Hoorcollege aantekeningen Recht en Gedrag UvA

HC week 1 - maandag 6 februari
Geschreven recht en het recht in de praktijk.
- Denken over het recht vanuit de werkelijkheid
- Wetenschappelijke informatie kritisch beschouwen vanuit de methode waarop die vergaard is
Leerdoelen van het vak zijn erg belangrijk.


Wat is empirisch onderzoek over recht?
● Positiefrechtelijke onderzoek → onderzoek dat een analyse maakt van wat de
geldende juridische regels van het positieve recht zijn op basis van
rechtsbronnen en de interpretatie daarvan (kijken vanuit rechtsbronnen)
● Filosofisch onderzoek → onderzoek dat met rechtsfilosofische bronnen de
rechtvaardigheid en wenselijkheid van rechtsregels, of de toepassing
daarvan analyseert (wat het recht zou moeten zijn)
● Empirisch onderzoek → onderzoek met gebruik van sociaal wetenschappelijke
methoden vaststelt hoe het recht werkt in de praktische werkelijkheid, en
hoe dit door mensen/actoren/betrokkenen ervaren en geïnterpreteerd wordt
(hoe werkt dat recht in de werkelijkheid?)


Toeslagen Affaire
● Positiefrechtelijke vragen → hebben de ambtenaren van de Belastingdienst de wet
overtreden? Zijn er mensenrechten overtreden?
● Filosofische vragen → zou de rechter de redelijkheidsclausule mogen
uitsluiten?
● Empirische vragen → in hoeverre hebben menselijke vooroordelen een rol
gespeeld in hoe dit heeft kunnen ontstaan?
Voorbeeld tentamenvraag: feitencomplex en daarbij vragen bedenken


Typen van empirisch onderzoek:
1. Kwalitatief → geringer aantal personen, maar met meer detail en meer
inductief
a. Participerende observatie →
b. Interviews → informatie krijgen van een ander
c. Voordeel: dieper gaan, langzamer gaan, observeren wat er gebeurt.
d. Nadeel: tijdrovend, het is nauw dus je kan het moeilijk breed trekken
2. Kwantitatief → groter aantal personen, minder detail, meer deductief, maakt
gebruik van statistiek
a. Surveys → vragenlijsten
b. Analyse van grote bestaande datasets
c. Experimenteren: laboratoria en veldstudies → werkelijkheid bekijken


Omkoping in het bedrijfsleven
Voordeel van een interview = er kan gevoeligheid zijn, dieper gaan, vertrouwen opbouwen, sociale
vertrouwelijkheid, kan een veiliger gevoel geven

, Nadeel van een interview = je bent met een vreemde, minder snel eerlijk zijn, minder anoniem.
Voordeel van een enquête = anoniemer, statistiek gebruiken
Nadeel van een enquête = wekt geen vertrouwen, sociaal onwenselijk, je kan niet makkelijk iets
nieuws leren, het onderzoek kan de antwoorden beïnvloeden (sturen)


Uitdagingen bij empirisch onderzoek
● Validiteit → de mate waarin het onderzoek een valide en realistisch beeld
geeft van hetgeen dat onderzocht wordt
○ Weten mensen wel wat je vraagt, willen ze het met je delen, heeft de manier van
vraagstelling invloed op de antwoorden
● Causaliteit → de mate waarin de studie conclusies trekt over oorzaak en
gevolg, en de mate waarin de gebruikte data in staat is om dit echt te
kunnen bewijzen
○ Wordt er een causale vraag gesteld? Wordt er experimenteel onderzoek gedaan? Je
kunt ook iets zeggen over causaliteit dmv statistieken
○ Probleem met causale vragen: er kunnen meer variabelen zijn die beïnvloeden, anderen
aspecten die je niet kan bedenken
● Generaliseerbaarheid → de mate waarin wat het onderzoek laat zien bij de
onderzochte personen, gedragingen en omstandigheden ook iets kan zeggen
over relevante situaties, buiten degene die direct zijn onderzocht.
○ Wat is de groep en het soort aspect wat onderzocht wordt? Waar probeert de studie
daar iets mee over te zeggen? Is de groep mensen een afspiegeling van een grotere
groep mensen?
○ Probleem met generaliseerbaarheid: moeilijk naar de realiteit te trekken


Implicaties van empirisch onderzoek
Wat betekenen de bevinden uit de studie?
Conclusies die breder zijn + welke andere conclusies zou je eruit trekken


Artikel 1: kennen mensen regels die hun rechten zijn?
Artikel 2: regels die mensen hun gedrag stuurt