Taak 1A Mieke – Mentale retardatie / verstandelijke beperking
Wat voor diagnose kan worden gesteld?
Een verstandelijke beperking gaat met veel samen.
Mentale retardatie (geestelijke achterstand) is in het verleden vaak verstandelijke beperking
genoemd.
Verstandelijke beperking de geschiedenis van 1900 – nu. Hoe de samenleving tegen mensen met een
verstandelijke beperking aan keek (vroeger idioot) en nu?
Vroeger als je dom was, werd je gewoon achter in de klas gezet.
Vroeger was idioot een classificatie, nu is het een scheldwoord. Nu mag je ook geen zwakzinnig meer
zeggen. Maatschappelijke verschuiving in de terminologie (naamgeving).
In de DSM 4 is de rol van intelligentie anders dan in de DSM 5.
Woonvormen vroeger buiten de stad in de bossen, je ziet steeds meer woonvormen in woonwijken
nu. Huizen waar je mensen in de straat hebt, men probeert ze steeds meer te normaliseren. De
mensen kunnen net zo goed een waardevolle bijdrage leveren aan de maatschappij.
Men doet een poging om ze ‘inclusief’ te maken.
Leerdoelen:
1. Wat is een verstandelijke beperking? (DSM V)
a. Gradaties bekijken
Bron Mash & Wolkfe
Similar sequence hypothese: kinderen met of zonder verstandelijke beperkingen passeren dezelfde
stadia van cognitieve ontwikkeling in dezelfde volgorde, ze verschillen alleen van het aantal en het
hoogste level van ontwikkeling.
Similar structure hypothese: kinderen met een verstandelijke beperking hebben hetzelfde gedrag en
dezelfde onderliggende processen als kinderen met een gewone ontwikkeling op hetzelfde niveau,
alleen op een andere leeftijd.
Bron: DSM V
Verstandelijke beperking (verstandelijke-ontwikkelingsstoornis)
Intellectual disability; intellectual developmental disorder
CLASSIFICATIECRITERIA
Een verstandelijke beperking (een verstandelijke-ontwikkelingsstoornis) begint gedurende de
ontwikkelingsperiode, met beperkingen in zowel het verstandelijk als het adaptieve functioneren, in
de conceptuele, sociale en praktische domeinen. Er moet worden voldaan aan de volgende criteria:
A. Deficiënties in de intellectuele functies, zoals redeneren, problemen oplossen, plannen,
abstract denken, oordelen, schools leren en leren door ervaringen, hetgeen bevestigd moet
worden door zowel een klinische beoordeling als een geïndividualiseerde
gestandaardiseerde intelligentietest.
B. Deficiënties in het adaptieve functioneren (= alles wat zich zo aan de omgeving aanpast dat
het de kans van overleven vergroot, aanpassen aan) die ertoe leiden dat de betrokkene niet
kan voldoen aan de ontwikkelings- en sociaal-culturele standaarden van persoonlijke
onafhankelijkheid en sociale verantwoordelijkheid. Zonder blijvende ondersteunen beperken
de deficiënties in het aanpassingsvermogen het functioneren in een of meer aspecten van
het dagelijks leven, waaronder communicatie, deelname aan het sociale leven, schools of
1
, beroepsmatig functioneren, en persoonlijke onafhankelijkheid thuis of in de directe sociale
omgeving.
C. De deficiënties in de verstandelijke functies en het aanpassingsvermogen beginnen
gedurende de ontwikkelingsperiode.
De hoofdkenmerken van de verstandelijke beperking (verstandelijke-ontwikkelingsstoornis)
betrekken deficiënties in de intellectuele functies (A) en beperkingen in het alledaagse
aanpassingsvermogen vergeleken met leeftijdgenoten van hetzelfde gender en dezelfde sociaal-
culturele groep (B). het begin ligt in de ontwikkelingsleeftijd (C).
