SAMENVATTING
Alle colleges en artikelen
ORTHOPEDAGOGIEK:
GEZINSFACTOREN
,Inhoudsopgave
College 1: introductie en hechtingsproblematiek..................................................................................... 2
Artikel Humphreys ............................................................................................................................... 8
Artikel Seim ......................................................................................................................................... 9
College 2: broers en zussen & mentale gezondheid ............................................................................. 10
Artikel Buist ....................................................................................................................................... 16
Artikel van Berkel .............................................................................................................................. 17
Artikel Hayden ................................................................................................................................... 18
College 3: complexe echtscheidingen ................................................................................................... 19
Richtlijn scheiding hoofdstuk 2, 3 en 4 .............................................................................................. 29
Artikel van Dijk ................................................................................................................................... 32
College 4: rouw en verlies in het gezin .................................................................................................. 34
Artikel Jiao ......................................................................................................................................... 42
Artikel Stikkelbroek ............................................................................................................................ 43
Artikel van Heijningen ....................................................................................................................... 44
College 5: jeugdhulp bij complexe gezinsproblematiek ........................................................................ 45
Artikel Bouma .................................................................................................................................... 54
Artikel Koper ...................................................................................................................................... 55
Artikel Assen...................................................................................................................................... 56
College 6: radicalisering maatschappelijke factoren ............................................................................. 58
Artikel Emmelkamp ........................................................................................................................... 63
Artikel Zynch...................................................................................................................................... 64
Artikel Sikkens ................................................................................................................................... 65
College 7: kinderen van ouders met psychische problemen (KOPP) ................................................... 66
Richtlijn KOPP/KOV hoofdstuk 2, 3, 4 en 5 ...................................................................................... 72
Artikel Leijdesdorff ............................................................................................................................. 74
Artikel Källquist .................................................................................................................................. 75
College 8: intergenerationele overdracht .............................................................................................. 76
Artikel van Santvoort ......................................................................................................................... 84
Artikel Assink ..................................................................................................................................... 84
Artikel Lebowitz ................................................................................................................................. 85
College 9: jeugdzorg bij uithuisplaatsing ............................................................................................... 87
Artikel Asif.......................................................................................................................................... 98
Artikel Dubois-Comtois ...................................................................................................................... 99
Artikel Gutterswijk.............................................................................................................................. 99
1
,College 1: introductie en hechtingsproblematiek
Orthopedagogiek richt zich op:
• Problemen in ontwikkeling, opvoeding of gedrag
• Kinderen en volwassenen (opvoeders of volwassenen in
afhankelijkheidsrelatie)
• Ontwikkeling kind in interactie met omgeving:
- Gezin
- School
- Leeftijdsgenoten
- Maatschappij
• Dit vak richt zich op de familiecontext (Bronfenbrenner), kijkt daarnaast ook
naar invloed van maatschappij op het gezin
Gezinsfactoren
Gezinssysteem theorie
= Individuen worden beïnvloed door het netwerk van relaties waar zij deel van
uitmaken.
• Cross-over effecten: gezinsleden beïnvloeden elkaar direct
- Ouder 1 zijn stress heeft invloed op ouder 2, wat invloed kan hebben op de
omgeving.
• Spill-over effecten: ‘subsystemen’ beïnvloeden elkaar. Interacties binnen een
subsysteem hebben invloed op de interacties binnen een ander subsysteem.
- Relatieproblematiek tussen ouders kan ervoor zorgen dat ouderschap van
ouder 1 minder goed wordt.
Gezinssysteem & individuele ontwikkeling
• Ouder-kind relatie
➔ Colleges 1 en 4: hechtingsproblematiek en rouw en verlies in het gezin
• Relatie tussen kind en broers/zussen
• Individuele eigenschappen van broers/zussen
• Relatie tussen ouders en broers/zussen
➔ College 2: broers/zussen en mentale problemen
• Individuele eigenschappen van de ouder
• Relatie tussen ouders
➔ Colleges 3, 4, 7 en 8: relatieproblemen tussen ouders, rouw en verlies in het
gezin, psychische problematiek bij ouders, intergenerationele overdracht
Maatschappij & gezin (zitten maatschappelijke factoren in!)
