Week 7 OVV
ZSO Obesitas: primaire preventie
Ter voorbereiding op HC ‘Preventie van obesitas’.
Leerdoelen, de student:
Kan preventie indelen naar het stadium van een aandoening (primaire, secundaire en tertiaire
preventie).
Kan primaire preventie onderscheiden naar:
- Doel (gezondheidsbevordering, gezondheidsbescherming en ziektepreventie)
- Doelgroep (populatiebenadering en hoog risico benadering)
- Maatregel (voorlichting, voorschriften en voorzieningen)
Kan deze indelingen van preventie toepassen op voorbeeldsituaties.
Preventie
= alle maatregelen om gezondheid te beschermen en bevorderen door ziekte en problemen als
gevolg van ziekte te voorkomen. Houdt ook in het vroegtijdig opsporen van bepaalde ziekten
Primaire preventie
= iemand heeft een risico op aandoening, maar iemand is niet ziek en vertoont geen
ziekteverschijnselen.
- Doel is om dit risico te verminderen en de aandoening te voorkomen.
- Door primaire preventie van obesitas worden andere ziekten voorkomen.
- Doelgroep:
Hoogrisicobenadering: richt zich op iedereen met hoog risico op bv. obesitas.
o Identificatie groep a.d.h.v. vooraf gesteld aantal criteria voor hoogte van
risicogroep te bepalen en maatregelen richten alleen op deze groep.
o Specifieke groepen met verhoogd risico identificeren en hen individuele
behandeling geven.
o Hoog Relatief Risico/lage prevalentie (kleine risicogroep) van risicofactor.
o Vb: opsporen van erfelijk hoog cholesterol.
Populatiebenadering: richt op de hele populatie.
o Maatregelen richten zich op hele populatie of grote groepen.
o Laag Relatief Risico/ hoge prevalentie (grote aantallen) risicofactor (deze heeft
niet heel groot effect op ontstaan aandoening).
o Vb: HPV-vaccinatie van meisjes tegen virus.
o Karakteristiek voor public health: winst voor grote aantallen
- Doel:
Gezondheidsbevordering
o Bevorderen van gezond gedrag
o Door beïnvloeden van gedragsdeterminanten en determinanten in iemand zijn
omgeving door bv. voorlichting.
o Bv. campagne om jongeren minder te laten drinken en omgeving inrichten dat
het gezond is.
o Aangrijpingspunt= gedrag van mensen
Gezondheidsbescherming
o Doel is gezondere en veiligere omgeving
o Beoog je om mensen af te schermen van risicofactoren in omgeving waarin zij
verkeren.
, o Vaak technische maatregelen zoals de vangrail
o Aangrijpingspunt= omgeving
Ziektepreventie
o Specifieke aandoening centraal (zoals diabetes voorkomen bij mensen met
obesitas)
o Signaleren en risico verminderen
o Bv. aanbod hepatitis B vaccinatie, voorkomen van 1 aandoening
- Maatregel:
Voorlichting
o Bv. motiveren tot gezond gedrag.
Voorzieningen
o Bv. aanbieden van diensten zoals vaccinaties.
o Bv. creëren van infrastructuur.
Voorschriften/wetgeving
o Bv. regels en financiële prikkels.
Secundaire preventie
= aandoening is al ontstaan en alleen op te sporen met specifieke testen en is nog niet klinisch
manifest (aanwezig). Dus iemand is wel ziek maar vertoont nog geen ziekteverschijnselen.
Doel is om aandoening vroegtijdig op te sporen en te behandelen.
(In de praktijk ook gebruikt om recidief voorval te voorkomen)
Tertiaire aandoening
= aandoening is aanwezig en klinisch manifest. Dus iemand is wel ziek.
Doel is om de gevolgen van de aandoening zoveel mogelijk te beperken of om
recidiverende aandoening te voorkomen.
