1
Erfelijke darmkanker
1 op 20 krijgt CRC
● 5% erfelijk
● 10% familiar
Ontstaan coloncarcinoom: Vogelstein Model
● eerst mutatie in APC gen (tumor suppressor gen) → adenoom
● mutatie in RAS gen (tumor stimulerend gen) → groter adenoom
● 3de mutatie → carcinoom
Tekenen erfelijk CRC
● leeftijd <50 jaar
● meerdere generaties
● combinaties van vormen kanker
● meerdere primaire tumoren bij 1 persoon
● >10 darmpoliepen
Lynch syndroom (hereditaire non-polyposis colorectaal carcinoom)
● = (leidt tot) erfelijke vorm van darmkanker
○ autosomaal dominant
● mutatie in mismatch repair genen
○ MLH1, MSH2, MSH6, PMS2
○ opgespoord door afwijkende MSI-IHC weefseltest
● geeft verhoogd risico op kanker
○ heeft 1 mutatie in MMR gen in elke cel
○ 2 mutaties nodig om kanker te krijgen
■ kan gedurende leven spontane mutatie in MMR gen krijgen
○ → vooral verhoogd risico op CRC & endometriumcarcinoom
■ vaak deze combinatie tumoren in familie gezien
● CRC ontstaat via poliep
○ kan poliep verwijderen voordat carcinoom wordt
● gem. 45 jaar bij krijgen CRC
○ vaak proximaal in darm
○ zijn meerdere colontumoren
○ grotere kans op 2de keer CRC
Verschil mutaties in tumor & kiemlijn (germline)
● mutatie in kiemlijn → kan doorgeven aan kind
○ kind krijgt mutatie in alle cellen (ook kiemlijn)
● somatische mutaties
○ mutatie alleen in tumorcellen → kan niet doorgeven
Afwijkende MSI-IHC weefsel test
● afwezige IHC
○ 2 mutaties → geen MMR eiwit
● aanwezige MSI
, 2
○ geen MMR eiwit → microsatelliet instabiliteit (MSI)
Adviezen/controles bij aanwezigheid Lynch syndroom
● vanaf 25-75 jaar 1x per 2 jaar coloscopie
● vanaf 40-60 jaar 1x per jaar gynaecologische controle
○ krijgen onregelmatig bloedverlies → lastig vast te stellen normaal of klacht
● testen op helicobacter pylori infectie & behandelen
○ helicobacter geeft verhoogd risico op CRC
Familiair coloncarcinoom
● normale weefsel test + komt vaak in familie voor
● vanaf 45 jaar 1x per 5 jaar coloscopie
Hoofd halstumoren
Hoofd Halstumoren
● epidemiologie
○ vaker mannen
○ meestal 60-80 jaar
○ piek bij 35-45 jaar
● ⅓ opgespoord in vroeg stadium
○ vaak pas laat klachten
● zijn plaveiselceltumoren bij >90%
● risicofactoren
○ roken
○ alcohol → mond-/keelholte/larynx
○ HPV → orofarynx
○ EBV & hout → nasofarynx
○ erfelijke factoren
Diagnostiek
● anamnese
● lichamelijk onderzoek
○ gekeken naar alle slijmvliezen
○ stembanden bekeken
● beeldvorming
○ echo → lymfeklieren bekijken
■ cytologische punctie bij gezwollen lymfeklieren
○ CT bij harde weefsels
○ MRI bij zachte weefsels
○ OPG bij kaak
○ X-thorax
○ PET
● onderzoek onder narcose
○ TORS indien primaire tumor niet te vinden
Behandeling
, 3
● kleine tumoren
○ chirurgie of radiotherapie
● grote tumoren
○ chirurgie / chemo / radiotherapie
○ of combinatie
● onbekende tumor
○ radiotherapie + chemo
Therapie keuze
● afhankelijk van
○ lokalisatie
○ grootte
○ uitbreiding
● functiebehoud & chirurgie mogelijk → chirurgie
● teveel consequenties → chemo / radiotherapie
Chirurgie: reconstructieve mogelijkheden
● lokale lap
● gesteelde (spier) lap
● vrij gevasculariseerde lap
Combinatiebehandeling TENTAMEN
● chemo + radiatie tegelijkertijd
● standaard schema
○ duurt 7 weken
○ 3 chemokuren met cisplatin
■ begin, midden, eind
○ 30-35x bestraling
