Recht van de Europese Unie
Inhoud
Week 1: Vrij verkeer van goederen.........................................................................................................6
Vrij verkeer van goederen: Tarifaire belemmeringen..........................................................................6
Stap 0) Welk artikel gebruik je?..........................................................................................................6
Stap 1) Is er sprake van een “goed”?..................................................................................................6
Stap 2) Is het EU-recht getriggerd (grensoverschrijdend effect)?.......................................................6
Stap 3) Kan de benadeelde een beroep doen op het artikel (rechtstreekse verticale werking)?........7
Stap 4) Is er sprake van een belemmering?........................................................................................7
Stap 5) Kan deze belemmering worden gerechtvaardigd?..................................................................8
Case spotlight: Outokumpu!...............................................................................................................8
Casusvraag 1...................................................................................................................................8
Vrij verkeer van goederen: Het stappenplan voor non-tarifaire beperkingen...................................10
Stap 4) Beperking, maatregel van gelijke werking............................................................................11
..........................................................................................................................................................11
Case in de spotlight: Verkoopmodaliteiten.......................................................................................11
Stap 4) Concreet!..............................................................................................................................11
Stap 5) Rechtvaardiging: uit het verdrag...........................................................................................11
Stap 5) Rechtvaardiging: Cassis de Dijon...........................................................................................11
Stap 5) Evenredigheid als voorwaarde voor art. 36 en Cassis...........................................................12
..........................................................................................................................................................12
Case spotlight: Cassis de Dijon..........................................................................................................12
Oefenvraag 1.................................................................................................................................12
Casusvraag 2.....................................................................................................................................15
Week 2: Vrij verkeer van diensten, vestiging en kapitaal......................................................................17
Vrij verkeer diensten, art. 56 VWEU: Het stappenplan.....................................................................17
Stap 1) Is er sprake van een dienst?..................................................................................................17
Stap 2) Grensoverschrijdend effect...................................................................................................17
Stap 3) Rechtstreekse werking..........................................................................................................17
Stap 4) Beperkingen..........................................................................................................................17
Stap 5) Rechtvaardigingen................................................................................................................18
Casespotlights...................................................................................................................................18
Vrij verkeer van vestiging, art. 49 VWEU: Het stappenplan!.............................................................18
Stap 1 & 2) Definitie en grensoverschrijdend effect..........................................................................18
, Stap 3) Grensoverschrijdend element..............................................................................................19
Stap 4) Beperkingen..........................................................................................................................19
Stap 5) Rechtvaardigingen................................................................................................................19
Vrij verkeer van kapitaal: stappenplan!.............................................................................................19
Stap 1,2 en 3) Reikwijdte..................................................................................................................20
Stap 4) Beperkingen..........................................................................................................................20
Stap 5) Rechtvaardigingen................................................................................................................20
Arresten............................................................................................................................................20
Meerdere vrijheden..........................................................................................................................20
Casusvraag 3.....................................................................................................................................21
Week 3: Vrijheid van werknemers en Unieburgerschap.......................................................................24
Vrije verkeer van werknemers: Het stappenplan!.............................................................................24
Stap 1) Definitie................................................................................................................................24
Stap 2) Grensoverschrijdend effect...................................................................................................24
Stap 3) Rechtstreekse werking..........................................................................................................24
Stap 4) Beperkingen -> art. 45 VWEU...............................................................................................24
Stap 4) Beperking -> De Verordening................................................................................................25
Stap 5) Rechtvaardiging ex verdrag...................................................................................................25
Stap 5) Rechtvaardiging ex dwingende reden...................................................................................25
Plan van aanpak: Burgerschap..........................................................................................................25
Burgerschap uit het verdrag.............................................................................................................25
Recht uit het verdrag........................................................................................................................25
Burgerschapsrichtlijn........................................................................................................................26
Verblijfsrechten................................................................................................................................26
Gelijke behandeling..........................................................................................................................26
Arresten -> Richtlijn of verdrag?.......................................................................................................26
Arresten............................................................................................................................................26
Concreet...........................................................................................................................................26
Samenvattend...................................................................................................................................27
Casusvraag 4.....................................................................................................................................27
Discussievraag..................................................................................................................................28
Casusvraag 5.....................................................................................................................................29
Week 4: Mededingingsrecht.................................................................................................................31
Aanpak..............................................................................................................................................31
Art. 101 VWEU..................................................................................................................................31
Stap 1 en 2) Coördinatie tussen ondernemingen..............................................................................31
, Stap 3) Effect op de handel tussen lidstaten.....................................................................................31
Stap 4) Mededigingsbeperkingen: Strekkingsbeperking...................................................................32
Stap 5) Rechtvaardigingen................................................................................................................32
Spotlight: Verticale overeenkomsten................................................................................................32
Oefenvraag 2....................................................................................................................................33
Casusvraag 6.....................................................................................................................................34
Art. 102 VWEU..................................................................................................................................35
Stap 1) Machtspositie.......................................................................................................................35
