Motiliteit
Onderdelen van de tractus gastrointestinalis zijn:
Oesofagus = transport naar maag, met 2 sfincters (UES, LES). Het heeft krachtige peristaltiek en slikken is
willekeurig. Hij bestaat uit meerlagig niet-verhoornend plaveiselepitheel.
Maag = dient proximaal als reservoir en distaal zorgt het voor mengen, malen en transport. Hij wordt
aangestuurd door het autonoom en enterisch zenuwstelsel, met druk-, mechano- en thermoreceptoren.
Dunne darm = zorgt voor optimaal contact met villi voor vertering en opname van water en voedingsstoffen. Er
is rust en actie, met propulsie en retrograde peristaltiek.
Dikke darm = voor absorptie van water, fermentatie en opname van de laatste voedingsstoffen. Er zitten
microflora en er is transport en defecatie.
Rectum = opvangreservoir voor de ontlasting voor het via de anus naar buiten gaat.
De spieren in het gastrointestinaalstelsel zijn circulaire spieren (darmen), longitudinale spieren (darmen) en
schuine spieren (maag). De aansturing gebeurt door het willekeurige (slikken en defecatie), autonome en
enterische zenuwstelsel (plexus van myentercus, submucosus en cellen van Cajal).
Onderzoeken van de oesofagus:
Slikfoto = je laat mensen een bariumpap drinken en tijdens het slikken maak je foto’s met röntgenstraling. Je
kijkt dan naar de doorgankelijkheid, contracties, peristaltiek, reflux en relaxatie van de sfincters (UES en LES).
Slokdarmmanometrie (drukmeting) = je breng een sonde met druksensoren in op verschillende hoogtes in de
slokdarm. Je laat iemand dan water drinken en je meet in rust en na/tijdens het drinken van water. Je kan dan
kijken naar de druk in slokdarm en naar de knijpkracht, druk en locatie van de LES.
PH-metrie = je brengt een sonde in via de neus die de zuurgraad meet en kijkt naar vocht, zuur en gas. Hij meet
daarmee ook de terugvloed van maagsappen in de slokdarm.
Stoornissen motiliteit:
Sclerodermie = reumatische systeemziekte, waardoor bindweefsel stugger wordt. Dit komt door meer
collageen, minder elastine en ontsteking. Lokaal zit op de huid en systemisch zit ook in andere organen. Dit tast
de innervatie van de oesofagus aan en zorgt voor een onvermogen om uit te bereiden. Het zorgt voor een lage
rustdruk in de LES, waardoor er veel kans is op reflux. Deze mensen kunnen amper eten, want eten blijft
hangen. Behandeling kan door antireuma medicatie samen met medicatie tegen de klachten.
Diffuse oesofagusspasmen = tijdelijke verkramping van de onderste slokdarmwand (incl. LES). Er komt dan veel
kracht op te staan, waardoor voedsel de LES niet kan passeren. Het blijft dan in de slokdarm hangen.
Behandeling kan door medicatie (ontspanning), oprekken van de slokdarm (ballonnetje) of het klieven van de
spieren (myotomie).
Achalasie = bewegingsstoornis van de oesofagus, door minder zenuwvoorziening in het onderste deel van de
slokdarm. Hierdoor werkt de LES niet goed en verkrampt hij. Het voedsel kan niet goed passeren en gaat zich in
de slokdarm ophopen. Op lange termijn ontstaat er een wijde, atone slokdarm. Behandelen kan door
pneumodilatatie, botuline injecties en Hellerse myotomie.
Onderzoeken van de maag:
X-maag/maagfoto = barium/contrast innemen en een röntgenfoto maken voor structurele afwijkingen.
Maagledingsstudie = radioactief gelabelde pannenkoek eten en met een scintigrafie kijken. Je meet dan de
snelheid van de lediging van de maag met een 4-uurs meting.