• Begeleiding bij problemen binnen het gezin
➔ College 5: Jeugdhulp bij disfunctioneren gezin
• Opgroeien in een andere context dan het gezin
➔ College 9: Opgroeien na uithuisplaatsing
• Impact van de maatschappij op het gezin
➔ College 6: maatschappelijke factoren
Hechtingsstoornissen
Gehechtheid
• Genetische predispositie voor gehechtheid: ieder kind wordt geboren met
biologische aanleg om zich te hechten aan iemand, zodat diegene voor
hem/haar kan zorgen. Doel: veiligheid, bescherming.
• Ontwikkeling in de vroege kindertijd:
2
, - 1e Fase: 3 mnd: ongericht gehechtheidsgedrag (geen voorkeur ouders en
onbekenden)
- 2e Fase: 3 - 6 mnd: gerichtheid op bekende verzorgers (wel voorkeur)
- 3e Fase: 6 - 36 mnd: consolidatie van relatie (separatieangst, angst voor
vreemden)
- 4e Fase: Vanaf 3 jr: intern werkmodel (meer besef dat als de ouder weg is
dat niet de relatie weg is)
• Kwaliteit afhankelijk van (voor een groot deel) ouderlijke reacties:
- Veilig gehechtheid (60-70%)
- Onveilig gehechtheid (ambivalent/vermijdend) (30-40%)
- Gedesorganiseerd (15%) (ouder die beangstigend laat zien, meest erg)
Hechtingsstoornis
= Stoornis bij aangaan sociale relaties in meerdere contexten.
• Reactie op pathologische omgeving (bv. verwaarlozing of groot verloop
verzorgers)
• Persistent, maar herstel mogelijk in ondersteunende omgeving
Subtypen hechtingsstoornissen
• Geremde type, DSM: Reactieve gehechtheidsstoornis
- Kinderen die niet in staat zijn tot hechting aan een individu, extreme
geremdheid/waakzaamheid in sociale relaties, ambivalent/tegenstrijdige
reacties. Kunnen heftige dingen bij komen kijken: ouder vermoorden.
- Geen sprake van een gehechtheidsrelatie, niet onderdelen in de typen
• Ontremde type, DSM: Ontremd-sociaalcontactstoornis
- Geen onderscheid maken in het benaderen van bekenden en vreemden
- Staat niet in de DSM als hechtingsstoornis
DSM V: Reactieve gehechtheidsstoornis (RHS)
A. Een consistent patroon van geremd, emotioneel teruggetrokken gedrag ten
opzichte van volwassen verzorgers.
B. Gekenmerkt door minstens 2 van de volgende kenmerken:
• Minimale sociale en emotionele reacties op anderen.
• Beperkte positieve gevoelsuitingen.
• Episoden van onverklaarde prikkelbaarheid, verdriet of angst die opvallend
zijn.
DSM V: Ontremd-sociaalcontactstoornis (OSCS)
A. Een gedragspatroon waarbij een kind actief onbekende volwassenen benadert en
met hen omgaat, en minstens 2 van de volgende kenmerken vertoont:
• Vermindering of ontbreken van terughoudendheid in benaderen van
onbekende volwassenen.
• Overmatig familiair verbaal of lichamelijk gedrag.
• Verminderd of niet in de gaten houden van verzorger bij exploratie.
• Bereidheid om mee te gaan met een onbekende volwassene.
Dat ongeremde is niet beperkt tot impulsiviteit. Stoornissen afhankelijk van context.
