SAMENVATTING HOORCOLLEGES WFM DEEL 1
HC 1: Wetenschap in tijden van ‘alternatieve feiten’ en
politieke correctheid
Wat is een feit en wat is een mythe?
- Het huidige probleem met feiten: is alles mogelijk?
- Alternatieve feiten of leugens?
- Begin van alternatieve facts: Trump. Een belangrijke institutie in VS
gaat nu zelf over alternatieve feiten praten. Nu meer urgent?
Het probleem met feiten
We lijken niet meer te weten wat de feiten zijn. Waarom is dat een
probleem? Waarom is het belangrijk om feiten te weten? Als samenleving
belang bij, basis voor beleid. Feiten nodig om objectief te zijn (media).
- Om keuzes te maken
- Om beslissingen te nemen
- Om beleid te maken
Waar kijken we meestal naar voor feiten?
- Officiële bronnen
- Wetenschap: natuur- en sociale wetenschappen
- Wetenschap als de kroonjuweel van het menselijk denkvermogen
Wetenschap: natuurfeiten
- Water bevriest bij 0 graden
- Het influenzavirus veroorzaakt griep
Wetenschap: sociale feiten
- We leven langer
- Meer mensen geletterd
- We worden rijker
Wetenschap: technologische feiten
- Zelfrijdende auto’s
- Klonen
- Media en robottechnologie
- Medische technologie (MRI scans)
Niet iedereen is het met successen van de wetenschap eens
→ Sally cartoon, zie slides
Filosoof: mensen weten niet meer wat goede en wat slechte kennis is.
Zou dit door ons komen? Er zijn twee manieren waarop er naar de
wetenschap wordt gekeken
1. Sciëntisme: Wetenschap is verreweg superieur aan alle andere
pogingen om kennis te borgen: wetenschappelijk wetten bieden
zekerheid
1
, SAMENVATTING HOORCOLLEGES WFM DEEL 1
2. Scepticisme: wetenschap geeft geen zekerheid, het is gelijk aan
andere vormen van kennis, wetenschap is een geloof
→ Doorlopend debat, komt steeds terug in het boek dat we gaan
bestuderen
Sciëntisme
- Tijdperk van zekerheid
- Kernbegrippen: feiten, wetenschap is de waarheid, rationaliteit
Associaties
Modernisme (modern denken: rationeel-seculier (zonder religie) → denk
zelf na, logica reden, vrij van godsdienst. Gebruik alleen de rede,
moderniteit
- Kennis en waarheid worden alleen door en in wetenschap gevonden
- Slogan: Wetenschappelijke methode de enige methode om feiten
en waarheid te verkrijgen
- Onze geest is een perfecte spiegel van de werkelijkheid
- Iconen: Steven Pinker, Richard Dawkins, Daniel Dennett, Lawrence
M. Krauss
Scepticisme
- Kritisch denken over wetenschap, de methodes en grenzen van
wetenschap, een pluralistische opvatting over rationaliteit en kennis
→ vooroordelen etc
- Kernbegrippen: meer dan één waarheid, waarheid is ervaring,
onzekerheid, kennis is ondrukkende macht, wetenschap is een
ideologie
Associaties
postmodernisme: post = na, na moderniteit, ook seculier, maar
verschillende individuele emotionele expressies staan centraal.
- Meer aandacht voor individuele emotie en andere vormen van
kennis. Moeten ook de ruimte krijgen. Meer individu + emoties,
meer toelaten in wetenschap. Kennis en macht zijn verbonden
geraak, mensen onder druk.
- Kennis en waarheid zijn sociale construcies die ‘deconstructie
nodig hebben’ relativisme
- Onze geest is een gebroken spiegel: niet de realiteit. We weten
niets en ook nooit iets weten
- Icoon 20e eeuws- scepticisme: Paul Feyerabend (1975): Against
Method: Outline of an Anarchistic Theory of Knowledge
Lady Gaga & Tony Bennett → scepticisme
Iedereen heeft zijn eigen waarden, waarheid verandert door de tijd heen
2
, SAMENVATTING HOORCOLLEGES WFM DEEL 1
Sciëntisme versus scepticisme in de filosofie
- Als een familieruzie tussen filosofen: uitgangspunten, ..
