Inleiding Ondernemings- en faillissementsrecht. College
College 1. Inleiding ondernemingsvormen en
personenvennootschappen
Ondernemingsvormen… Rechtsvormen
Onderscheid:
- Ondernemingsvormen, rechtsvormen twee onderscheiden begrippen
- Rechtsvorm: heeft dit al dan niet rechtspersoonlijkheid dit betekent dat zoon
ondernemingsvorm zelfstandig drager is van rechten en plichten dus los van de personen die
de onderneming drijven (maten, vennoten, bestuurders, aandeelhouders, commissarissen).
- NB: rechtspersoonlijkheid niet synoniem met beperkte aansprakelijkheid. Rechtspersoonlijk
ziet op rechtskarakter van de rechtsvorm, dus zelfstandig drager van rechten en plichten
bent, maar niet tevens automatisch dat je aansprakelijkheid zal worden beperkt.
Natuurlijke persoon vs. Rechtspersoon
‘Onderneming’ = feitelijke begrip; wetsautonome uitleg (vgl. WvK; WOR beide ander begrip)? Dus
overal een andere betekenis. Samenwerkingsverband tussen meerdere mensen, of onderneming die
iemand alleen drijft, waarbij winstoogmerk of beperking van de kosten voorop staat.
• Natuurlijk persoon, alleen – eenmanszaak. Kan worden gedreven door een persoon met
bijv. 100 werknemers in dienst, die hebben dan een arbeidsrelatie maar zijn zelf geen maat
of iets. We spreken hier niet van een eenmansbv, dit is namelijk het idee van rechtspersoon
met slechts 1 aandeelhouder. Eenmanszaak is zelfstandig aansprakelijk voor alles in de
onderneming, privé en zaak komt samen bij schuld, je kunt je hier niet beroepen op een
afgescheiden vermogen en beperkte aansprakelijkheid.
• Natuurlijke personen gezamenlijk – Maatschap/VOF/CV
• Rechtspersoon – nv (naamloos), bv (besloten) (enkelvoudige vennootschappen dan wel in
concernverband opererend) als de aandelen worden gehouden niet door natuurlijke
personen maar door rechtspersoon moeder-dochter vennootschap of concernrecht.
Ondernemingen met rechtspersoonlijkheid
Boek 2 BW, deze kunnen dienen tot het drijven van een onderneming
• Vereniging
• Coöperatie
• Onderlinge waarborgmaatschappij
• Naamloze vennootschap
• Besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
• Stichting
Vereniging en stichting: rechtsvormen maar ook ondernemingsvorm? Mogen toch geen winst
maken? jawel hoor, dit doen ze gewoon, alleen die winst mag niet worden uitgekeerd aan oprichters
of anderszins betrokkenen bij die rechtspersoon, bij vereniging leden, bij stichting heb je geen leden
maar een bestuur dus geen democratische rechtspersoonsvorm, dan is het niet de bedoeling dat je
de winst uitkeert aan deze mensen. Ja maar hoe zit dat dan ze werken er toch? Ja maar die krijgen
loon, dat mag wel. Je mag iemand als werknemer aannemen en dan inschalen voor salaris. Maar
vereniging en stichting kunnen dus wel degelijk winst maken, bijv. ANWB.
Ondernemingen met rechtspersoonlijkheid
‘Europa’ – IPR/Europees vennootschapsrecht
• IPR: rechtspersonen opgericht naar vreemd recht
(Sinds 1 januari 2012 - Boek 10 Titel 8 BW)
,NV/BV – Definitie & kenmerken
• Zelfstandig rechtssubject/drager van rechten en plichten; zij zijn rechtspersonen, komen
alleen tot stand door tussenkomst van de notaris.
• Vastomlijnde juridische organisatie
• Rechtszekerheid door tussenkomst notaris
• Voortbestaan niet afhankelijk van natuurlijke personen, want rechtspersoon bestaat
geabstraheerd uit oprichters, beheerders, bestuurders. Personenassociaties zijn contractuele
samenwerkingsvormen, maar dat betekent dat als 1 vennoot/maat ofzo ertussenuit valt
geldt het oorspronkelijke contract niet meer dan zijn niet allen meer gebonden, dit kan als
het niet anders wordt geregeld dat het einde kunnen betekenen van die contractuele
samenwerkingsvorm.
• ‘Eenvoudige’ overdraagbaarheid (desverlangd) pars pro toto van eigenaarsbelang
(‘aandelen’), je hoeft dus geen goederenrechtelijke overdracht etc.