DSM V: RHS & OSCS
C. Het kind heeft een patroon van extreme vormen van ontoereikende verzorging
meegemaakt, zoals blijkt uit minstens 1 van de volgende kenmerken:
3
Alle colleges en artikelen
ORTHOPEDAGOGIEK:
GEZINSFACTOREN
,Inhoudsopgave
College 1: introductie en hechtingsproblematiek..................................................................................... 2
Artikel Humphreys ............................................................................................................................... 8
Artikel Seim ......................................................................................................................................... 9
College 2: broers en zussen & mentale gezondheid ............................................................................. 10
Artikel Buist ....................................................................................................................................... 16
Artikel van Berkel .............................................................................................................................. 17
Artikel Hayden ................................................................................................................................... 18
College 3: complexe echtscheidingen ................................................................................................... 19
Richtlijn scheiding hoofdstuk 2, 3 en 4 .............................................................................................. 29
Artikel van Dijk ................................................................................................................................... 32
College 4: rouw en verlies in het gezin .................................................................................................. 34
Artikel Jiao ......................................................................................................................................... 42
Artikel Stikkelbroek ............................................................................................................................ 43
Artikel van Heijningen ....................................................................................................................... 44
College 5: jeugdhulp bij complexe gezinsproblematiek ........................................................................ 45
Artikel Bouma .................................................................................................................................... 54
Artikel Koper ...................................................................................................................................... 55
Artikel Assen...................................................................................................................................... 56
College 6: radicalisering maatschappelijke factoren ............................................................................. 58
Artikel Emmelkamp ........................................................................................................................... 63
Artikel Zynch...................................................................................................................................... 64
Artikel Sikkens ................................................................................................................................... 65
College 7: kinderen van ouders met psychische problemen (KOPP) ................................................... 66
Richtlijn KOPP/KOV hoofdstuk 2, 3, 4 en 5 ...................................................................................... 72
Artikel Leijdesdorff ............................................................................................................................. 74
Artikel Källquist .................................................................................................................................. 75
College 8: intergenerationele overdracht .............................................................................................. 76
Artikel van Santvoort ......................................................................................................................... 84
Artikel Assink ..................................................................................................................................... 84
Artikel Lebowitz ................................................................................................................................. 85
College 9: jeugdzorg bij uithuisplaatsing ............................................................................................... 87
Artikel Asif.......................................................................................................................................... 98
Artikel Dubois-Comtois ...................................................................................................................... 99
Artikel Gutterswijk.............................................................................................................................. 99
1
,College 1: introductie en hechtingsproblematiek
Orthopedagogiek richt zich op:
• Problemen in ontwikkeling, opvoeding of gedrag
• Kinderen en volwassenen (opvoeders of volwassenen in
afhankelijkheidsrelatie)
• Ontwikkeling kind in interactie met omgeving:
- Gezin
- School
- Leeftijdsgenoten
- Maatschappij
• Dit vak richt zich op de familiecontext (Bronfenbrenner), kijkt daarnaast ook
naar invloed van maatschappij op het gezin
Gezinsfactoren
Gezinssysteem theorie
= Individuen worden beïnvloed door het netwerk van relaties waar zij deel van
uitmaken.
• Cross-over effecten: gezinsleden beïnvloeden elkaar direct
- Ouder 1 zijn stress heeft invloed op ouder 2, wat invloed kan hebben op de
omgeving.
• Spill-over effecten: ‘subsystemen’ beïnvloeden elkaar. Interacties binnen een
subsysteem hebben invloed op de interacties binnen een ander subsysteem.
- Relatieproblematiek tussen ouders kan ervoor zorgen dat ouderschap van
ouder 1 minder goed wordt.
Gezinssysteem & individuele ontwikkeling
• Ouder-kind relatie
➔ Colleges 1 en 4: hechtingsproblematiek en rouw en verlies in het gezin
• Relatie tussen kind en broers/zussen
• Individuele eigenschappen van broers/zussen
• Relatie tussen ouders en broers/zussen
➔ College 2: broers/zussen en mentale problemen
• Individuele eigenschappen van de ouder
• Relatie tussen ouders
➔ Colleges 3, 4, 7 en 8: relatieproblemen tussen ouders, rouw en verlies in het
gezin, psychische problematiek bij ouders, intergenerationele overdracht
Maatschappij & gezin (zitten maatschappelijke factoren in!)