Preventie naar stadium aandoening
A-B: verhoogd risico
B: detecteerbare pathofysiologische verandering
B-C: preklinisch detecteerbaar stadium
C: eerste door patiënt waarneembare verschijnselen
D: beloop niet meer te beïnvloeden
E: gemiddeld moment van vroege opsporing
F: gemiddeld moment van bezoek arts n.a.v. ziekteverschijnselen
‘High risk strategy’
= Deze screening is voor mensen die tot nu toe dachten dat ze gezond waren, maar die moeten
begrijpen dat ze in feite patiënten zijn.
- Willen zorgen voor het verkleinen van de risico distributie?
,‘Population strategy’
= deze screening is bedoeld om de determinanten van incidentie onder controle te houden.
Tijdens HC ‘Primaire preventie obesitas’:
Amsterdamse Aanpak Gezond Gewicht
- Primaire preventie: het voorkomen van overgewicht en bevorderen (en behouden) van
normaalgewicht bij kinderen die te zwaar zijn.
- Strategie: gezond gedrag in gezondere omgeving.
Focus ligt op de wijken en buurten waar overgewicht het meeste voorkomt zoals
etnische minderheden en lage-sociale klassen.
- Past bij de gedachte van ‘Public health’: oorzaken van overgewicht bij kinderen aanpakken.
Onderscheid hoog risico en laag risico
Dus: een groot aantal mensen met een matig verhoogd risico (i.c. matig alcoholgebruik), levert op
niveau van de gehele populatie meer cases (i.c. verkeersongevallen) dan de veel kleinere groep
mensen met een sterk verhoogd risico (i.c. hoog alcoholgebruik)
Wanneer hoogrisicobenadering?
- In curatieve zorg is dit heel vanzelfsprekend, individuele patiënten opsporen en vervolgens
verhoogde risico verlagen.
- Vanuit public health perspectief: dit is gepaste benadering als riscofactor die kans op ziekte op
individueel niveau veel verhoogt (hoog relatief risico), en de hoogrisicogroep relatief klein is (lage
prevalentiefactor).
- Voorkeur: als relatieve risico van de aandoening in ‘hoogrisicogroep’ groot is, als deze groep klein
deel vormt van totale bevolking (dus bij lage prevalentie van risicofactor) en als deze eenvoudig
te identificeren is.
Wanneer populatiebenadering?
- Als een riscofactor de kans op ziekte individueel weinig verhoogt (laag relatief risico), maar de
prevalentie van risicofactor hoog is (grote aantallen), populatiebenadering geschikter > van
toepassing op overgewicht.
- Populatiebenadering voor public health, juist omdat het de onderliggende oorzaak van ziekte
beoogt aan te pakken.
- Voorkeur: bij laag relatief risico dat grote groep mensen betreft. Door kracht van grote aantal kan
deze benadering grote gezondheidswinst opleveren in algemene bevolking terwijl
gezondheidswinst voor afzonderlijke individuen klein is.
Preventieparadox
- Populatiebenadering met grote effecten op populatie als geheel, vanwege grote aantallen
mensen die zijn blootgesteld.
- Levert voor individu weinig gezondheidswinst toe.
- Daarom kan het moeilijk zijn individu te motiveren (meerwaarde niet duidelijk) > vaak wettelijke
maatregelen om af te dwingen (zoals autogordel om).
, HC ‘Behandeling obesitas bij kinderen’:
Zie pp.
Preventie
1e lijn: JGZ en huisarts.
- Primaire preventie: voorkomen van ziekte.
2e lijn: kinderarts, rol is vooral behandelen comorbiditeit.
- Secundaire preventie: vroegtijdig opsporen van ziekte.
- Tertiaire preventie: gevolgen van ziekte verminderen.
Behandeling
- Eerst: uitsluiten somatische oorzaak
- Bepaal gewichtsgerelateerd gezondheidsrisico
- Maak een overzicht volgens bio-psychosociaal ontwikkelingsmodel
- Gecombineerde leefstijlinterventie (GLI)
Gewichtsgerelateerd gezondheidsrisico
ZSO Obesitas: primaire preventie
Ter voorbereiding op HC ‘Preventie van obesitas’.
