Hoofdstuk 4 – Geschiedenis en Wijsbegeerte van de Biologie
Cuvier wordt wel eens de vader van de moderne biologie genoemd. Hij zag levende wezens als
functionele eenheden en probeerde tot een natuurlijke indeling van het dierenrijk te komen. Cuvier
zag net als de Duiste teleomechanisten de wereld als een ordelijk en door wetten geregeerd geheel.
Volgens Cuvier gold er een ‘voorwaarde voor het bestaan’; alle onderdelen van het organisme
moeten zo in elkaar grijpen dat een doelmatig functionerend, en perfect aan zijn omgeving
aangepast, geheel ontstaat. Dat elk organisme hieraan voldoet was volgens hem een vaststaand
uitgangspunt. Dit kwam overeen met het idee van Kant dat de functionele organisatie van een
organisme een vaststaand feit is. Het verschil zit er wel in dat Kant enkel stelt dat een organisme zich
georganiseerd voordoet, volgens Cuvier is dit een fundamenteel attribuut.
Cuvier stelde geen metafysische vragen maar richtte zich op de praktijk. Vanuit zijn conditions
d’existence stelde hij twee anatomische regels vast:
1. Corrélation des parties: elk orgaan is verbonden met andere organen, geïntegreerde
verrichtingen van het dier berusten op het functioneel in elkaar grijpen van deze organen. De
vorm van elk onderdeel moet precies zo zijn dat geen enkel element gemist kan worden. De
taak van de vergelijkende anatoom was het ontdekken van deze correlaties.
2. Er is een hiërarchie van organen en orgaansystemen. Het hoogstgeplaatste onderdeel plaats
de meeste voorwaarden en beperkingen aan de vorm en de rest van het lichaam.
Laaggeplaatste organen kunnen in meer variabele combinaties met andere organen een
functioneel geheel leveren. Zo is het zenuwstelsel hooggeplaatst, de vorm van het
zenuwstelsel bepaalt de inrichting van de overige organen in het lichaam.
Door consequentie toepassing van deze regels (zoals Cuvier deed met zoölogie) zou de wetmatigheid
van de natuur worden blootgelegd. Cuvier publiceerde meerdere werken waarin hij de anatomie van
dieren volgens zijn regels vergeleek. Op basis van vergelijkende anatomie liet Cuvier zien dat de
mammoet niet behoorde tot een van de huidig levende olifant soorten. Hiermee concludeerde hij
dat de mammoet was uitgestorven. Fundamenteel voor Cuviers verdere paleontologie was de
correlation des parties. Middels zijn correlatieprincipe kon hij het fragmentarische karakter van zijn
onderzoeksmateriaal overbruggen. Middels het correlatieprincipe kon hij aan de hand van een of
enkele delen van het organisme het karakter van alle overige delen voorspellen.
Cuvier verdiepte zich ook in het uitsterven van bepaalde soorten. Zijn theorie was dat er zich in de
loop van de aardgeschiedenis meerdere malen grootschalige geologische catastrofes hebben
voorgedaan die het aanzicht van de aarde veranderden. Het uitsterven van soorten was hiervan het
gevolg. Dit kwam deels overeen met de Bijbel (de zondevloed was een van deze catastrofes), maar
vond ook tegenspraak in het idee dat de wereld dan veel ouder zou zijn dan de Bijbel vertelt.
Cuvier en de teleomechanisten vonden ook een tegenstelling. De teleomechanisten lieten
soortverandering (binnen bepaalde grenzen) toe als reactie op een veranderende omgeving. Cuvier
daarentegen sloot soortverandering uit. Als het organismen een perfect afgestelde eenheid is, dan is
er geen wijziging in het organisatiepatroon mogelijk.
Aan de hand van anatomisch onderzoek had Cuvier het dierenrijk onderverdeeld in vier groepen; (1)
de gewervelden (Vertebrata), de weekdieren (Mollusca), de geleedpotigen (Articulata) en de
straaldieren (Radiata). Dit noemde hij de vier embranchements, en deze waren strict van elkaar
gescheiden. Het idee was niet dat alle dieren binnen een groep dezelfde anatomische bouwplan
hadden, maar dat hun functionele organisatie op dezelfde hoofdpunten was gerealiseerd. Volgens
Cuvier stond het zenuwstelsel bovenaan de hiërarchie, dit stelsel zorgde ervoor dat de vier
embranchements te onderscheiden waren. De organisatie van het zenuwstelsel detecteerde
vervolgens de organisatie van de overige organen.
Cuvier ondervond veel wrijving met zijn collega Goffroy. Waar Cuvier vond dat zoölogie een ‘science
des faits’ was, zag Geoffroy het als ‘science des idées’.