- Filosofisch scepticisme is kritisch denken over wetenschap binnen
de grenzen van de filosofie
Sciëntisme versus scepticisme in de samenleving
- Een relativistische (=alles is relatief), radicale interpretatie van
filosofisch scepticisme is als een uitslaande brand in de
samenleving terechtgekomen.
Wat is wetenschapsfilosofie?
- Filosofie: filo= liefde, sofia= wijsheid liefde voor wijsheid
- Wetenschapsfilosofie heeft als voornaamste taak om de
onderzoeksmethoden van de wetenschappen te analyseren.
- Meta-theorie: theorie over een theorie
- Het verhaal van de Verlichting: een van de beste intellectuele
projecten in de geschiedenis van de mensheid, toen het licht aan
ging, benadrukt de rede en individualisme in plaats van tradities
Gebeurtenissen
- Wetenschappelijke revolutie: nieuwe onderzoeksmethoden,
nieuwe filosofie over kennis en de wereld
- De politieke verlichting (eind 17e eeuw en 18e eeuw)- Tijdperk
van de rede
- Industriële revolutie (19e eeuw)
- Great Accelleration (20e eeuw): globalisering, communicatie,
media en specialisatie van kennis
- Een modern ontstaansgeschiedenis op basis van wetenschap over
het heelal, de aarde, de biosfeer, mensen en samenlevingen kon
geschreven worden.
- Zeer krachtige strategie voor collectief leren voor de mensheid
- Enorme vooruitgang, materieel en moreel
- Antropoceen: antropo= mens & ceen= nieuw, recent nieuwe
huidige geologische tijdperk
- Menselijke (in plaats van natuurlijke) activiteit heeft nu de
dominante invloed op het klimaat en milieu.
- Centrale rol voor de rede, wetenschap en technologie de drijvende
kracht achter vooruitgang
- Ook risico’s, uitdagingen, nadelen en verantwoordelijkheden
- Wat is de rol van kennis en wetenschap geweest?
3
, SAMENVATTING HOORCOLLEGES WFM DEEL 1
- We traceren deze rol tot aan de wortels van het filosofisch denken
over kennis en wetenschap
Verkennende mensen
- We verkennen de wereld om ons heen continu
- Mensen zijn onderzoekende wezens: nieuwsgierigheid defineert
het menselijk bewustzijn
- Observaties geven ons bewijzen voor onze verklaringen
Twee basale onderzoeksstijlen
1. Naïef onderzoek: niet- geformaliseerde, niet- systematische en niet-
gecontroleerde vorm van het verzamelen en samenvatten van
informatie tot naïeve theorieën
2. De wetenschappelijke methode: ‘zeer hoog geformaliseerde,
systematische en gecontroleerde vorm van onderzoek, bewust van
‘observaties en redeneringen’ zijn foutgevoelig (error prone)
Naïef onderzoek
Ook bekend als
- Common sense: way we in het dagelijks leven doen
- Pre-modern denken: religieus denken, geloof in een gegeven
waarheid
- Niet-geavanceerde (sophisticated) manieren van kennis van de
werkelijkheid (Fixed Belief)
Methoden van kennen
- Vasthoudendheid (tenacity): wat algemeen als waar wordt gezien
- Autoriteit: mensen met hoge status spreken de waarheid
- Redelijk mens: rede en logische consistentie zijn belangrijk
Associaties
Vooroordelen, overtuigingen, populair scepticisme, sommige vormen van
postmodernisme, mythes
Slogan: ‘Ik heb een theorie’: het gebruik van het woord theorie als
eigenlijk een hypothese wordt bedoeld (speculatie)
‘Het snapgevoel’
Wetenschappelijk onderzoek
‘Wetenschap verschuift de locatie van de waarheid van individuen naar
groepen, door een aantal regels in te stellen die kunnen rekenen op
wederzijdse instemming’.