Leerdoelen, de student:
Kan preventie indelen naar het stadium van een aandoening (primaire, secundaire en tertiaire
preventie).
Kan primaire preventie onderscheiden naar:
- Doel (gezondheidsbevordering, gezondheidsbescherming en ziektepreventie)
- Doelgroep (populatiebenadering en hoog risico benadering)
- Maatregel (voorlichting, voorschriften en voorzieningen)
Kan deze indelingen van preventie toepassen op voorbeeldsituaties.
Preventie
= alle maatregelen om gezondheid te beschermen en bevorderen door ziekte en problemen als
gevolg van ziekte te voorkomen. Houdt ook in het vroegtijdig opsporen van bepaalde ziekten
Primaire preventie
= iemand heeft een risico op aandoening, maar iemand is niet ziek en vertoont geen
ziekteverschijnselen.
- Doel is om dit risico te verminderen en de aandoening te voorkomen.
- Door primaire preventie van obesitas worden andere ziekten voorkomen.
- Doelgroep:
Hoogrisicobenadering: richt zich op iedereen met hoog risico op bv. obesitas.
o Identificatie groep a.d.h.v. vooraf gesteld aantal criteria voor hoogte van
risicogroep te bepalen en maatregelen richten alleen op deze groep.
o Specifieke groepen met verhoogd risico identificeren en hen individuele
behandeling geven.
o Hoog Relatief Risico/lage prevalentie (kleine risicogroep) van risicofactor.
o Vb: opsporen van erfelijk hoog cholesterol.
Populatiebenadering: richt op de hele populatie.
o Maatregelen richten zich op hele populatie of grote groepen.
o Laag Relatief Risico/ hoge prevalentie (grote aantallen) risicofactor (deze heeft
niet heel groot effect op ontstaan aandoening).
o Vb: HPV-vaccinatie van meisjes tegen virus.
o Karakteristiek voor public health: winst voor grote aantallen
- Doel:
Gezondheidsbevordering
o Bevorderen van gezond gedrag
o Door beïnvloeden van gedragsdeterminanten en determinanten in iemand zijn
omgeving door bv. voorlichting.
o Bv. campagne om jongeren minder te laten drinken en omgeving inrichten dat
het gezond is.
o Aangrijpingspunt= gedrag van mensen
Gezondheidsbescherming
o Doel is gezondere en veiligere omgeving
o Beoog je om mensen af te schermen van risicofactoren in omgeving waarin zij
verkeren.
, o Vaak technische maatregelen zoals de vangrail
o Aangrijpingspunt= omgeving
Ziektepreventie
o Specifieke aandoening centraal (zoals diabetes voorkomen bij mensen met
obesitas)
o Signaleren en risico verminderen
o Bv. aanbod hepatitis B vaccinatie, voorkomen van 1 aandoening
- Maatregel:
Voorlichting
o Bv. motiveren tot gezond gedrag.
Voorzieningen
o Bv. aanbieden van diensten zoals vaccinaties.
o Bv. creëren van infrastructuur.
Voorschriften/wetgeving
o Bv. regels en financiële prikkels.
Secundaire preventie
= aandoening is al ontstaan en alleen op te sporen met specifieke testen en is nog niet klinisch
manifest (aanwezig). Dus iemand is wel ziek maar vertoont nog geen ziekteverschijnselen.
Doel is om aandoening vroegtijdig op te sporen en te behandelen.
(In de praktijk ook gebruikt om recidief voorval te voorkomen)
Tertiaire aandoening
= aandoening is aanwezig en klinisch manifest. Dus iemand is wel ziek.
Doel is om de gevolgen van de aandoening zoveel mogelijk te beperken of om
recidiverende aandoening te voorkomen.