● PEG-sonde geplaatst uit voorzorg
○ vaak slikproblemen
Gevolgen hoofd-halstumor / behandeling
● spraak- & slik- & smaak problemen
● vermoeidheid
● verminderde beweeglijkheid hals
● cosmetisch
Mammacarcinoom
Borstkanker
● ontstaat vanuit borstklierweefsel
● vooral >50 jaar
● bevolkingsonderzoek
○ elke 2 jaar bij 50-75 jaar
● kenmerken (bij borsten)
○ pijnloze toenemende massa
○ tepeluitvloed
, 4
○ ingetrokken huid / tepel
○ ulcera
○ zwelling oksel
○ erytheem & warmte
○ sinaasappelhuid
● 12% kans op borstkanker
○ 20% kans dat zwelling maligne is
Risicofactoren borstkanker
● vroege menarche / late menopauze
● 1ste kind na 35 jaar / geen kinderen
● geen/kortdurende borstvoeding
● hormoonsuppletie
● erfelijke aanleg (BRCA, TP53)
● mammacarcinoom in voorgeschiedenis
● eerdere bestraling
● eerdere goedaardige afwijking in borst
● overgewicht
● alcoholmisbruik
Triple diagnostiek op mammapoli
● anamnese & lichamelijk onderzoek (door chirurg)
○ grootte tumor t.o.v. grootte borst
○ zit zwelling vast aan onderlaag
● radiologisch onderzoek
○ standaard mammografie + echo
○ wanneer nodig MRI
● weefselonderzoek
○ punctie mogelijk → cellen bekeken
■ gedaan om bepalen of maligniteit
■ snel uitslag
○ biopsie mogelijk → weefsel bekeken
■ gedaan om na punctie meer informatie te krijgen
● kan receptor status bepalen
● delingsactiviteit & differentiatiegraad
Voorwaarden MRI-mamma
● onvoldoende duidelijkheid
● onbekende tumor bij oksel uitzaaiing
● screening genmutatiedraagers
● twijfel over grootte van afwijkend gebied
● indien eerst chemo wordt gegeven
○ voorafgaand aan operatie → respons bepalen
Lokale therapie: operatie
● borst
Erfelijke darmkanker
1 op 20 krijgt CRC
● 5% erfelijk
● 10% familiar
Ontstaan coloncarcinoom: Vogelstein Model
● eerst mutatie in APC gen (tumor suppressor gen) → adenoom
● mutatie in RAS gen (tumor stimulerend gen) → groter adenoom
● 3de mutatie → carcinoom
Tekenen erfelijk CRC
● leeftijd <50 jaar
● meerdere generaties
● combinaties van vormen kanker
● meerdere primaire tumoren bij 1 persoon
● >10 darmpoliepen
Lynch syndroom (hereditaire non-polyposis colorectaal carcinoom)
● = (leidt tot) erfelijke vorm van darmkanker
○ autosomaal dominant
● mutatie in mismatch repair genen
○ MLH1, MSH2, MSH6, PMS2
○ opgespoord door afwijkende MSI-IHC weefseltest
● geeft verhoogd risico op kanker
○ heeft 1 mutatie in MMR gen in elke cel
○ 2 mutaties nodig om kanker te krijgen
■ kan gedurende leven spontane mutatie in MMR gen krijgen
○ → vooral verhoogd risico op CRC & endometriumcarcinoom
■ vaak deze combinatie tumoren in familie gezien
● CRC ontstaat via poliep
○ kan poliep verwijderen voordat carcinoom wordt
● gem. 45 jaar bij krijgen CRC
○ vaak proximaal in darm
○ zijn meerdere colontumoren
○ grotere kans op 2de keer CRC
Verschil mutaties in tumor & kiemlijn (germline)
● mutatie in kiemlijn → kan doorgeven aan kind
○ kind krijgt mutatie in alle cellen (ook kiemlijn)
● somatische mutaties
○ mutatie alleen in tumorcellen → kan niet doorgeven
Afwijkende MSI-IHC weefsel test
● afwezige IHC
○ 2 mutaties → geen MMR eiwit
● aanwezige MSI
, 2
○ geen MMR eiwit → microsatelliet instabiliteit (MSI)
Adviezen/controles bij aanwezigheid Lynch syndroom
● vanaf 25-75 jaar 1x per 2 jaar coloscopie
● vanaf 40-60 jaar 1x per jaar gynaecologische controle
