
De cirkel van Loeser = nociceptie, pijngewaarwording, pijnbeleving en pijngedrag bepalen pijn.
Primaire hoofdpijn: hoofdpijn, zonder onderliggende oorzaak.
Migraine = aanvallen van halfzijdige, bonkende hoofdpijn, misselijkheid, braken en
overgevoeligheid voor licht en geluid. Het begint bij 1/3 e van de mensen met een aura/
flikkerscotoom, waarna de migraineaanval volgt. 10% van alle mensen heeft er weleens last
van gehad, maar je ziet het vooral bij vrouwen. Behandeling gaat door:
- Aanpassen van de leefstijl door meer regelmaat, voldoende slaap en ontspanning.
- Aanvalsbehandeling kan met paracetamol/NSAIDs met anti-emeticum (domperidom tegen misselijkheid) of
triptanen. Triptanen kan via neusspray (werkt kort), injectie (werkt langer) of tablet. Je neemt het maximaal 2
keer per aanval (8-12 uur ertussen) vanaf moment dat je hoofdpijnklachten krijgt.
- Preventieve behandeling bij > 2 keer per maand aanval (propranolol, topiramaat & candesartan). Propranolol
en candesartan zijn b-blokkers, die de sympathicus remmen, dus ze zorgen voor lage bloeddruk waardoor je ze
beter niet kan gebruiken in combinatie met sporten. Topiramaat is een anti-epilepticum die slaperigheid als
bijwerking heeft.
Spierspanningshoofdpijn = voelt als strakke band om het hoofd, die strakker wordt over de
dag. Het komt door overprikkeling van de n. trigeminus. Het kan ontstaan door houding,
doordat nekspieren door bindweefsel over het hoofd verbonden zijn met de voorhoofdspieren.
Mensen hoeven hun werk hier niet voor te staken. Behandeling gaat door:
- Leefstijl aanpassen door ontspanning, goede houding, voldoende slaap, geen cafeïne en mindfulness
- Medicatie die gebruikt kan worden is amitryptiline (TCA), 10 mg voor de nacht
- Fysiotherapie of cognitieve gedragstherapie
Medicatie afhankelijke hoofdpijn = hoofdpijn in de nacht en ochtend door 15 dagen pijnstillers of 10 dagen
triptanen per maand. Het beleid is vooral afkicken en de overgebleven hoofdpijn behandelen.
Clusterhoofdpijn/suïcide = intens heftige, eenzijdige hoofdpijn die enkele minuten of uren duurt en vaker
achter elkaar voorkomt, maar tussendoor weg gaat. Je ziet het vooral ’s nachts bij mannen tussen de 20-30
jaar. De klachten zijn hevige pijn achter het oog, Horner (myosis en hangend ooglid), tranen, roodheid,
bewegingsdrang, neusuitvloed of verstopping. De behandeling bestaat uit:
- Aanvalsbehandeling met sumatriptan injecties of het inademen van 7 liter O2/minuut
- Preventieve behandeling door verapamil (calciumantagonist) of prednison
Paroxismale hemicrania = zeer zeldzame TAC-variant bij vrouwen. De aanvallen lijken op clusterhoofdpijn,
maar hebben een hogere frequentie en kortere duur. Onderhoudsbehandeling met indomethacine doet de
aanvallen meteen stoppen en is een voorwaarde voor diagnose.
Trigeminusneuralgie = schietende aangezichtspijn, spontaan, bij aanraken of beweging die vaak bij vrouwen >
40 jaar voorkomt. Het zit unilateraal en straalt meestal uit naar neusvleugel of kin. Je ziet het een aantal
minuten en het kan vaker per dag optreden. De oorzaak is vaak een bloedvat die tegen de zenuw aan komt,
waardoor hij overprikkeld raakt, maar soms is het idiopatisch. Behandeling bestaat uit:
- Anti-epileptica/carbamazepine
, - Jenetta operatie = opereren zodat n. trigeminus niet meer tegen het pulserende vat aankomt (iets ertussen).
- Sweet procedure = ganglion die de n. trigeminus stuk maakt, aanpakken met kou, alcohol of radiofrequentie.
Arteritiis temporalis (Giant cell arteritis/GCA) = eenzijdige, vasculitis van arteria temporalis met heftige pijn bij
mensen > 50 jaar. Het is een auto-immuunaandoening die vaak samen komt met polymyalgia rheumatica. Je
kan er blind van raken (Cave blindheid), door afsluiting van de a. cilliaris posterior > ischemie van de n. opticus.