• BEPERKING VAN PERSOONLIJKE AANSPRAKELIJKHEID
Ondernemingen zonder rechtspersoonlijkheid
• Eenmanszaak (3:276 en 277 BW) je kunt alleen een onderneming drijven als natuurlijk
persoon, dus geen nv of bv, ik schrijf me in, dan kun je niet je vermogen splitsen tussen privé
en werk. Als eigenaar van de eenmanszaak en ondernemer ben je aansprakelijk met geheel
je vermogen, je kunt je dus niet splitsen. Art. 3:277 BW = paritas creditorum de gelijkheid van
schuldeisers, ongeacht of drankenhandel is waar je rekening hebt of zakelijke schuld.
• Contractuele samenwerkingsvormen (Boek 7a BW en WvK):
• Maatschap
• Vennootschap onder firma
• Commanditaire vennootschap
Kwalificatie – Huidig recht
Het begint allemaal bij de maatschap. De contractuele samenwerking in grondvorm heet maatschap.
De vof en cv zijn gekwalificeerde vormen van een maatschap. Dus een vof en cv zijn een maatschap
maar niet andersom. Dat hangt af van de kwalificatie.
Je hebt een maatschap stil of openbaar (enige criterium waar je naar moet kijken)
- Stil uitgeoefend door beroepers = maatschap.
- Stil uitgeoefend door bedrijf = maatschap
- Openbaar kijken of er sprake van een beroep of bedrijf
o Uitgeoefend door beroepers = maatschap
, o Uitgeoefend door bedrijf = vof of cv
Deze kwalificatie leidt tot verschillen in rechtsgevolgen, met name het externe rechtsverkeer.
Personenassociaties: M/VOF/CV
• Maatschap
• Vennootschap onder Firma (VOF)
• Commanditaire Vennootschap (CV)
M/VOF/CV – Rechtsbronnen (gelaagd)
Nationaal recht (geen Europese Richtlijnen)
• Maatschap (Boek 7A BW: artt 1655 e.v.)
• VOF = gekwalificeerde vorm maatschap
(1655 e.v. BW + 15 e.v. WvK)
• CV = gekwalificeerde vorm maatschap én VOF
(1655 e.v. BW + 19 - 21 WvK)
Tevens relevante wetsbepalingen in:
• Handelsregisterwet: ‘onderneming’ (art. 5: welke ondernemingsvormen inschrijven?)
• Handelsregisterbesluit (definitie ‘onderneming’ in art. 2)
M/VOF/CV – Inschrijfplicht handelsregister
• VOF/CV
Gemeenschappelijke naam + bedrijf moeten zich inschrijven
• Maatschap: eveneens verplicht tot inschrijving (zelfs de stille!). Stil? Maar dan is die toch niet
stil meer? Nee, logica is er niet, officieel stille maatschap verplicht tot inschrijving, dit kun je
niet controleren wie er achter de schermen met elkaar samenwerken en dat gaan mensen
ook niet doen.
M/VOF/CV – Geen rechtssubject…
(i) Geen zelfstandige dragers van rechten en plichten (dat blijven de maten/vennoten);
nv of bv kan eigendom hebben van zaken, bij een maatschap kan dat niet dan heb je
mede-eigendomsconstructie tussen de maten/vennoten.
(ii) Wel processubject ex art. 51 lid 2 Brv: als eenheid optreden,
o Openbare maatschap, VOF en CV als zodanig te dagvaarden, eventueel naast
afzonderlijke individuele maten/vennoten!;
(iii) Openbare maatschap, VOF en CV kunnen failliet gaan, naast (wederom) eventueel
maten/vennoten
M/VOF/CV - … geen rechtspersoon
(i) Geen ‘eigen’ vermogen van ‘de vennootschap’ (maar wél een ‘afgescheiden vermogen’
ten behoeve van zaakscrediteuren!);
(ii) Blijft uiteindelijk slechts één maat/vennoot over, dan houdt “entiteit” op te bestaan (vgl.
eventueel wel eenmanszaak) uitvloeisel van het feit dat die personenassociaties niet als
rechtspersoon via een notariële akte hoeven te worden aangegaan.
M/VOF/CV – Interne rechtsverhouding
‘Intern’
Rechtsverhouding tussen de maten/vennoten onderling – in zowel maatschap, VOF als CV! Aangezien
vof en cv gekwalificeerde vormen zijn van maatschap begint het allemaal met de contractuele
samenwerking en dat betekent dat de interne rechtsbetrekkingen tussen maten en vennoten exact
hetzelfde is voor ongeacht maatschap, vof of cv.