• Begeleiding bij problemen binnen het gezin
➔ College 5: Jeugdhulp bij disfunctioneren gezin
• Opgroeien in een andere context dan het gezin
➔ College 9: Opgroeien na uithuisplaatsing
• Impact van de maatschappij op het gezin
➔ College 6: maatschappelijke factoren
Hechtingsstoornissen
Gehechtheid
• Genetische predispositie voor gehechtheid: ieder kind wordt geboren met
biologische aanleg om zich te hechten aan iemand, zodat diegene voor
hem/haar kan zorgen. Doel: veiligheid, bescherming.
• Ontwikkeling in de vroege kindertijd:
2
, - 1e Fase: 3 mnd: ongericht gehechtheidsgedrag (geen voorkeur ouders en
onbekenden)
- 2e Fase: 3 - 6 mnd: gerichtheid op bekende verzorgers (wel voorkeur)
- 3e Fase: 6 - 36 mnd: consolidatie van relatie (separatieangst, angst voor
vreemden)
- 4e Fase: Vanaf 3 jr: intern werkmodel (meer besef dat als de ouder weg is
dat niet de relatie weg is)
• Kwaliteit afhankelijk van (voor een groot deel) ouderlijke reacties:
- Veilig gehechtheid (60-70%)
- Onveilig gehechtheid (ambivalent/vermijdend) (30-40%)
- Gedesorganiseerd (15%) (ouder die beangstigend laat zien, meest erg)
Hechtingsstoornis
= Stoornis bij aangaan sociale relaties in meerdere contexten.
• Reactie op pathologische omgeving (bv. verwaarlozing of groot verloop
verzorgers)
• Persistent, maar herstel mogelijk in ondersteunende omgeving
Subtypen hechtingsstoornissen
• Geremde type, DSM: Reactieve gehechtheidsstoornis
- Kinderen die niet in staat zijn tot hechting aan een individu, extreme
geremdheid/waakzaamheid in sociale relaties, ambivalent/tegenstrijdige
reacties. Kunnen heftige dingen bij komen kijken: ouder vermoorden.
- Geen sprake van een gehechtheidsrelatie, niet onderdelen in de typen
• Ontremde type, DSM: Ontremd-sociaalcontactstoornis
- Geen onderscheid maken in het benaderen van bekenden en vreemden
- Staat niet in de DSM als hechtingsstoornis
DSM V: Reactieve gehechtheidsstoornis (RHS)
A. Een consistent patroon van geremd, emotioneel teruggetrokken gedrag ten
opzichte van volwassen verzorgers.
B. Gekenmerkt door minstens 2 van de volgende kenmerken:
• Minimale sociale en emotionele reacties op anderen.
• Beperkte positieve gevoelsuitingen.
• Episoden van onverklaarde prikkelbaarheid, verdriet of angst die opvallend
zijn.
DSM V: Ontremd-sociaalcontactstoornis (OSCS)
A. Een gedragspatroon waarbij een kind actief onbekende volwassenen benadert en
met hen omgaat, en minstens 2 van de volgende kenmerken vertoont:
• Vermindering of ontbreken van terughoudendheid in benaderen van
onbekende volwassenen.
• Overmatig familiair verbaal of lichamelijk gedrag.
• Verminderd of niet in de gaten houden van verzorger bij exploratie.
• Bereidheid om mee te gaan met een onbekende volwassene.
Dat ongeremde is niet beperkt tot impulsiviteit. Stoornissen afhankelijk van context.
DSM V: RHS & OSCS
C. Het kind heeft een patroon van extreme vormen van ontoereikende verzorging
meegemaakt, zoals blijkt uit minstens 1 van de volgende kenmerken:
3