Antroduodenale manometrie = multilumenkatheter inbrengen en dan een drukmeting uitvoeren van de maag,
duodenum en jejunum.
Stoornissen motiliteit:
Dumping = te snelle maagleding na een partiele resectie, waardoor het eten zonder weerstand passeert. Er is
dan minder fijnmaling en kneding. Je krijgt snel een vol gevoel, kramp, diarree, hypotensie en hypoglycemie. Er
zit een hoog osmotische brij in de dunne darm, waardoor er vocht wordt onttrokken uit de circulatie. Je
pancreas gaat daarnaast veel insuline produceren. Behandeling gaat vaak door andere eetgewoontes.
Gastroparese = te trage/geen maaglediging naar de dunne darm door verlamming van spieren/zenuwen in de
wand van de maag. Je hebt een vol gevoel, opgeblazen, misselijkheid, braken en maagpijn. Bij diabetes is er
neiging tot een hypoglycemie en de maagledigingsstudie is lastig te interpreteren.
, Onderzoeken van de dunne darm:
X-dunne darm = contrast via sonde van neus naar dunne darm en dan kijken met röntgenstraling. Je kan de
passagetijd berekenen en kijken naar stukken met versnelde en vertraagde passage. Het is lastig te
interpreteren en er is weinig expertise in.
MRI = afbeelding maken van organen en weefsels voor het kijken naar structurele afwijkingen.
Lactulose ademtest = je moet nuchter lactulose drinken en dan wordt de H2 in uitademingslucht gemeten. Dit
kan je meten bij te snelle passage. H2 komt namelijk vrij bij het vergisten van lactose in de dunne darm. Je kan
hier een lactose-intolerantie mee aantonen. Je kan ook een meting doen van de oro-coecale passagetijd.
Full thickness biopt = extra biopt van de volledige doorsnede van de dunne darmwand. Dit doe je als je echt
niet meer weet wat het anders zou moeten zijn.
Stoornissen motiliteit:
Post-chirurgie = vaak na verkleving/adhesie of bindweefselstreng, waardoor er minder motiliteit is. Dit zorgt
voor minder snelle voorstuwing van de voedselbrij.
Chronische idiopatische intestinale pseudo-obstructie (CIIP) = dat de dunne darm niet goed vooruitstuwt door
beschadiging van de spieren/zenuwen. Er is trage peristaltiek, zonder aantoonbare obstructie, wat resulteert in
een ophoping. Symptomen zijn enorme buikpijn, opgezette buik, misselijkheid, braken, diarree en obstipatie.
Als de oorzaak wel bekend is spreek je van CIP (chronische intestinale pseudo-obstructie).
Onderzoeken van de dikke darm:
X-colon = je brengt contrast/bariumpap en lucht via anale zonde in de dikke darm en dan kan je röntgenfoto’s
maken. Je kan dan structurele afwijkingen opsporen (obstructie/mucosale afwijkingen).
X-marker = je kan capsules met markers inslikken (1 per dag) en dan op dag 10 een röntgenfoto maken. Je kan
dan de passagetijd berekenen en kijken naar de locatie van de markers. Het probleem ligt dan op de plek waar
de meeste bolletjes liggen. Hier is ophoping van de marker en kunnen ze niet door.
Coloscopie = bekijken structurele en mucosale afwijkingen in endeldarm, dikke darm en een deel dunne darm,
door middel van een endoscoop via de anus.
Anale manometrie = drukmeting met een drukgevoelige ballon in het rectum. Je meet dan de druk, anale
aandrang, pijnsensatie en knijpkracht van de kringspier door een ballonnetje op te blazen.
Diepe rectum biopt = alle spierlagen meenemen bij je biopt. Dit doe je bijvoorbeeld bij Hirschprung.
Stoornissen motiliteit:
Obstipatie = hypomotiliteit (sclerodermie, diabetes, bijwerking van medicatie, leefstijl) of outletobstructie
(minder functie bekkenbodem, prolaps, tumor), waardoor een verstopping ontstaat.