College 1. Inleiding ondernemingsvormen en
personenvennootschappen
Ondernemingsvormen… Rechtsvormen
Onderscheid:
- Ondernemingsvormen, rechtsvormen twee onderscheiden begrippen
- Rechtsvorm: heeft dit al dan niet rechtspersoonlijkheid dit betekent dat zoon
ondernemingsvorm zelfstandig drager is van rechten en plichten dus los van de personen die
de onderneming drijven (maten, vennoten, bestuurders, aandeelhouders, commissarissen).
- NB: rechtspersoonlijkheid niet synoniem met beperkte aansprakelijkheid. Rechtspersoonlijk
ziet op rechtskarakter van de rechtsvorm, dus zelfstandig drager van rechten en plichten
bent, maar niet tevens automatisch dat je aansprakelijkheid zal worden beperkt.
Natuurlijke persoon vs. Rechtspersoon
‘Onderneming’ = feitelijke begrip; wetsautonome uitleg (vgl. WvK; WOR beide ander begrip)? Dus
overal een andere betekenis. Samenwerkingsverband tussen meerdere mensen, of onderneming die
iemand alleen drijft, waarbij winstoogmerk of beperking van de kosten voorop staat.
• Natuurlijk persoon, alleen – eenmanszaak. Kan worden gedreven door een persoon met
bijv. 100 werknemers in dienst, die hebben dan een arbeidsrelatie maar zijn zelf geen maat
of iets. We spreken hier niet van een eenmansbv, dit is namelijk het idee van rechtspersoon
met slechts 1 aandeelhouder. Eenmanszaak is zelfstandig aansprakelijk voor alles in de
onderneming, privé en zaak komt samen bij schuld, je kunt je hier niet beroepen op een
afgescheiden vermogen en beperkte aansprakelijkheid.
• Natuurlijke personen gezamenlijk – Maatschap/VOF/CV
• Rechtspersoon – nv (naamloos), bv (besloten) (enkelvoudige vennootschappen dan wel in
concernverband opererend) als de aandelen worden gehouden niet door natuurlijke
personen maar door rechtspersoon moeder-dochter vennootschap of concernrecht.
Ondernemingen met rechtspersoonlijkheid
Boek 2 BW, deze kunnen dienen tot het drijven van een onderneming
• Vereniging
• Coöperatie
• Onderlinge waarborgmaatschappij
• Naamloze vennootschap
• Besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
• Stichting
Vereniging en stichting: rechtsvormen maar ook ondernemingsvorm? Mogen toch geen winst
maken? jawel hoor, dit doen ze gewoon, alleen die winst mag niet worden uitgekeerd aan oprichters
of anderszins betrokkenen bij die rechtspersoon, bij vereniging leden, bij stichting heb je geen leden
maar een bestuur dus geen democratische rechtspersoonsvorm, dan is het niet de bedoeling dat je
de winst uitkeert aan deze mensen. Ja maar hoe zit dat dan ze werken er toch? Ja maar die krijgen
loon, dat mag wel. Je mag iemand als werknemer aannemen en dan inschalen voor salaris. Maar
vereniging en stichting kunnen dus wel degelijk winst maken, bijv. ANWB.
Ondernemingen met rechtspersoonlijkheid
‘Europa’ – IPR/Europees vennootschapsrecht
• IPR: rechtspersonen opgericht naar vreemd recht
(Sinds 1 januari 2012 - Boek 10 Titel 8 BW)
,NV/BV – Definitie & kenmerken
• Zelfstandig rechtssubject/drager van rechten en plichten; zij zijn rechtspersonen, komen
alleen tot stand door tussenkomst van de notaris.
• Vastomlijnde juridische organisatie
• Rechtszekerheid door tussenkomst notaris
• Voortbestaan niet afhankelijk van natuurlijke personen, want rechtspersoon bestaat
geabstraheerd uit oprichters, beheerders, bestuurders. Personenassociaties zijn contractuele
samenwerkingsvormen, maar dat betekent dat als 1 vennoot/maat ofzo ertussenuit valt
geldt het oorspronkelijke contract niet meer dan zijn niet allen meer gebonden, dit kan als
het niet anders wordt geregeld dat het einde kunnen betekenen van die contractuele
samenwerkingsvorm.
• ‘Eenvoudige’ overdraagbaarheid (desverlangd) pars pro toto van eigenaarsbelang
(‘aandelen’), je hoeft dus geen goederenrechtelijke overdracht etc.