Ook bekend als:
- De wetenschappelijke methode
4
HC 1: Wetenschap in tijden van ‘alternatieve feiten’ en
politieke correctheid
Wat is een feit en wat is een mythe?
- Het huidige probleem met feiten: is alles mogelijk?
- Alternatieve feiten of leugens?
- Begin van alternatieve facts: Trump. Een belangrijke institutie in VS
gaat nu zelf over alternatieve feiten praten. Nu meer urgent?
Het probleem met feiten
We lijken niet meer te weten wat de feiten zijn. Waarom is dat een
probleem? Waarom is het belangrijk om feiten te weten? Als samenleving
belang bij, basis voor beleid. Feiten nodig om objectief te zijn (media).
- Om keuzes te maken
- Om beslissingen te nemen
- Om beleid te maken
Waar kijken we meestal naar voor feiten?
- Officiële bronnen
- Wetenschap: natuur- en sociale wetenschappen
- Wetenschap als de kroonjuweel van het menselijk denkvermogen
Wetenschap: natuurfeiten
- Water bevriest bij 0 graden
- Het influenzavirus veroorzaakt griep
Wetenschap: sociale feiten
- We leven langer
- Meer mensen geletterd
- We worden rijker
Wetenschap: technologische feiten
- Zelfrijdende auto’s
- Klonen
- Media en robottechnologie
- Medische technologie (MRI scans)
Niet iedereen is het met successen van de wetenschap eens
→ Sally cartoon, zie slides
Filosoof: mensen weten niet meer wat goede en wat slechte kennis is.
Zou dit door ons komen? Er zijn twee manieren waarop er naar de
wetenschap wordt gekeken
1. Sciëntisme: Wetenschap is verreweg superieur aan alle andere
pogingen om kennis te borgen: wetenschappelijk wetten bieden
zekerheid
1
, SAMENVATTING HOORCOLLEGES WFM DEEL 1
2. Scepticisme: wetenschap geeft geen zekerheid, het is gelijk aan
andere vormen van kennis, wetenschap is een geloof
→ Doorlopend debat, komt steeds terug in het boek dat we gaan
bestuderen
Sciëntisme
- Tijdperk van zekerheid
- Kernbegrippen: feiten, wetenschap is de waarheid, rationaliteit
Associaties
Modernisme (modern denken: rationeel-seculier (zonder religie) → denk
zelf na, logica reden, vrij van godsdienst. Gebruik alleen de rede,
moderniteit
- Kennis en waarheid worden alleen door en in wetenschap gevonden
- Slogan: Wetenschappelijke methode de enige methode om feiten
en waarheid te verkrijgen
- Onze geest is een perfecte spiegel van de werkelijkheid
- Iconen: Steven Pinker, Richard Dawkins, Daniel Dennett, Lawrence
M. Krauss
Scepticisme
- Kritisch denken over wetenschap, de methodes en grenzen van
wetenschap, een pluralistische opvatting over rationaliteit en kennis
→ vooroordelen etc
- Kernbegrippen: meer dan één waarheid, waarheid is ervaring,
onzekerheid, kennis is ondrukkende macht, wetenschap is een
ideologie
Associaties
postmodernisme: post = na, na moderniteit, ook seculier, maar
verschillende individuele emotionele expressies staan centraal.
- Meer aandacht voor individuele emotie en andere vormen van
kennis. Moeten ook de ruimte krijgen. Meer individu + emoties,
meer toelaten in wetenschap. Kennis en macht zijn verbonden
geraak, mensen onder druk.
- Kennis en waarheid zijn sociale construcies die ‘deconstructie
nodig hebben’ relativisme
- Onze geest is een gebroken spiegel: niet de realiteit. We weten
niets en ook nooit iets weten
- Icoon 20e eeuws- scepticisme: Paul Feyerabend (1975): Against
Method: Outline of an Anarchistic Theory of Knowledge
Lady Gaga & Tony Bennett → scepticisme
Iedereen heeft zijn eigen waarden, waarheid verandert door de tijd heen
2
, SAMENVATTING HOORCOLLEGES WFM DEEL 1
Sciëntisme versus scepticisme in de filosofie
- Als een familieruzie tussen filosofen: uitgangspunten, ..
