Ethiek 2
1
,Inhoud
Leeswijzer...............................................................................................................................................2
Wat is de juiste handelwijze?..................................................................................................................3
Kunnen we over onszelf beschikken?.....................................................................................................5
Het neoliberalisme.............................................................................................................................5
Het principe van het grootste geluk........................................................................................................8
Het utilitarisme...................................................................................................................................8
Het gaat om de beweegreden..............................................................................................................11
Immanuel Kant.................................................................................................................................11
Het pleidooi voor gelijkheid..................................................................................................................14
John Rawls........................................................................................................................................14
Wie verdient wat?................................................................................................................................17
Aristoteles.........................................................................................................................................17
Leeswijzer
In deze samenvatting heb ik gebruik gemaakt van het boek (hier soms ook dingen uit
over genomen), powerpoints en aantekeningen van de les, voorbeelden en
oefenvragen (met antwoorden). Heel veel succes!
2
, Wat is de juiste handelwijze?
De argumentatie voor en tegen prijsopdrijving draait om drie verschillende
gedachten:
- Maximaliseren van welzijn (gevolgethiek)
- Respecteren van vrijheid (plichtethiek)
- Bevorderen van deugdzaamheid (deugdethiek)
Elke gedachte verwijst naar een andere manier van denken over rechtvaardigheid.
De verdediging van de vrije markt berust gewoonlijk op twee aanspraken: een
aanspraak op welzijn en een aanspraak op vrijheid. In de eerste plaatst stelt men
dat markten het welzijn van de samenleving als geheel bevorderen. Ze sporen
mensen namelijk aan hun best te doen om te voorzien in de goederen die andere
mensen willen hebben. (In het dagelijks taalgebruik stellen we welzijn vaak gelijk aan
welvaart, maar welzijn heeft een ruimere betekenis die ook niet-economische
aspecten als sociaal welbevinden omvat). Ten tweede respecteren markten de
vrijheid van het individu. Ze laten mensen zelf kiezen welke waarde ze willen
toekennen aan de goederen en diensten die ze uitwisselen in plaats van die waarde
voor te schrijven.
Verontwaardiging is de specifieke vorm van woede die je voelt wanneer je denkt dat
mensen iets krijgen waar ze geen recht op hebben. Verontwaardiging is woede over
onrechtvaardigheid.
Het argument van de deugdzaamheid.
Hebzucht is een ondeugd, een slechte staat van zijn. Het is een individuele ondeugd,
maar staat ook nog eens haaks op de deugd van het burgerschap. Daarom is
buitensporige hebzucht een ondeugd die binnen een goede samenleving zo veel
mogelijk dient te worden ontmoedigd. Erkennen dat het argument van de
deugdzaamheid grote morele kracht bezit, betekent niet dat het altijd zwaarder moet
wegen dan andere argumenten. Daarentegen berust het argument van de
deugdzaamheid op het oordeel dat hebzucht een ondeugd is die de staat behoort te
ontmoedigen. Maar wie moet beoordelen wat deugd en wat ondeugd is? Daarover
verschillen burgers in een pluralistische samenleving toch met elkaar van mening?
En is het niet gevaarlijk om opvattingen over deugdzaamheid door middel van wetten
op te leggen? op grond van deze bezwaren zijn vele van mening dat de overheid in
kwesties van deugd en ondeugd neutraal hoort te zijn. De staat moet niet proberen
een goede levensinstelling te bevorderen en een slechte te ontmoedigen.