Stap 2) Onderneming........................................................................................................................35
Stap 3) Misbruik................................................................................................................................35
Stap 4) Effect op de handel tussen lidstaten.....................................................................................36
Stap 5) Rechtvaardiging?..................................................................................................................36
Microsoft..........................................................................................................................................36
Overheid & 101, 102 VWEU..............................................................................................................36
Oefenvraag 3....................................................................................................................................37
Werkgroepvraag...............................................................................................................................38
Week 5: Besluitvorming & fundamentele rechten................................................................................39
We beginnen bij het begin….............................................................................................................39
Autonome rechtsorde.......................................................................................................................39
Hoe los je een casus op hierover?....................................................................................................39
1a) Attributiebeginsel.......................................................................................................................40
1b) Rechtsgrondslagen.....................................................................................................................40
1b) Zwaartepunttest.........................................................................................................................40
2) Subsidiariteitsbeginsel..................................................................................................................41
3) Evenredigheidsbeginsel................................................................................................................41
4) Gewone wetgevingsprocedure.....................................................................................................41
Bijzondere wetgevingsprocedure.....................................................................................................42
Concluderend...................................................................................................................................42
‘Gele kaart’ procedure......................................................................................................................42
Samenvattend...................................................................................................................................42
Discussievraag..................................................................................................................................43
Fundamentele Rechten.....................................................................................................................43
Fundamentele rechten in de EU.......................................................................................................44
Introductie algemene beginselen.....................................................................................................44
Algemene beginselen.......................................................................................................................44
Fundamentele rechten.....................................................................................................................44
,Week 6: Effecten in de nationale rechtsorde........................................................................................46
Voorrang...........................................................................................................................................46
Loyaliteit...........................................................................................................................................46
Hoe maak ik gebruik van mijn rechten?............................................................................................46
Rechtstreekse werking......................................................................................................................47
Defrenne...........................................................................................................................................47
Twee manieren van werking.............................................................................................................47
Verschillende instrumenten..............................................................................................................47
Rechtstreekse werking verordeningen..............................................................................................47
Rechtstreekse werking richtlijnen.....................................................................................................48
Effecten in de nationale rechtsorde..................................................................................................48
Richtlijn conforme interpretatie.......................................................................................................49
Algemene rechtsbeginselen..............................................................................................................49
Staatsaansprakelijkheid....................................................................................................................50
Samengevat......................................................................................................................................50
Oefenvraag 5....................................................................................................................................51
Oefenvraag 6....................................................................................................................................51
Week 7: Rechtsbescherming.................................................................................................................52
Programma.......................................................................................................................................52
Procedurele autonomie....................................................................................................................52
Meerkeuze vraag 1...........................................................................................................................52
Rechtsbescherming..........................................................................................................................52
Verdragsinbreukprocedure...............................................................................................................53
Art. 259 VWEU..................................................................................................................................53
Verdragsinbreukprocedure...............................................................................................................53
Prejudiciële vraag procedure: waarover mag de vraag gaan?...........................................................53
Doelen prejudiciële vraag.................................................................................................................53
Prejudiciële vraag procedure: wat is een rechterlijke instantie?.......................................................54
Prejudiciële vraag: wie moet en wie mag verwijzen?.......................................................................54
Prejudiciële vraag: staatsaansprakelijkheid door niet voldoen verwijsverplichting..........................54
Prejudiciële vraag: gevolgen voor de nationale rechter!...................................................................54
Prejudiciële vraag.............................................................................................................................54
Rechtsbescherming..........................................................................................................................55
Achtergrond......................................................................................................................................55
Beroep tot nietigverklaring (ar. 263 VWEU)......................................................................................55
Beroep tot nietigverklaring stappenplan..........................................................................................55
,Welke handelingen?.........................................................................................................................55
Wetgevingshandelingen...................................................................................................................56
Welke partijen?.................................................................................................................................56
Jurisprudentie...................................................................................................................................57
Beroep op nietigverklaring...............................................................................................................57
Beroep tot nietigverklaring (art. 263 VWEU)....................................................................................57
Aansprakelijkheid van de EU.............................................................................................................59
Oefenvraag.......................................................................................................................................59
Oefenvraag.......................................................................................................................................61
Oefenvraag.......................................................................................................................................61
,Week 1: Vrij verkeer van goederen
Vrij verkeer van goederen: Tarifaire belemmeringen
Stappenplan tarifaire belemmeringen, artikel 30 & 110 VWEU:
Stap 0) Welk artikel moet je gebruiken?