- Filosofisch scepticisme is kritisch denken over wetenschap binnen
de grenzen van de filosofie
Sciëntisme versus scepticisme in de samenleving
- Een relativistische (=alles is relatief), radicale interpretatie van
filosofisch scepticisme is als een uitslaande brand in de
samenleving terechtgekomen.
Wat is wetenschapsfilosofie?
- Filosofie: filo= liefde, sofia= wijsheid liefde voor wijsheid
- Wetenschapsfilosofie heeft als voornaamste taak om de
onderzoeksmethoden van de wetenschappen te analyseren.
- Meta-theorie: theorie over een theorie
- Het verhaal van de Verlichting: een van de beste intellectuele
projecten in de geschiedenis van de mensheid, toen het licht aan
ging, benadrukt de rede en individualisme in plaats van tradities
Gebeurtenissen
- Wetenschappelijke revolutie: nieuwe onderzoeksmethoden,
nieuwe filosofie over kennis en de wereld
- De politieke verlichting (eind 17e eeuw en 18e eeuw)- Tijdperk
van de rede
- Industriële revolutie (19e eeuw)
- Great Accelleration (20e eeuw): globalisering, communicatie,
media en specialisatie van kennis
- Een modern ontstaansgeschiedenis op basis van wetenschap over
het heelal, de aarde, de biosfeer, mensen en samenlevingen kon
geschreven worden.
- Zeer krachtige strategie voor collectief leren voor de mensheid
- Enorme vooruitgang, materieel en moreel
- Antropoceen: antropo= mens & ceen= nieuw, recent nieuwe
huidige geologische tijdperk
- Menselijke (in plaats van natuurlijke) activiteit heeft nu de
dominante invloed op het klimaat en milieu.
- Centrale rol voor de rede, wetenschap en technologie de drijvende
kracht achter vooruitgang
- Ook risico’s, uitdagingen, nadelen en verantwoordelijkheden
- Wat is de rol van kennis en wetenschap geweest?
3
, SAMENVATTING HOORCOLLEGES WFM DEEL 1
- We traceren deze rol tot aan de wortels van het filosofisch denken
over kennis en wetenschap
Verkennende mensen
- We verkennen de wereld om ons heen continu
- Mensen zijn onderzoekende wezens: nieuwsgierigheid defineert
het menselijk bewustzijn
- Observaties geven ons bewijzen voor onze verklaringen
Twee basale onderzoeksstijlen
1. Naïef onderzoek: niet- geformaliseerde, niet- systematische en niet-
gecontroleerde vorm van het verzamelen en samenvatten van
informatie tot naïeve theorieën
2. De wetenschappelijke methode: ‘zeer hoog geformaliseerde,
systematische en gecontroleerde vorm van onderzoek, bewust van
‘observaties en redeneringen’ zijn foutgevoelig (error prone)
Naïef onderzoek
Ook bekend als
- Common sense: way we in het dagelijks leven doen
- Pre-modern denken: religieus denken, geloof in een gegeven
waarheid
- Niet-geavanceerde (sophisticated) manieren van kennis van de
werkelijkheid (Fixed Belief)
Methoden van kennen
- Vasthoudendheid (tenacity): wat algemeen als waar wordt gezien
- Autoriteit: mensen met hoge status spreken de waarheid
- Redelijk mens: rede en logische consistentie zijn belangrijk
Associaties
Vooroordelen, overtuigingen, populair scepticisme, sommige vormen van
postmodernisme, mythes
Slogan: ‘Ik heb een theorie’: het gebruik van het woord theorie als
eigenlijk een hypothese wordt bedoeld (speculatie)
‘Het snapgevoel’
Wetenschappelijk onderzoek
‘Wetenschap verschuift de locatie van de waarheid van individuen naar
groepen, door een aantal regels in te stellen die kunnen rekenen op
wederzijdse instemming’.
Ook bekend als:
- De wetenschappelijke methode
4