Moet een rechtvaardige samenleving ernaar streven de deugdzaamheid van haar
burgers te bevorderen? Of moet de wet neutraal zijn tegenover verschillende
opvattingen van deugdzaamheid, zodat burgers vrij zijn om zelf te kiezen wat voor
hen de juiste levenswijze is? Hierin ligt het verschil tussen het politiek denken van de
oudheid en dat van de moderne tijd. Volgens Aristoteles houdt rechtvaardigheid in
dat aan mensen gegeven wordt wat hun toekomt. En om te bepalen wie wat toekomt,
moeten we vaststellen welke deugden achting en beloning waard zijn. Aristoteles
3
1
,Inhoud
Leeswijzer...............................................................................................................................................2
Wat is de juiste handelwijze?..................................................................................................................3
Kunnen we over onszelf beschikken?.....................................................................................................5
Het neoliberalisme.............................................................................................................................5
Het principe van het grootste geluk........................................................................................................8
Het utilitarisme...................................................................................................................................8
Het gaat om de beweegreden..............................................................................................................11
Immanuel Kant.................................................................................................................................11
Het pleidooi voor gelijkheid..................................................................................................................14
John Rawls........................................................................................................................................14
Wie verdient wat?................................................................................................................................17
Aristoteles.........................................................................................................................................17
Leeswijzer
In deze samenvatting heb ik gebruik gemaakt van het boek (hier soms ook dingen uit
over genomen), powerpoints en aantekeningen van de les, voorbeelden en
oefenvragen (met antwoorden). Heel veel succes!
2
, Wat is de juiste handelwijze?
De argumentatie voor en tegen prijsopdrijving draait om drie verschillende
gedachten:
- Maximaliseren van welzijn (gevolgethiek)
- Respecteren van vrijheid (plichtethiek)
- Bevorderen van deugdzaamheid (deugdethiek)
Elke gedachte verwijst naar een andere manier van denken over rechtvaardigheid.
De verdediging van de vrije markt berust gewoonlijk op twee aanspraken: een
aanspraak op welzijn en een aanspraak op vrijheid. In de eerste plaatst stelt men
dat markten het welzijn van de samenleving als geheel bevorderen. Ze sporen
mensen namelijk aan hun best te doen om te voorzien in de goederen die andere
mensen willen hebben. (In het dagelijks taalgebruik stellen we welzijn vaak gelijk aan
welvaart, maar welzijn heeft een ruimere betekenis die ook niet-economische
aspecten als sociaal welbevinden omvat). Ten tweede respecteren markten de
vrijheid van het individu. Ze laten mensen zelf kiezen welke waarde ze willen
toekennen aan de goederen en diensten die ze uitwisselen in plaats van die waarde
voor te schrijven.
Verontwaardiging is de specifieke vorm van woede die je voelt wanneer je denkt dat
mensen iets krijgen waar ze geen recht op hebben. Verontwaardiging is woede over
onrechtvaardigheid.
Het argument van de deugdzaamheid.
Hebzucht is een ondeugd, een slechte staat van zijn. Het is een individuele ondeugd,
maar staat ook nog eens haaks op de deugd van het burgerschap. Daarom is
buitensporige hebzucht een ondeugd die binnen een goede samenleving zo veel
mogelijk dient te worden ontmoedigd. Erkennen dat het argument van de
deugdzaamheid grote morele kracht bezit, betekent niet dat het altijd zwaarder moet
wegen dan andere argumenten. Daarentegen berust het argument van de
deugdzaamheid op het oordeel dat hebzucht een ondeugd is die de staat behoort te
ontmoedigen. Maar wie moet beoordelen wat deugd en wat ondeugd is? Daarover
verschillen burgers in een pluralistische samenleving toch met elkaar van mening?
En is het niet gevaarlijk om opvattingen over deugdzaamheid door middel van wetten
op te leggen? op grond van deze bezwaren zijn vele van mening dat de overheid in
kwesties van deugd en ondeugd neutraal hoort te zijn. De staat moet niet proberen
een goede levensinstelling te bevorderen en een slechte te ontmoedigen.
Moet een rechtvaardige samenleving ernaar streven de deugdzaamheid van haar
burgers te bevorderen? Of moet de wet neutraal zijn tegenover verschillende
opvattingen van deugdzaamheid, zodat burgers vrij zijn om zelf te kiezen wat voor
hen de juiste levenswijze is? Hierin ligt het verschil tussen het politiek denken van de
oudheid en dat van de moderne tijd. Volgens Aristoteles houdt rechtvaardigheid in
dat aan mensen gegeven wordt wat hun toekomt. En om te bepalen wie wat toekomt,
moeten we vaststellen welke deugden achting en beloning waard zijn. Aristoteles
3