DRIE DOMEINEN, bij een verstandelijke beperkingen dienen volgens de DMS-5 beperkingen te
bestaan in zowel het verstandelijk als het adaptieve functioneren, in de volgende domeinen:
- Het conceptuele (onderwijs)domein betreft onder andere competenties op het gebied van
he geheugen taal, lezen, schrijven, rekenkundig redeneren, verwerven van praktische kennis,
probleem oplossen en het beoordelen van nieuwe situaties
- Het sociale domein betreft onder andere het besef van de gedachten, gevoelens en
ervaringen van anderen (empathie), interpersoonlijke communicatieve vaardigheden, het
vermogen om vriendschap te sluiten en het sociale oordeelsvermogen
- Het praktische domein omvat het leervermogen en zelfmanagement in verschillende
levenssituaties, waaronder zelfverzorging, de verantwoordelijkheden van een baan,
geldbeheer, vrijetijdsvesteding, zelfmanagement van gedrag, en het plannen van taken op
school en het werk
VERSCHILLENDE NIVEAUS → de verschillende niveaus van ernst worden gedefinieerd volgens het
adaptieve functioneren en niet volgens de IQ-scoren, omdat de mate van adaptief functioneren
bepaalt hoeveel ondersteuning er nodig is. Bovendien zijn IQ-metingen in het laagste deel van de IQ-
scores minder valide.
- Licht
- Matig
- Ernstig
- Zeer ernstig
MATE VAN ERNST: LICHT
Conceptuele domein Bij kinderen in de voorschoolse leeftijd is er mogelijk geen sprake van
duidelijke conceptuele verschillen. Bij schoolgaande kinderen en
volwassenen is er sprake van problemen met lezen, schrijven, rekenen,
klokkijken of geldbeheer, waarbij ze steun nodig hebben op een of
meer gebieden om aan leeftijd gerelateerde verwachtingen te kunnen
voldoende.
Bij volwassenen is er een beperking in het abstracte denken, de
executieve functies (plannen, strategieën kiezen, prioriteren en
cognitieve flexibiliteit) en het kortetermijngeheugen, alsmede in het
functionele gebruik van schoolse vaardigheden. Er is sprake van
enigszins concrete aanpak van problemen en oplossingen, vergeleken
met leeftijdsgenoten
Sociale domein Vergeleken met leeftijdsgenoten die zich normaal ontwikkelen gedraagt
de betrokkene zich onvolwassen in sociale interacties. Zo kan hij of zij
moeite hebben om de sociale signalen van leeftijdsgenoten goed waar
2
, te nemen. De communicatie, het voeren van gesprekken en taalgebruik
zijn concreter of minder volwassen van aard dan gezien de leeftijd
verwacht mag worden. Er kan sprake zijn van problemen met het
reguleren van de emoties en het gedrag op een voor de leeftijd
passende wijze; deze problemen worden door leeftijdsgenoten in
sociale situaties opgemerkt. Het inzicht in risico’s in sociale situaties is
beperkt; het sociale oordeelsvermogen is niet volgroeid voor de leeftijd
en de betrokkene loopt het risico door anderen gemanipuleerd te
worden (lichtgelovigheid)
Praktische domein De betrokkene functioneert mogelijk op een voor de leeftijd passende
wijze wat betreft de persoonlijke verzorging. Vergeleken met
leeftijdsgenoten heeft hij of zij meer ondersteuning nodig bij complexe
dagelijkse taken. Op volwassen leeftijd gaat het daarbij bijvoorbeeld om
boodschappen doen, vervoer, het huishouden organiseren en het
verzorgen van kinderen, voedzaam eten bereiden, bank- en geldzaken
beheren. Vrijetijdsvaardigheden komen overeen met die van
leeftijdsgenoten, hoewel er op dit gebied steun nodig is bij het
beoordelen van het eigen welzijn en het organiseren van de
vrijetijdsactiviteiten. Op volwassen leeftijd functioneren mensen met
een lichte beperking in banen waarbij de nadruk niet op de conceptuele
vaardigheden ligt. Zij hebben meestal ondersteuning nodig om
beslissingen te nemen over gezondheid en juridische kwesties, en om
te leren werk gerelateerde taken goed uit te voeren. Meestal is
ondersteuning nodig bij het grootbrengen van kinderen.