Stap 1) Is er in casu “sprake van een “goed”?
Stap 2) Is het EU-recht getriggerd (grensoverschrijdend effect)?
Stap 3) Kan de benadeelde een beroep doen op het artikel (rechtstreekse verticale werking)?
Tussenconclusie: de situatie valt wel/niet onder de reikwijdte van artikel 30/110 VWEU
Stap 4) Is er sprake van een belemmering?
Stap 5) Kan deze belemmering worden gerechtvaardigd?
Conclusie: Er is wel/niet sprake van een (gerechtvaardigde) beperking van artikel 30 VWEU of
110 VWEU
Case spotlight: Outokumpu
Stap 0) Welk artikel gebruik je?
Stap 1) Is er sprake van een “goed”?
1) Op geld waardeerbaar
2) Vatbaar voor handelstransactie
Stap 2) Is het EU-recht getriggerd (grensoverschrijdend effect)?
Het goed gaat de grens over.
, Stap 3) Kan de benadeelde een beroep doen op het artikel
(rechtstreekse verticale werking)?
Vergeet niet je tussenconclusie!
De maatregel valt wel/niet onder de reikwijdte van art. 30/110 VWEU
Stap 4) Is er sprake van een belemmering?
Inhoud
Week 1: Vrij verkeer van goederen.........................................................................................................6
Vrij verkeer van goederen: Tarifaire belemmeringen..........................................................................6
Stap 0) Welk artikel gebruik je?..........................................................................................................6
Stap 1) Is er sprake van een “goed”?..................................................................................................6
Stap 2) Is het EU-recht getriggerd (grensoverschrijdend effect)?.......................................................6
Stap 3) Kan de benadeelde een beroep doen op het artikel (rechtstreekse verticale werking)?........7
Stap 4) Is er sprake van een belemmering?........................................................................................7
Stap 5) Kan deze belemmering worden gerechtvaardigd?..................................................................8
Case spotlight: Outokumpu!...............................................................................................................8
Casusvraag 1...................................................................................................................................8
Vrij verkeer van goederen: Het stappenplan voor non-tarifaire beperkingen...................................10
Stap 4) Beperking, maatregel van gelijke werking............................................................................11
..........................................................................................................................................................11
Case in de spotlight: Verkoopmodaliteiten.......................................................................................11
Stap 4) Concreet!..............................................................................................................................11
Stap 5) Rechtvaardiging: uit het verdrag...........................................................................................11
Stap 5) Rechtvaardiging: Cassis de Dijon...........................................................................................11
Stap 5) Evenredigheid als voorwaarde voor art. 36 en Cassis...........................................................12
..........................................................................................................................................................12
Case spotlight: Cassis de Dijon..........................................................................................................12
Oefenvraag 1.................................................................................................................................12
Casusvraag 2.....................................................................................................................................15
Week 2: Vrij verkeer van diensten, vestiging en kapitaal......................................................................17
Vrij verkeer diensten, art. 56 VWEU: Het stappenplan.....................................................................17
Stap 1) Is er sprake van een dienst?..................................................................................................17
Stap 2) Grensoverschrijdend effect...................................................................................................17
Stap 3) Rechtstreekse werking..........................................................................................................17
Stap 4) Beperkingen..........................................................................................................................17
Stap 5) Rechtvaardigingen................................................................................................................18
Casespotlights...................................................................................................................................18
Vrij verkeer van vestiging, art. 49 VWEU: Het stappenplan!.............................................................18
Stap 1 & 2) Definitie en grensoverschrijdend effect..........................................................................18
, Stap 3) Grensoverschrijdend element..............................................................................................19
Stap 4) Beperkingen..........................................................................................................................19
Stap 5) Rechtvaardigingen................................................................................................................19
Vrij verkeer van kapitaal: stappenplan!.............................................................................................19
Stap 1,2 en 3) Reikwijdte..................................................................................................................20
Stap 4) Beperkingen..........................................................................................................................20
Stap 5) Rechtvaardigingen................................................................................................................20
Arresten............................................................................................................................................20
Meerdere vrijheden..........................................................................................................................20
Casusvraag 3.....................................................................................................................................21
Week 3: Vrijheid van werknemers en Unieburgerschap.......................................................................24
Vrije verkeer van werknemers: Het stappenplan!.............................................................................24
Stap 1) Definitie................................................................................................................................24
Stap 2) Grensoverschrijdend effect...................................................................................................24
Stap 3) Rechtstreekse werking..........................................................................................................24
Stap 4) Beperkingen -> art. 45 VWEU...............................................................................................24
Stap 4) Beperking -> De Verordening................................................................................................25