Diarree = met name snelle passage in colon (ascendens en transversum) en minder activiteit van sigmoïd. Bij
overloopdiarree is er obstipatie, wat zorgt voor slijm en diarree. Diarree kan ook een bijwerking zijn.
Irritable bowel syndrome (IBS) = heterogeen beeld (zowel snelle als trage passage).
Neurologische oorzaken = bv. bij parkinson (depletie van dopaminerge neuronen in CZS en plexus myentericus)
of MS (verlengde colonpassage)
Aandoening gladde spier = myopathie (colon), sclerodermie en musculaire dystrofie
Overig = medicatie en leefstijl (vezels en beweging).
Passagestoornissen
Obstipatie is een verstopping van de darmen door voeding, stress, onregelmatig leven, psychologische, fysieke
of secundaire oorzaken, ziekte en/of medicijngebruik. Klachten zijn moeizame stoelgang, harde, pijnlijke, droge
stoelgang, gevoel van onvolledige defecatie en < 2 defecaties per week.
Behandeling gaat door verandering van leefstijl en eetpatroon. Het is belangrijk om regelmatig naar de wc te
gaan, altijd bij aandrang te gaan, goed te ontspannen, regelmatig bewegen en stoppen met roken. Qua voeding
is het belangrijk om te ontbijten, vezelrijke voeding te eten, variatie te hebben en voldoende te drinken.
Middelen die helpen tegen obstipatie, naast verandering in leefstijl zijn:
Osmotische laxantia = sponswerking die de peristaltiek promoten en zorgen dat de ontlasting minder hard
wordt. Ze trekken water aan naar de dikke darm, waardoor de ontlasting zacht en los wordt.
Volume vergrotende laxantia = ze vergroten het volume van de ontlasting. De toegenomen massa stimuleert
de samentrekkingen van de darm en de ontlasting wordt er zachter door.
Onderdelen van de tractus gastrointestinalis zijn:
Oesofagus = transport naar maag, met 2 sfincters (UES, LES). Het heeft krachtige peristaltiek en slikken is
willekeurig. Hij bestaat uit meerlagig niet-verhoornend plaveiselepitheel.
Maag = dient proximaal als reservoir en distaal zorgt het voor mengen, malen en transport. Hij wordt
aangestuurd door het autonoom en enterisch zenuwstelsel, met druk-, mechano- en thermoreceptoren.
Dunne darm = zorgt voor optimaal contact met villi voor vertering en opname van water en voedingsstoffen. Er
is rust en actie, met propulsie en retrograde peristaltiek.
Dikke darm = voor absorptie van water, fermentatie en opname van de laatste voedingsstoffen. Er zitten
microflora en er is transport en defecatie.
Rectum = opvangreservoir voor de ontlasting voor het via de anus naar buiten gaat.
De spieren in het gastrointestinaalstelsel zijn circulaire spieren (darmen), longitudinale spieren (darmen) en
schuine spieren (maag). De aansturing gebeurt door het willekeurige (slikken en defecatie), autonome en
enterische zenuwstelsel (plexus van myentercus, submucosus en cellen van Cajal).
Onderzoeken van de oesofagus:
Slikfoto = je laat mensen een bariumpap drinken en tijdens het slikken maak je foto’s met röntgenstraling. Je
kijkt dan naar de doorgankelijkheid, contracties, peristaltiek, reflux en relaxatie van de sfincters (UES en LES).
Slokdarmmanometrie (drukmeting) = je breng een sonde met druksensoren in op verschillende hoogtes in de
slokdarm. Je laat iemand dan water drinken en je meet in rust en na/tijdens het drinken van water. Je kan dan
kijken naar de druk in slokdarm en naar de knijpkracht, druk en locatie van de LES.