• BEPERKING VAN PERSOONLIJKE AANSPRAKELIJKHEID
Ondernemingen zonder rechtspersoonlijkheid
• Eenmanszaak (3:276 en 277 BW) je kunt alleen een onderneming drijven als natuurlijk
persoon, dus geen nv of bv, ik schrijf me in, dan kun je niet je vermogen splitsen tussen privé
en werk. Als eigenaar van de eenmanszaak en ondernemer ben je aansprakelijk met geheel
je vermogen, je kunt je dus niet splitsen. Art. 3:277 BW = paritas creditorum de gelijkheid van
schuldeisers, ongeacht of drankenhandel is waar je rekening hebt of zakelijke schuld.
• Contractuele samenwerkingsvormen (Boek 7a BW en WvK):
• Maatschap
• Vennootschap onder firma
• Commanditaire vennootschap
Kwalificatie – Huidig recht
Het begint allemaal bij de maatschap. De contractuele samenwerking in grondvorm heet maatschap.
De vof en cv zijn gekwalificeerde vormen van een maatschap. Dus een vof en cv zijn een maatschap
maar niet andersom. Dat hangt af van de kwalificatie.
Je hebt een maatschap stil of openbaar (enige criterium waar je naar moet kijken)
- Stil uitgeoefend door beroepers = maatschap.
- Stil uitgeoefend door bedrijf = maatschap
- Openbaar kijken of er sprake van een beroep of bedrijf
o Uitgeoefend door beroepers = maatschap
, o Uitgeoefend door bedrijf = vof of cv
Deze kwalificatie leidt tot verschillen in rechtsgevolgen, met name het externe rechtsverkeer.
Personenassociaties: M/VOF/CV
• Maatschap
• Vennootschap onder Firma (VOF)
• Commanditaire Vennootschap (CV)
M/VOF/CV – Rechtsbronnen (gelaagd)
Nationaal recht (geen Europese Richtlijnen)
• Maatschap (Boek 7A BW: artt 1655 e.v.)
• VOF = gekwalificeerde vorm maatschap
(1655 e.v. BW + 15 e.v. WvK)
• CV = gekwalificeerde vorm maatschap én VOF
(1655 e.v. BW + 19 - 21 WvK)
Tevens relevante wetsbepalingen in:
• Handelsregisterwet: ‘onderneming’ (art. 5: welke ondernemingsvormen inschrijven?)
• Handelsregisterbesluit (definitie ‘onderneming’ in art. 2)
M/VOF/CV – Inschrijfplicht handelsregister
• VOF/CV
Gemeenschappelijke naam + bedrijf moeten zich inschrijven
• Maatschap: eveneens verplicht tot inschrijving (zelfs de stille!). Stil? Maar dan is die toch niet
stil meer? Nee, logica is er niet, officieel stille maatschap verplicht tot inschrijving, dit kun je
niet controleren wie er achter de schermen met elkaar samenwerken en dat gaan mensen
ook niet doen.
M/VOF/CV – Geen rechtssubject…
(i) Geen zelfstandige dragers van rechten en plichten (dat blijven de maten/vennoten);
nv of bv kan eigendom hebben van zaken, bij een maatschap kan dat niet dan heb je
mede-eigendomsconstructie tussen de maten/vennoten.
(ii) Wel processubject ex art. 51 lid 2 Brv: als eenheid optreden,
o Openbare maatschap, VOF en CV als zodanig te dagvaarden, eventueel naast
afzonderlijke individuele maten/vennoten!;
(iii) Openbare maatschap, VOF en CV kunnen failliet gaan, naast (wederom) eventueel
maten/vennoten
M/VOF/CV - … geen rechtspersoon
(i) Geen ‘eigen’ vermogen van ‘de vennootschap’ (maar wél een ‘afgescheiden vermogen’
ten behoeve van zaakscrediteuren!);
(ii) Blijft uiteindelijk slechts één maat/vennoot over, dan houdt “entiteit” op te bestaan (vgl.
eventueel wel eenmanszaak) uitvloeisel van het feit dat die personenassociaties niet als
rechtspersoon via een notariële akte hoeven te worden aangegaan.
M/VOF/CV – Interne rechtsverhouding
‘Intern’
Rechtsverhouding tussen de maten/vennoten onderling – in zowel maatschap, VOF als CV! Aangezien
vof en cv gekwalificeerde vormen zijn van maatschap begint het allemaal met de contractuele
samenwerking en dat betekent dat de interne rechtsbetrekkingen tussen maten en vennoten exact
hetzelfde is voor ongeacht maatschap, vof of cv.