○ krijgen onregelmatig bloedverlies → lastig vast te stellen normaal of klacht
● testen op helicobacter pylori infectie & behandelen
○ helicobacter geeft verhoogd risico op CRC
Familiair coloncarcinoom
● normale weefsel test + komt vaak in familie voor
● vanaf 45 jaar 1x per 5 jaar coloscopie
Hoofd halstumoren
Hoofd Halstumoren
● epidemiologie
○ vaker mannen
○ meestal 60-80 jaar
○ piek bij 35-45 jaar
● ⅓ opgespoord in vroeg stadium
○ vaak pas laat klachten
● zijn plaveiselceltumoren bij >90%
● risicofactoren
○ roken
○ alcohol → mond-/keelholte/larynx
○ HPV → orofarynx
○ EBV & hout → nasofarynx
○ erfelijke factoren
Diagnostiek
● anamnese
● lichamelijk onderzoek
○ gekeken naar alle slijmvliezen
○ stembanden bekeken
● beeldvorming
○ echo → lymfeklieren bekijken
■ cytologische punctie bij gezwollen lymfeklieren
○ CT bij harde weefsels
○ MRI bij zachte weefsels
○ OPG bij kaak
○ X-thorax
○ PET
● onderzoek onder narcose
○ TORS indien primaire tumor niet te vinden
Behandeling
, 3
● kleine tumoren
○ chirurgie of radiotherapie
● grote tumoren
○ chirurgie / chemo / radiotherapie
○ of combinatie
● onbekende tumor
○ radiotherapie + chemo
Therapie keuze
● afhankelijk van
○ lokalisatie
○ grootte
○ uitbreiding
● functiebehoud & chirurgie mogelijk → chirurgie
● teveel consequenties → chemo / radiotherapie
Chirurgie: reconstructieve mogelijkheden
● lokale lap
● gesteelde (spier) lap
● vrij gevasculariseerde lap
Combinatiebehandeling TENTAMEN
● chemo + radiatie tegelijkertijd
● standaard schema
○ duurt 7 weken
○ 3 chemokuren met cisplatin
■ begin, midden, eind
○ 30-35x bestraling
● PEG-sonde geplaatst uit voorzorg
○ vaak slikproblemen
Gevolgen hoofd-halstumor / behandeling
● spraak- & slik- & smaak problemen
● vermoeidheid
● verminderde beweeglijkheid hals
● cosmetisch
Mammacarcinoom
Borstkanker
● ontstaat vanuit borstklierweefsel
● vooral >50 jaar
● bevolkingsonderzoek
○ elke 2 jaar bij 50-75 jaar
● kenmerken (bij borsten)
○ pijnloze toenemende massa
○ tepeluitvloed
, 4
○ ingetrokken huid / tepel
○ ulcera
○ zwelling oksel
○ erytheem & warmte
○ sinaasappelhuid
● 12% kans op borstkanker
○ 20% kans dat zwelling maligne is
Risicofactoren borstkanker
● vroege menarche / late menopauze
● 1ste kind na 35 jaar / geen kinderen
● geen/kortdurende borstvoeding
● hormoonsuppletie
● erfelijke aanleg (BRCA, TP53)
● mammacarcinoom in voorgeschiedenis
● eerdere bestraling
● eerdere goedaardige afwijking in borst
● overgewicht
● alcoholmisbruik
Triple diagnostiek op mammapoli
● anamnese & lichamelijk onderzoek (door chirurg)
○ grootte tumor t.o.v. grootte borst
○ zit zwelling vast aan onderlaag
● radiologisch onderzoek
○ standaard mammografie + echo
○ wanneer nodig MRI
● weefselonderzoek
○ punctie mogelijk → cellen bekeken
■ gedaan om bepalen of maligniteit
■ snel uitslag
○ biopsie mogelijk → weefsel bekeken
■ gedaan om na punctie meer informatie te krijgen
● kan receptor status bepalen
● delingsactiviteit & differentiatiegraad
Voorwaarden MRI-mamma
● onvoldoende duidelijkheid
● onbekende tumor bij oksel uitzaaiing
● screening genmutatiedraagers
● twijfel over grootte van afwijkend gebied
● indien eerst chemo wordt gegeven
○ voorafgaand aan operatie → respons bepalen
Lokale therapie: operatie
● borst