PH-metrie = je brengt een sonde in via de neus die de zuurgraad meet en kijkt naar vocht, zuur en gas. Hij meet
daarmee ook de terugvloed van maagsappen in de slokdarm.
Stoornissen motiliteit:
Sclerodermie = reumatische systeemziekte, waardoor bindweefsel stugger wordt. Dit komt door meer
collageen, minder elastine en ontsteking. Lokaal zit op de huid en systemisch zit ook in andere organen. Dit tast
de innervatie van de oesofagus aan en zorgt voor een onvermogen om uit te bereiden. Het zorgt voor een lage
rustdruk in de LES, waardoor er veel kans is op reflux. Deze mensen kunnen amper eten, want eten blijft
hangen. Behandeling kan door antireuma medicatie samen met medicatie tegen de klachten.
Diffuse oesofagusspasmen = tijdelijke verkramping van de onderste slokdarmwand (incl. LES). Er komt dan veel
kracht op te staan, waardoor voedsel de LES niet kan passeren. Het blijft dan in de slokdarm hangen.
Behandeling kan door medicatie (ontspanning), oprekken van de slokdarm (ballonnetje) of het klieven van de
spieren (myotomie).
Achalasie = bewegingsstoornis van de oesofagus, door minder zenuwvoorziening in het onderste deel van de
slokdarm. Hierdoor werkt de LES niet goed en verkrampt hij. Het voedsel kan niet goed passeren en gaat zich in
de slokdarm ophopen. Op lange termijn ontstaat er een wijde, atone slokdarm. Behandelen kan door
pneumodilatatie, botuline injecties en Hellerse myotomie.
Onderzoeken van de maag:
X-maag/maagfoto = barium/contrast innemen en een röntgenfoto maken voor structurele afwijkingen.
Maagledingsstudie = radioactief gelabelde pannenkoek eten en met een scintigrafie kijken. Je meet dan de
snelheid van de lediging van de maag met een 4-uurs meting.
Antroduodenale manometrie = multilumenkatheter inbrengen en dan een drukmeting uitvoeren van de maag,
duodenum en jejunum.
Stoornissen motiliteit:
Dumping = te snelle maagleding na een partiele resectie, waardoor het eten zonder weerstand passeert. Er is
dan minder fijnmaling en kneding. Je krijgt snel een vol gevoel, kramp, diarree, hypotensie en hypoglycemie. Er
zit een hoog osmotische brij in de dunne darm, waardoor er vocht wordt onttrokken uit de circulatie. Je
pancreas gaat daarnaast veel insuline produceren. Behandeling gaat vaak door andere eetgewoontes.
Gastroparese = te trage/geen maaglediging naar de dunne darm door verlamming van spieren/zenuwen in de
wand van de maag. Je hebt een vol gevoel, opgeblazen, misselijkheid, braken en maagpijn. Bij diabetes is er
neiging tot een hypoglycemie en de maagledigingsstudie is lastig te interpreteren.
, Onderzoeken van de dunne darm:
X-dunne darm = contrast via sonde van neus naar dunne darm en dan kijken met röntgenstraling. Je kan de
passagetijd berekenen en kijken naar stukken met versnelde en vertraagde passage. Het is lastig te
interpreteren en er is weinig expertise in.
MRI = afbeelding maken van organen en weefsels voor het kijken naar structurele afwijkingen.
Lactulose ademtest = je moet nuchter lactulose drinken en dan wordt de H2 in uitademingslucht gemeten. Dit
kan je meten bij te snelle passage. H2 komt namelijk vrij bij het vergisten van lactose in de dunne darm. Je kan
hier een lactose-intolerantie mee aantonen. Je kan ook een meting doen van de oro-coecale passagetijd.
Full thickness biopt = extra biopt van de volledige doorsnede van de dunne darmwand. Dit doe je als je echt
niet meer weet wat het anders zou moeten zijn.