Stap 5) Rechtvaardiging ex verdrag...................................................................................................25
Stap 5) Rechtvaardiging ex dwingende reden...................................................................................25
Plan van aanpak: Burgerschap..........................................................................................................25
Burgerschap uit het verdrag.............................................................................................................25
Recht uit het verdrag........................................................................................................................25
Burgerschapsrichtlijn........................................................................................................................26
Verblijfsrechten................................................................................................................................26
Gelijke behandeling..........................................................................................................................26
Arresten -> Richtlijn of verdrag?.......................................................................................................26
Arresten............................................................................................................................................26
Concreet...........................................................................................................................................26
Samenvattend...................................................................................................................................27
Casusvraag 4.....................................................................................................................................27
Discussievraag..................................................................................................................................28
Casusvraag 5.....................................................................................................................................29
Week 4: Mededingingsrecht.................................................................................................................31
Aanpak..............................................................................................................................................31
Art. 101 VWEU..................................................................................................................................31
Stap 1 en 2) Coördinatie tussen ondernemingen..............................................................................31
, Stap 3) Effect op de handel tussen lidstaten.....................................................................................31
Stap 4) Mededigingsbeperkingen: Strekkingsbeperking...................................................................32
Stap 5) Rechtvaardigingen................................................................................................................32
Spotlight: Verticale overeenkomsten................................................................................................32
Oefenvraag 2....................................................................................................................................33
Casusvraag 6.....................................................................................................................................34
Art. 102 VWEU..................................................................................................................................35
Stap 1) Machtspositie.......................................................................................................................35
Stap 2) Onderneming........................................................................................................................35
Stap 3) Misbruik................................................................................................................................35
Stap 4) Effect op de handel tussen lidstaten.....................................................................................36
Stap 5) Rechtvaardiging?..................................................................................................................36
Microsoft..........................................................................................................................................36
Overheid & 101, 102 VWEU..............................................................................................................36
Oefenvraag 3....................................................................................................................................37
Werkgroepvraag...............................................................................................................................38
Week 5: Besluitvorming & fundamentele rechten................................................................................39
We beginnen bij het begin….............................................................................................................39
Autonome rechtsorde.......................................................................................................................39
Hoe los je een casus op hierover?....................................................................................................39
1a) Attributiebeginsel.......................................................................................................................40
1b) Rechtsgrondslagen.....................................................................................................................40
1b) Zwaartepunttest.........................................................................................................................40
2) Subsidiariteitsbeginsel..................................................................................................................41
3) Evenredigheidsbeginsel................................................................................................................41
4) Gewone wetgevingsprocedure.....................................................................................................41
Bijzondere wetgevingsprocedure.....................................................................................................42
Concluderend...................................................................................................................................42
‘Gele kaart’ procedure......................................................................................................................42
Samenvattend...................................................................................................................................42
Discussievraag..................................................................................................................................43
Fundamentele Rechten.....................................................................................................................43
Fundamentele rechten in de EU.......................................................................................................44
Introductie algemene beginselen.....................................................................................................44
Algemene beginselen.......................................................................................................................44