Preventie naar stadium aandoening
A-B: verhoogd risico
B: detecteerbare pathofysiologische verandering
B-C: preklinisch detecteerbaar stadium
C: eerste door patiënt waarneembare verschijnselen
D: beloop niet meer te beïnvloeden
E: gemiddeld moment van vroege opsporing
F: gemiddeld moment van bezoek arts n.a.v. ziekteverschijnselen
‘High risk strategy’
= Deze screening is voor mensen die tot nu toe dachten dat ze gezond waren, maar die moeten
begrijpen dat ze in feite patiënten zijn.
- Willen zorgen voor het verkleinen van de risico distributie?
,‘Population strategy’
= deze screening is bedoeld om de determinanten van incidentie onder controle te houden.
Tijdens HC ‘Primaire preventie obesitas’:
Amsterdamse Aanpak Gezond Gewicht
- Primaire preventie: het voorkomen van overgewicht en bevorderen (en behouden) van
normaalgewicht bij kinderen die te zwaar zijn.
- Strategie: gezond gedrag in gezondere omgeving.
Focus ligt op de wijken en buurten waar overgewicht het meeste voorkomt zoals
etnische minderheden en lage-sociale klassen.
- Past bij de gedachte van ‘Public health’: oorzaken van overgewicht bij kinderen aanpakken.
Onderscheid hoog risico en laag risico
Dus: een groot aantal mensen met een matig verhoogd risico (i.c. matig alcoholgebruik), levert op
niveau van de gehele populatie meer cases (i.c. verkeersongevallen) dan de veel kleinere groep
mensen met een sterk verhoogd risico (i.c. hoog alcoholgebruik)
Wanneer hoogrisicobenadering?
- In curatieve zorg is dit heel vanzelfsprekend, individuele patiënten opsporen en vervolgens
verhoogde risico verlagen.
- Vanuit public health perspectief: dit is gepaste benadering als riscofactor die kans op ziekte op
individueel niveau veel verhoogt (hoog relatief risico), en de hoogrisicogroep relatief klein is (lage
prevalentiefactor).
- Voorkeur: als relatieve risico van de aandoening in ‘hoogrisicogroep’ groot is, als deze groep klein
deel vormt van totale bevolking (dus bij lage prevalentie van risicofactor) en als deze eenvoudig
te identificeren is.
Wanneer populatiebenadering?
- Als een riscofactor de kans op ziekte individueel weinig verhoogt (laag relatief risico), maar de
prevalentie van risicofactor hoog is (grote aantallen), populatiebenadering geschikter > van
toepassing op overgewicht.
- Populatiebenadering voor public health, juist omdat het de onderliggende oorzaak van ziekte
beoogt aan te pakken.
- Voorkeur: bij laag relatief risico dat grote groep mensen betreft. Door kracht van grote aantal kan
deze benadering grote gezondheidswinst opleveren in algemene bevolking terwijl
gezondheidswinst voor afzonderlijke individuen klein is.
Preventieparadox
- Populatiebenadering met grote effecten op populatie als geheel, vanwege grote aantallen
mensen die zijn blootgesteld.
- Levert voor individu weinig gezondheidswinst toe.
- Daarom kan het moeilijk zijn individu te motiveren (meerwaarde niet duidelijk) > vaak wettelijke
maatregelen om af te dwingen (zoals autogordel om).
, HC ‘Behandeling obesitas bij kinderen’:
Zie pp.
Preventie
1e lijn: JGZ en huisarts.
- Primaire preventie: voorkomen van ziekte.
2e lijn: kinderarts, rol is vooral behandelen comorbiditeit.
- Secundaire preventie: vroegtijdig opsporen van ziekte.
- Tertiaire preventie: gevolgen van ziekte verminderen.
Behandeling
- Eerst: uitsluiten somatische oorzaak
- Bepaal gewichtsgerelateerd gezondheidsrisico
- Maak een overzicht volgens bio-psychosociaal ontwikkelingsmodel
- Gecombineerde leefstijlinterventie (GLI)
Gewichtsgerelateerd gezondheidsrisico