Stoornissen motiliteit:
Post-chirurgie = vaak na verkleving/adhesie of bindweefselstreng, waardoor er minder motiliteit is. Dit zorgt
voor minder snelle voorstuwing van de voedselbrij.
Chronische idiopatische intestinale pseudo-obstructie (CIIP) = dat de dunne darm niet goed vooruitstuwt door
beschadiging van de spieren/zenuwen. Er is trage peristaltiek, zonder aantoonbare obstructie, wat resulteert in
een ophoping. Symptomen zijn enorme buikpijn, opgezette buik, misselijkheid, braken, diarree en obstipatie.
Als de oorzaak wel bekend is spreek je van CIP (chronische intestinale pseudo-obstructie).
Onderzoeken van de dikke darm:
X-colon = je brengt contrast/bariumpap en lucht via anale zonde in de dikke darm en dan kan je röntgenfoto’s
maken. Je kan dan structurele afwijkingen opsporen (obstructie/mucosale afwijkingen).
X-marker = je kan capsules met markers inslikken (1 per dag) en dan op dag 10 een röntgenfoto maken. Je kan
dan de passagetijd berekenen en kijken naar de locatie van de markers. Het probleem ligt dan op de plek waar
de meeste bolletjes liggen. Hier is ophoping van de marker en kunnen ze niet door.
Coloscopie = bekijken structurele en mucosale afwijkingen in endeldarm, dikke darm en een deel dunne darm,
door middel van een endoscoop via de anus.
Anale manometrie = drukmeting met een drukgevoelige ballon in het rectum. Je meet dan de druk, anale
aandrang, pijnsensatie en knijpkracht van de kringspier door een ballonnetje op te blazen.
Diepe rectum biopt = alle spierlagen meenemen bij je biopt. Dit doe je bijvoorbeeld bij Hirschprung.
Stoornissen motiliteit:
Obstipatie = hypomotiliteit (sclerodermie, diabetes, bijwerking van medicatie, leefstijl) of outletobstructie
(minder functie bekkenbodem, prolaps, tumor), waardoor een verstopping ontstaat.
Diarree = met name snelle passage in colon (ascendens en transversum) en minder activiteit van sigmoïd. Bij
overloopdiarree is er obstipatie, wat zorgt voor slijm en diarree. Diarree kan ook een bijwerking zijn.
Irritable bowel syndrome (IBS) = heterogeen beeld (zowel snelle als trage passage).
Neurologische oorzaken = bv. bij parkinson (depletie van dopaminerge neuronen in CZS en plexus myentericus)
of MS (verlengde colonpassage)
Aandoening gladde spier = myopathie (colon), sclerodermie en musculaire dystrofie
Overig = medicatie en leefstijl (vezels en beweging).
Passagestoornissen
Obstipatie is een verstopping van de darmen door voeding, stress, onregelmatig leven, psychologische, fysieke
of secundaire oorzaken, ziekte en/of medicijngebruik. Klachten zijn moeizame stoelgang, harde, pijnlijke, droge
stoelgang, gevoel van onvolledige defecatie en < 2 defecaties per week.
Behandeling gaat door verandering van leefstijl en eetpatroon. Het is belangrijk om regelmatig naar de wc te
gaan, altijd bij aandrang te gaan, goed te ontspannen, regelmatig bewegen en stoppen met roken. Qua voeding
is het belangrijk om te ontbijten, vezelrijke voeding te eten, variatie te hebben en voldoende te drinken.
Middelen die helpen tegen obstipatie, naast verandering in leefstijl zijn:
Osmotische laxantia = sponswerking die de peristaltiek promoten en zorgen dat de ontlasting minder hard
wordt. Ze trekken water aan naar de dikke darm, waardoor de ontlasting zacht en los wordt.
Volume vergrotende laxantia = ze vergroten het volume van de ontlasting. De toegenomen massa stimuleert
de samentrekkingen van de darm en de ontlasting wordt er zachter door.