Fundamentele rechten.....................................................................................................................44
,Week 6: Effecten in de nationale rechtsorde........................................................................................46
Voorrang...........................................................................................................................................46
Loyaliteit...........................................................................................................................................46
Hoe maak ik gebruik van mijn rechten?............................................................................................46
Rechtstreekse werking......................................................................................................................47
Defrenne...........................................................................................................................................47
Twee manieren van werking.............................................................................................................47
Verschillende instrumenten..............................................................................................................47
Rechtstreekse werking verordeningen..............................................................................................47
Rechtstreekse werking richtlijnen.....................................................................................................48
Effecten in de nationale rechtsorde..................................................................................................48
Richtlijn conforme interpretatie.......................................................................................................49
Algemene rechtsbeginselen..............................................................................................................49
Staatsaansprakelijkheid....................................................................................................................50
Samengevat......................................................................................................................................50
Oefenvraag 5....................................................................................................................................51
Oefenvraag 6....................................................................................................................................51
Week 7: Rechtsbescherming.................................................................................................................52
Programma.......................................................................................................................................52
Procedurele autonomie....................................................................................................................52
Meerkeuze vraag 1...........................................................................................................................52
Rechtsbescherming..........................................................................................................................52
Verdragsinbreukprocedure...............................................................................................................53
Art. 259 VWEU..................................................................................................................................53
Verdragsinbreukprocedure...............................................................................................................53
Prejudiciële vraag procedure: waarover mag de vraag gaan?...........................................................53
Doelen prejudiciële vraag.................................................................................................................53
Prejudiciële vraag procedure: wat is een rechterlijke instantie?.......................................................54
Prejudiciële vraag: wie moet en wie mag verwijzen?.......................................................................54
Prejudiciële vraag: staatsaansprakelijkheid door niet voldoen verwijsverplichting..........................54
Prejudiciële vraag: gevolgen voor de nationale rechter!...................................................................54
Prejudiciële vraag.............................................................................................................................54
Rechtsbescherming..........................................................................................................................55
Achtergrond......................................................................................................................................55
Beroep tot nietigverklaring (ar. 263 VWEU)......................................................................................55
Beroep tot nietigverklaring stappenplan..........................................................................................55
,Welke handelingen?.........................................................................................................................55
Wetgevingshandelingen...................................................................................................................56
Welke partijen?.................................................................................................................................56
Jurisprudentie...................................................................................................................................57
Beroep op nietigverklaring...............................................................................................................57
Beroep tot nietigverklaring (art. 263 VWEU)....................................................................................57
Aansprakelijkheid van de EU.............................................................................................................59
Oefenvraag.......................................................................................................................................59
Oefenvraag.......................................................................................................................................61
Oefenvraag.......................................................................................................................................61
,Week 1: Vrij verkeer van goederen
Vrij verkeer van goederen: Tarifaire belemmeringen
Stappenplan tarifaire belemmeringen, artikel 30 & 110 VWEU:
Stap 0) Welk artikel moet je gebruiken?
Stap 1) Is er in casu “sprake van een “goed”?
Stap 2) Is het EU-recht getriggerd (grensoverschrijdend effect)?
Stap 3) Kan de benadeelde een beroep doen op het artikel (rechtstreekse verticale werking)?
Tussenconclusie: de situatie valt wel/niet onder de reikwijdte van artikel 30/110 VWEU
Stap 4) Is er sprake van een belemmering?
Stap 5) Kan deze belemmering worden gerechtvaardigd?
Conclusie: Er is wel/niet sprake van een (gerechtvaardigde) beperking van artikel 30 VWEU of
110 VWEU
Case spotlight: Outokumpu
Stap 0) Welk artikel gebruik je?
Stap 1) Is er sprake van een “goed”?
1) Op geld waardeerbaar
2) Vatbaar voor handelstransactie
Stap 2) Is het EU-recht getriggerd (grensoverschrijdend effect)?
Het goed gaat de grens over.
, Stap 3) Kan de benadeelde een beroep doen op het artikel
(rechtstreekse verticale werking)?
Vergeet niet je tussenconclusie!
De maatregel valt wel/niet onder de reikwijdte van art. 30/110 VWEU
Stap 4) Is er sprake van een belemmering?