MATE VAN ERNST: MATIG
Conceptuele domein Gedurende de hele ontwikkeling blijft het niveau van de conceptuele
vaardigheden duidelijk achter op dat van leeftijdgenoten. Bij
voorschoolse kinderen ontwikkelen de taal- en voorschoolse
vaardigheden zich langzaam. Bij schoolgaande kinderen verloopt de
ontwikkeling van lezen, schrijven, rekenen, klokkijken en geldbeheer
langzaam gedurende de schooljaren en zijn deze vaardigheden duidelijk
minder goed ontwikkeld vergeleken met die van leeftijdgenoten. De
ontwikkeling van schoolse vaardigheden is bij volwassenen meestal van
een basaal niveau, en ze hebben ondersteuning nodig bij de toepassing
van schoolse vaardigheden in een baan en het persoonlijk leven. Er is
dagelijks structurele ondersteuning nodig om alledaagse conceptuele
taken te voltooien, deze taken worden vaak volledig door anderen
overgenomen.
Sociale domein De betrokkene verschilt in de loop van de ontwikkeling duidelijk van
leeftijdgenoten in sociaal en communicatief gedrag. Gesproken taal is
gewoonlijk het belangrijkste instrument voor de sociale communicatie,
maar is minder complex dan die van leeftijdgenoten. Dat de betrokkene
in staat is om relaties met anderen aan te gaan blijkt duidelijk uit de
band met familie en vrienden, en de betrokkene kan gedurende zijn
leven hechte vriendschappen en soms als volwassene romantische
relaties ontwikkelen. De betrokkene slaagt er niet altijd in om sociale
signalen op te merken of om die adequaat te interpreteren. Het sociale
oordeelvermogen en de beslissingsvaardigheden zijn beperkt, en
verzorgers moeten helpen bij het nemen van belangrijke besluiten.
Vriendschappen met zich normaal ontwikkelende leeftijdsgenoten
3
Wat voor diagnose kan worden gesteld?
Een verstandelijke beperking gaat met veel samen.
Mentale retardatie (geestelijke achterstand) is in het verleden vaak verstandelijke beperking
genoemd.
Verstandelijke beperking de geschiedenis van 1900 – nu. Hoe de samenleving tegen mensen met een
verstandelijke beperking aan keek (vroeger idioot) en nu?
Vroeger als je dom was, werd je gewoon achter in de klas gezet.
Vroeger was idioot een classificatie, nu is het een scheldwoord. Nu mag je ook geen zwakzinnig meer
zeggen. Maatschappelijke verschuiving in de terminologie (naamgeving).
In de DSM 4 is de rol van intelligentie anders dan in de DSM 5.
Woonvormen vroeger buiten de stad in de bossen, je ziet steeds meer woonvormen in woonwijken
nu. Huizen waar je mensen in de straat hebt, men probeert ze steeds meer te normaliseren. De
mensen kunnen net zo goed een waardevolle bijdrage leveren aan de maatschappij.
Men doet een poging om ze ‘inclusief’ te maken.
Leerdoelen:
1. Wat is een verstandelijke beperking? (DSM V)
a. Gradaties bekijken
Bron Mash & Wolkfe
Similar sequence hypothese: kinderen met of zonder verstandelijke beperkingen passeren dezelfde
stadia van cognitieve ontwikkeling in dezelfde volgorde, ze verschillen alleen van het aantal en het
hoogste level van ontwikkeling.
Similar structure hypothese: kinderen met een verstandelijke beperking hebben hetzelfde gedrag en
dezelfde onderliggende processen als kinderen met een gewone ontwikkeling op hetzelfde niveau,
alleen op een andere leeftijd.