Diagnostiek kan via echo, biopt of bloedwaarden (BSE, CRP). Behandeling kan met glucocorticoïden, tegen
polymyalgia rheumatica en ontsteking.
Secundaire hoofdpijn: hoofdpijn als gevolg zijn van een tumor, abces, hoofdtrauma, bloeding, sinusitis,
middelengebruik, onttrekking, infarct of meningitis. Het heeft dus een onderliggende oorzaak.
Secundaire hoofdpijn moet je overwegen bij:
- peracute hoofdpijn - progressieve hoofdpijn - koorts, meningeale prikkeling
- ochtendbraken - nachtelijke hoofdpijn - epileptische aanvallen
- uitvalsverschijnselen - maligniteit - immuun- en stollingsstoornis
Peracute hoofdpijn: hoofdpijn die van het een op het andere moment in heftige mate aanwezig is en enige tijd
aanhoudt. Dit is gevaarlijk, dus het is belangrijk om snel een CT-scan te doen. Oorzaken van peracute hoofdpijn
zijn subarachnoïdale bloeding, perimesencefale bloeding, sinustrombose en een intracerebraal hematoom.
Bloedingen zie je pas na een tijdje, dus kan je niet uitsluiten als je op de CT-scan niks ziet. Je wilt weten of er
bloed in de liquor zit en je wilt een aneurysma met CT-angio aantonen.
Subarachnoïdale bloeding = bloeding in de subarachnoïdale ruimte die zorgt voor peracute hoofdpijn,
braken, bewustzijnsdaling, focale uitval en meningeale prikkeling. De oorzaak is het barsten van een
aneurysma (ACM), door hypertensie, roken, atherosclerose en cocaïne (infecties & atherosclerose).
Behandeling van een aneurysma kan door:
- Coilen = materiaal in aneurysma, waardoor het dicht gaat zitten en gaat stollen (kan van binnen
en doe je vaak bij kleinere aneurysma’s). Als het diep zit, kan je dit beter doen, maar je hebt wel
antistolling nodig en er is hogere kans op recidief.
- Clippen = chirurgisch, waarbij je een clip erop zet, waardoor het aneurysma dicht komt te zitten
(moet van buiten en doe je dus pas als het erger is). Dit kan je beter doen als het oppervlakkig is.
Het heeft hogere morbiditeit en mortaliteit, maar lagere kans op recidief.
- Bloeddrukverlagers = als hij nog niet is geknapt, kan je dit proberen te voorkomen door de druk te verlagen.
Een complicatie van subarachnoïdale bloeding is hydrocefalus. De liquor wordt normaal vanuit de
subarachnoïdale ruimte via de granulationes van Paccioni terug geresorbeerd in de sinus sagittalis superior.
Deze raken dan verstopt door het bloed, waardoor het vocht achterblijft in de hersenen. Een andere
complicatie is epileptische aanvallen door bloed dat de cortex prikkelt en door hyponatremie. Bij alle
aandoeningen van de hersenen kan een hyponatremie ontstaan als gevolg van cerebrale salt wasting.
Sinustrombose = bloedprop in de hersenen, die zorgt voor stuwing in bloedvaten, waardoor
veneuze infarcten of bloedingen kunnen ontstaan. Het ontstaat door inflammatie, waardoor
protrombische factoren vrijkomen (bij KNO-infectie en schedeltrauma). De intracraniële druk gaat
omhoog door toename van bloed in de schedel en door gestoorde afvloed van liquor. Hierdoor
ontstaan symptomen als:
- hoofdpijn - misselijkheid en braken - verlaagd bewustzijn
- wazig zien - uitvalsverschijnselen - epileptische aanvallen
Verhoogde neiging tot trombose heb je bij zwangerschap, anticonceptie, stollingsstoornis, auto-immuunziekte
en maligniteit.
Op een MRI of CT-scan heeft het een vlekkig aspect en zit het vaak temporaal. Behandeling gaat door
bloedverdunners en door het oplossen van de infectie.
Thunderclapheadache = peracute hoofdpijn die inslaat als een donderslag. Bekend zijn hoofdpijn na het eten
van ijs, na hoesten en na coitus. Het lijkt op een subarachnoïdale bloeding qua klachten, maar het is het niet. Je
kan deze pas onderscheiden met scans. De prognose hiervan is een stuk beter.
