Actief en betekenisvol leren
Naam: Karel Bos
Studentnummer: 665905
Klas: DT2B2
Datum: 16-06-2022
Schoolbegeleider: Berdien Olling
1
,H1. Voorwoord
In dit verslag vind je een onderzoek naar het actief en betekenisvol leren op de basisschool. Ik ben
Karel Bos, 2e jaars pabo student aan de hogeschool InHolland in Alkmaar. Ik loop stage in groep 7 op
de Helmgras te Castricum. Om mij als pabo student en toekomstig leerkracht verder te ontwikkelen,
wil ik graag te weten komen wat de invloed is van actief en betekenis leren op het onderwijs.
De opdracht van dit onderzoek is theoretisch onderzoeken hoe actief en betekenisvol leren werkt,
om vervolgens de bevindingen toe te passen in de praktijk. Aan de hand van de theorie en de praktijk
verbind ik vervolgens conclusies en kom ik erachter hoe actief en betekenisvol leren werkt.
Ik vond het zeer interessant om dit uit te zoeken omdat het uiteindelijk in de toekomst zijn weerslag
zal hebben op mijn ontwikkeling als leerkracht. Door de nieuwe kennis die ik heb opgedaan en het
nieuwe perspectief wat ik hierbij heb gekregen, heb ik een beter beeld gekregen van actief en
betekenisvol leren.
Tot slot wil ik de onderwijsstichting Tabijn bedanken, dat ik op een van hun scholen dit onderzoek
heb mogen uitvoeren. In Het bijzonder wil ik Merel Siersema leerkracht groep 7 van de Helmgras
bedanken voor haar begeleiding tijdens dit onderzoek. Daarnaast wil ik ook mijn vakdocent Berdien
Olling bedanken voor de begeleiding tijdens het onderzoek.
2
,Inhoud
H1. Voorwoord ........................................................................................................................................ 2
H2. Theoretische voorverkenning ........................................................................................................... 4
H2.1. Coöperatief leren ....................................................................................................................... 5
H2.2. Creatief denken .......................................................................................................................... 6
H2.3. Ontwerpend leren ...................................................................................................................... 7
H2.4. Pedagogisch-didactisch handelen van een leerkracht ............................................................... 8
H2.5. Verhalend ontwerp .................................................................................................................. 10
H3. Hoofdvraag onderzoek .................................................................................................................... 11
H3.2. Theoretische deelvragen .......................................................................................................... 11
H3.3. Praktische deelvragen .............................................................................................................. 11
H4. Onderzoeksplan .............................................................................................................................. 12
H5. Theoretisch kader............................................................................................................................ 15
H5.1. Ontwerpend leren .................................................................................................................... 15
H5.2. Pedagogisch-didactisch handelen ............................................................................................ 17
H5.3. Coöperatief leren ..................................................................................................................... 20
Conclusie theoretisch kader .................................................................................................................. 22
H6. Lesontwerp ontwerpend/coöperatief leren ................................................................................... 23
H7. Praktijkonderzoek (plan) ................................................................................................................. 24
H7.1. Praktijkonderzoek .................................................................................................................... 24
H8. Conclusie praktijkonderzoek ........................................................................................................... 27
H9. Conclusie onderzoek ....................................................................................................................... 28
H9.1. verbeterpunten (reflectie les ontwerpend leren) .................................................................... 29
H9.2. antwoord op de hoofdvraag .................................................................................................... 30
H10.Discussie ......................................................................................................................................... 31
H11. Verwijswijzer ................................................................................................................................. 33
H12. Bronnenlijst ................................................................................................................................... 35
Bijlage 1. Lesvoorbereidingsformulier ................................................................................................... 36
Bijlage 2. Onderzoeksinstrument (observatieformulier 2x) .................................................................. 37
Bijlage 3. Mail GO (Heide lesontwerp, Berdien onderzoeksinstrument) .............................................. 43
Bijlage 4. Peerfeedbackformulieren (ontvangen en gegeven) .............................................................. 47
Bijlage 5. Foto’s van de ontwerples ....................................................................................................... 48
3
, H2. Theoretische voorverkenning
In de theoretische voorverkenning ga ik vijf onderwerpen behandelen; ontwerpend leren,
coöperatief leren, verhalend ontwerp, creatief denken en pedagogisch-didactisch handelen. Drie van
deze onderwerpen zal ik uiteindelijk in een theoretisch kader verder verduidelijken. Ik heb de
onderwerpen in de theoretische voorverkenning alfabetisch gestructureerd. Ik behandel dus in de
volgende volgorde de onderwerpen; Coöperatief leren, creatief denken, ontwerpend leren,
pedagogisch-didactisch handelen en verhalend ontwerp.