Bron: DSM V
Verstandelijke beperking (verstandelijke-ontwikkelingsstoornis)
Intellectual disability; intellectual developmental disorder
CLASSIFICATIECRITERIA
Een verstandelijke beperking (een verstandelijke-ontwikkelingsstoornis) begint gedurende de
ontwikkelingsperiode, met beperkingen in zowel het verstandelijk als het adaptieve functioneren, in
de conceptuele, sociale en praktische domeinen. Er moet worden voldaan aan de volgende criteria:
A. Deficiënties in de intellectuele functies, zoals redeneren, problemen oplossen, plannen,
abstract denken, oordelen, schools leren en leren door ervaringen, hetgeen bevestigd moet
worden door zowel een klinische beoordeling als een geïndividualiseerde
gestandaardiseerde intelligentietest.
B. Deficiënties in het adaptieve functioneren (= alles wat zich zo aan de omgeving aanpast dat
het de kans van overleven vergroot, aanpassen aan) die ertoe leiden dat de betrokkene niet
kan voldoen aan de ontwikkelings- en sociaal-culturele standaarden van persoonlijke
onafhankelijkheid en sociale verantwoordelijkheid. Zonder blijvende ondersteunen beperken
de deficiënties in het aanpassingsvermogen het functioneren in een of meer aspecten van
het dagelijks leven, waaronder communicatie, deelname aan het sociale leven, schools of
1
, beroepsmatig functioneren, en persoonlijke onafhankelijkheid thuis of in de directe sociale
omgeving.
C. De deficiënties in de verstandelijke functies en het aanpassingsvermogen beginnen
gedurende de ontwikkelingsperiode.
De hoofdkenmerken van de verstandelijke beperking (verstandelijke-ontwikkelingsstoornis)
betrekken deficiënties in de intellectuele functies (A) en beperkingen in het alledaagse
aanpassingsvermogen vergeleken met leeftijdgenoten van hetzelfde gender en dezelfde sociaal-
culturele groep (B). het begin ligt in de ontwikkelingsleeftijd (C).
DRIE DOMEINEN, bij een verstandelijke beperkingen dienen volgens de DMS-5 beperkingen te
bestaan in zowel het verstandelijk als het adaptieve functioneren, in de volgende domeinen:
- Het conceptuele (onderwijs)domein betreft onder andere competenties op het gebied van
he geheugen taal, lezen, schrijven, rekenkundig redeneren, verwerven van praktische kennis,
probleem oplossen en het beoordelen van nieuwe situaties
- Het sociale domein betreft onder andere het besef van de gedachten, gevoelens en
ervaringen van anderen (empathie), interpersoonlijke communicatieve vaardigheden, het
vermogen om vriendschap te sluiten en het sociale oordeelsvermogen
- Het praktische domein omvat het leervermogen en zelfmanagement in verschillende
levenssituaties, waaronder zelfverzorging, de verantwoordelijkheden van een baan,
geldbeheer, vrijetijdsvesteding, zelfmanagement van gedrag, en het plannen van taken op
school en het werk
VERSCHILLENDE NIVEAUS → de verschillende niveaus van ernst worden gedefinieerd volgens het
adaptieve functioneren en niet volgens de IQ-scoren, omdat de mate van adaptief functioneren
bepaalt hoeveel ondersteuning er nodig is. Bovendien zijn IQ-metingen in het laagste deel van de IQ-
scores minder valide.
- Licht
- Matig
- Ernstig
- Zeer ernstig
MATE VAN ERNST: LICHT
Conceptuele domein Bij kinderen in de voorschoolse leeftijd is er mogelijk geen sprake van
duidelijke conceptuele verschillen. Bij schoolgaande kinderen en
volwassenen is er sprake van problemen met lezen, schrijven, rekenen,
klokkijken of geldbeheer, waarbij ze steun nodig hebben op een of
meer gebieden om aan leeftijd gerelateerde verwachtingen te kunnen
voldoende.