Cuvier wordt wel eens de vader van de moderne biologie genoemd. Hij zag levende wezens als
functionele eenheden en probeerde tot een natuurlijke indeling van het dierenrijk te komen. Cuvier
zag net als de Duiste teleomechanisten de wereld als een ordelijk en door wetten geregeerd geheel.
Volgens Cuvier gold er een ‘voorwaarde voor het bestaan’; alle onderdelen van het organisme
moeten zo in elkaar grijpen dat een doelmatig functionerend, en perfect aan zijn omgeving
aangepast, geheel ontstaat. Dat elk organisme hieraan voldoet was volgens hem een vaststaand
uitgangspunt. Dit kwam overeen met het idee van Kant dat de functionele organisatie van een
organisme een vaststaand feit is. Het verschil zit er wel in dat Kant enkel stelt dat een organisme zich
georganiseerd voordoet, volgens Cuvier is dit een fundamenteel attribuut.
Cuvier stelde geen metafysische vragen maar richtte zich op de praktijk. Vanuit zijn conditions
d’existence stelde hij twee anatomische regels vast:
1. Corrélation des parties: elk orgaan is verbonden met andere organen, geïntegreerde
verrichtingen van het dier berusten op het functioneel in elkaar grijpen van deze organen. De
vorm van elk onderdeel moet precies zo zijn dat geen enkel element gemist kan worden. De
taak van de vergelijkende anatoom was het ontdekken van deze correlaties.
2. Er is een hiërarchie van organen en orgaansystemen. Het hoogstgeplaatste onderdeel plaats
de meeste voorwaarden en beperkingen aan de vorm en de rest van het lichaam.
Laaggeplaatste organen kunnen in meer variabele combinaties met andere organen een
functioneel geheel leveren. Zo is het zenuwstelsel hooggeplaatst, de vorm van het
zenuwstelsel bepaalt de inrichting van de overige organen in het lichaam.
Door consequentie toepassing van deze regels (zoals Cuvier deed met zoölogie) zou de wetmatigheid
van de natuur worden blootgelegd. Cuvier publiceerde meerdere werken waarin hij de anatomie van
dieren volgens zijn regels vergeleek. Op basis van vergelijkende anatomie liet Cuvier zien dat de
mammoet niet behoorde tot een van de huidig levende olifant soorten. Hiermee concludeerde hij
dat de mammoet was uitgestorven. Fundamenteel voor Cuviers verdere paleontologie was de
correlation des parties. Middels zijn correlatieprincipe kon hij het fragmentarische karakter van zijn
onderzoeksmateriaal overbruggen. Middels het correlatieprincipe kon hij aan de hand van een of
enkele delen van het organisme het karakter van alle overige delen voorspellen.
Cuvier verdiepte zich ook in het uitsterven van bepaalde soorten. Zijn theorie was dat er zich in de
loop van de aardgeschiedenis meerdere malen grootschalige geologische catastrofes hebben
voorgedaan die het aanzicht van de aarde veranderden. Het uitsterven van soorten was hiervan het
gevolg. Dit kwam deels overeen met de Bijbel (de zondevloed was een van deze catastrofes), maar
vond ook tegenspraak in het idee dat de wereld dan veel ouder zou zijn dan de Bijbel vertelt.
Cuvier en de teleomechanisten vonden ook een tegenstelling. De teleomechanisten lieten
soortverandering (binnen bepaalde grenzen) toe als reactie op een veranderende omgeving. Cuvier
daarentegen sloot soortverandering uit. Als het organismen een perfect afgestelde eenheid is, dan is
er geen wijziging in het organisatiepatroon mogelijk.
Aan de hand van anatomisch onderzoek had Cuvier het dierenrijk onderverdeeld in vier groepen; (1)
de gewervelden (Vertebrata), de weekdieren (Mollusca), de geleedpotigen (Articulata) en de
straaldieren (Radiata). Dit noemde hij de vier embranchements, en deze waren strict van elkaar
gescheiden. Het idee was niet dat alle dieren binnen een groep dezelfde anatomische bouwplan
hadden, maar dat hun functionele organisatie op dezelfde hoofdpunten was gerealiseerd. Volgens
Cuvier stond het zenuwstelsel bovenaan de hiërarchie, dit stelsel zorgde ervoor dat de vier
embranchements te onderscheiden waren. De organisatie van het zenuwstelsel detecteerde
vervolgens de organisatie van de overige organen.
Cuvier ondervond veel wrijving met zijn collega Goffroy. Waar Cuvier vond dat zoölogie een ‘science
des faits’ was, zag Geoffroy het als ‘science des idées’.