Begrippen Bronnen
Coöperatief leren Begeleiden van actief leren (Ros, 2015)
Creatief denken Meer dan onderwijs (Eddy Alkema, 2015)
Ontwerpend leren Onderzoekend en ontwerpend leren (Kraaij,
2015)
Pedagogisch-didactisch handelen (van de Begeleiden van actief leren (Ros, 2015)
leerkracht)
Verhalend ontwerp Meer dan onderwijs (Eddy Alkema, 2015)
4
Naam: Karel Bos
Studentnummer: 665905
Klas: DT2B2
Datum: 16-06-2022
Schoolbegeleider: Berdien Olling
1
,H1. Voorwoord
In dit verslag vind je een onderzoek naar het actief en betekenisvol leren op de basisschool. Ik ben
Karel Bos, 2e jaars pabo student aan de hogeschool InHolland in Alkmaar. Ik loop stage in groep 7 op
de Helmgras te Castricum. Om mij als pabo student en toekomstig leerkracht verder te ontwikkelen,
wil ik graag te weten komen wat de invloed is van actief en betekenis leren op het onderwijs.
De opdracht van dit onderzoek is theoretisch onderzoeken hoe actief en betekenisvol leren werkt,
om vervolgens de bevindingen toe te passen in de praktijk. Aan de hand van de theorie en de praktijk
verbind ik vervolgens conclusies en kom ik erachter hoe actief en betekenisvol leren werkt.
Ik vond het zeer interessant om dit uit te zoeken omdat het uiteindelijk in de toekomst zijn weerslag
zal hebben op mijn ontwikkeling als leerkracht. Door de nieuwe kennis die ik heb opgedaan en het
nieuwe perspectief wat ik hierbij heb gekregen, heb ik een beter beeld gekregen van actief en
betekenisvol leren.
Tot slot wil ik de onderwijsstichting Tabijn bedanken, dat ik op een van hun scholen dit onderzoek
heb mogen uitvoeren. In Het bijzonder wil ik Merel Siersema leerkracht groep 7 van de Helmgras
bedanken voor haar begeleiding tijdens dit onderzoek. Daarnaast wil ik ook mijn vakdocent Berdien
Olling bedanken voor de begeleiding tijdens het onderzoek.
2
,Inhoud
H1. Voorwoord ........................................................................................................................................ 2
H2. Theoretische voorverkenning ........................................................................................................... 4
H2.1. Coöperatief leren ....................................................................................................................... 5
H2.2. Creatief denken .......................................................................................................................... 6
H2.3. Ontwerpend leren ...................................................................................................................... 7
H2.4. Pedagogisch-didactisch handelen van een leerkracht ............................................................... 8
H2.5. Verhalend ontwerp .................................................................................................................. 10
H3. Hoofdvraag onderzoek .................................................................................................................... 11
H3.2. Theoretische deelvragen .......................................................................................................... 11
H3.3. Praktische deelvragen .............................................................................................................. 11
H4. Onderzoeksplan .............................................................................................................................. 12
H5. Theoretisch kader............................................................................................................................ 15
H5.1. Ontwerpend leren .................................................................................................................... 15
H5.2. Pedagogisch-didactisch handelen ............................................................................................ 17
H5.3. Coöperatief leren ..................................................................................................................... 20
Conclusie theoretisch kader .................................................................................................................. 22
H6. Lesontwerp ontwerpend/coöperatief leren ................................................................................... 23
H7. Praktijkonderzoek (plan) ................................................................................................................. 24
H7.1. Praktijkonderzoek .................................................................................................................... 24
H8. Conclusie praktijkonderzoek ........................................................................................................... 27
H9. Conclusie onderzoek ....................................................................................................................... 28
H9.1. verbeterpunten (reflectie les ontwerpend leren) .................................................................... 29
H9.2. antwoord op de hoofdvraag .................................................................................................... 30
H10.Discussie ......................................................................................................................................... 31
H11. Verwijswijzer ................................................................................................................................. 33
H12. Bronnenlijst ................................................................................................................................... 35
Bijlage 1. Lesvoorbereidingsformulier ................................................................................................... 36
Bijlage 2. Onderzoeksinstrument (observatieformulier 2x) .................................................................. 37
Bijlage 3. Mail GO (Heide lesontwerp, Berdien onderzoeksinstrument) .............................................. 43
Bijlage 4. Peerfeedbackformulieren (ontvangen en gegeven) .............................................................. 47
Bijlage 5. Foto’s van de ontwerples ....................................................................................................... 48
3
, H2. Theoretische voorverkenning
In de theoretische voorverkenning ga ik vijf onderwerpen behandelen; ontwerpend leren,
coöperatief leren, verhalend ontwerp, creatief denken en pedagogisch-didactisch handelen. Drie van
deze onderwerpen zal ik uiteindelijk in een theoretisch kader verder verduidelijken. Ik heb de
onderwerpen in de theoretische voorverkenning alfabetisch gestructureerd. Ik behandel dus in de
volgende volgorde de onderwerpen; Coöperatief leren, creatief denken, ontwerpend leren,
pedagogisch-didactisch handelen en verhalend ontwerp.
Begrippen Bronnen
Coöperatief leren Begeleiden van actief leren (Ros, 2015)
Creatief denken Meer dan onderwijs (Eddy Alkema, 2015)
Ontwerpend leren Onderzoekend en ontwerpend leren (Kraaij,
2015)
Pedagogisch-didactisch handelen (van de Begeleiden van actief leren (Ros, 2015)
leerkracht)
Verhalend ontwerp Meer dan onderwijs (Eddy Alkema, 2015)
4