Bij volwassenen is er een beperking in het abstracte denken, de
executieve functies (plannen, strategieën kiezen, prioriteren en
cognitieve flexibiliteit) en het kortetermijngeheugen, alsmede in het
functionele gebruik van schoolse vaardigheden. Er is sprake van
enigszins concrete aanpak van problemen en oplossingen, vergeleken
met leeftijdsgenoten
Sociale domein Vergeleken met leeftijdsgenoten die zich normaal ontwikkelen gedraagt
de betrokkene zich onvolwassen in sociale interacties. Zo kan hij of zij
moeite hebben om de sociale signalen van leeftijdsgenoten goed waar
2
, te nemen. De communicatie, het voeren van gesprekken en taalgebruik
zijn concreter of minder volwassen van aard dan gezien de leeftijd
verwacht mag worden. Er kan sprake zijn van problemen met het
reguleren van de emoties en het gedrag op een voor de leeftijd
passende wijze; deze problemen worden door leeftijdsgenoten in
sociale situaties opgemerkt. Het inzicht in risico’s in sociale situaties is
beperkt; het sociale oordeelsvermogen is niet volgroeid voor de leeftijd
en de betrokkene loopt het risico door anderen gemanipuleerd te
worden (lichtgelovigheid)
Praktische domein De betrokkene functioneert mogelijk op een voor de leeftijd passende
wijze wat betreft de persoonlijke verzorging. Vergeleken met
leeftijdsgenoten heeft hij of zij meer ondersteuning nodig bij complexe
dagelijkse taken. Op volwassen leeftijd gaat het daarbij bijvoorbeeld om
boodschappen doen, vervoer, het huishouden organiseren en het
verzorgen van kinderen, voedzaam eten bereiden, bank- en geldzaken
beheren. Vrijetijdsvaardigheden komen overeen met die van
leeftijdsgenoten, hoewel er op dit gebied steun nodig is bij het
beoordelen van het eigen welzijn en het organiseren van de
vrijetijdsactiviteiten. Op volwassen leeftijd functioneren mensen met
een lichte beperking in banen waarbij de nadruk niet op de conceptuele
vaardigheden ligt. Zij hebben meestal ondersteuning nodig om
beslissingen te nemen over gezondheid en juridische kwesties, en om
te leren werk gerelateerde taken goed uit te voeren. Meestal is
ondersteuning nodig bij het grootbrengen van kinderen.
MATE VAN ERNST: MATIG
Conceptuele domein Gedurende de hele ontwikkeling blijft het niveau van de conceptuele
vaardigheden duidelijk achter op dat van leeftijdgenoten. Bij
voorschoolse kinderen ontwikkelen de taal- en voorschoolse
vaardigheden zich langzaam. Bij schoolgaande kinderen verloopt de
ontwikkeling van lezen, schrijven, rekenen, klokkijken en geldbeheer
langzaam gedurende de schooljaren en zijn deze vaardigheden duidelijk
minder goed ontwikkeld vergeleken met die van leeftijdgenoten. De
ontwikkeling van schoolse vaardigheden is bij volwassenen meestal van
een basaal niveau, en ze hebben ondersteuning nodig bij de toepassing
van schoolse vaardigheden in een baan en het persoonlijk leven. Er is
dagelijks structurele ondersteuning nodig om alledaagse conceptuele
taken te voltooien, deze taken worden vaak volledig door anderen
overgenomen.
Sociale domein De betrokkene verschilt in de loop van de ontwikkeling duidelijk van
leeftijdgenoten in sociaal en communicatief gedrag. Gesproken taal is
gewoonlijk het belangrijkste instrument voor de sociale communicatie,
maar is minder complex dan die van leeftijdgenoten. Dat de betrokkene
in staat is om relaties met anderen aan te gaan blijkt duidelijk uit de
band met familie en vrienden, en de betrokkene kan gedurende zijn
leven hechte vriendschappen en soms als volwassene romantische
relaties ontwikkelen. De betrokkene slaagt er niet altijd in om sociale
signalen op te merken of om die adequaat te interpreteren. Het sociale
oordeelvermogen en de beslissingsvaardigheden zijn beperkt, en
verzorgers moeten helpen bij het nemen van belangrijke besluiten.
Vriendschappen met zich normaal ontwikkelende leeftijdsgenoten
3
