Samenvatting Kua De burgerlijke cultuur

De burgerlijke cultuur in Nederland
Hoofdstuk 1: Inleiding
De geschiedenis

 80 jarige oorlog + beeldenstorm staan centraal
 Republiek van zeven verenigde Nederlanden, uniek in Europa
 Strijd om geloof, calvinisme slaat aan
o Rationeel, somber, streng

Er was veel ongelijkheid in de bevolking

 Elite toplaag – grote burgerij – middenstand – volksklasse – bedeelden
 Toplaag was onderdeel van het bestuur. Hadden rechten en plichten
 Middenstand: drijvende kracht van de samenleving, kwamen samen in gildes
 Politiek: contract tussen de overheid en burgerij door bijv. deelname aan schutterijen of
burgerwachten.

Contrareformatie: Katholieke kerk probeert mensen terug te winnen, met barok stralen ze grootsheid uit.
Hoe? mooie decoratie, koninklijk  propaganda middel. Weinig succes in Nederland.

Tachtigjarige oorlog

 Protestanten verzetten zich tegen Spaanse Karel V en later zijn zoon Philips II
 Willem van Oranje is voor godsdienstvrijheid en kiest de kant van de protestanten en edelen
 Leidt tot beeldenstorm: protestanten vernietigen katholieken beelden
 Willem van Oranje verenigd zeven gewesten, hun eenheid en vrijheid word vastgelegd in de Unie
van Utrecht  eerste versie grondwet.
 Acte van Verlatinghe  Philips word afgezet  Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden

Oorzaken gouden eeuw

 Bloei van Amsterdamse haven na de blokkade van Antwerpen
 Twaalfjarig bestand/einde twaalfjarige oorlog
 Einde tachtigjarige oorlog

Calvinistische arbeidsmoraal

 Verheerlijking van arbeid: zie je terug in de kust
o Respect voor alle arbeid, 6 dagen in de week om vooruit te komen in de wereld
 Rijkdom is iets tijdelijks, niet opscheppen
 Calvinistisch: sober, bescheiden, ordelijk

Tolerantie

 Regenten willen zich niet de wet voor laten schrijven  scheiding kerk en staat
 Willem van Oranje kwam met godsdienst vrijheid
 Calvinisme had een sterke positie, de rest werd gedoogd.
 Schuilkerken uit angst
 Trekt vluchtelingen, wetenschappers, filosofen, schrijvers en kooplieden

,Positie van de vrouw

 Mannen zijn vaak van huis, vrouwen nemen dan de taken over
 Ze mochten ook koopvrouw worden, dit waren vaak ongetrouwde vrouwen + weduwen
 Getrouwde vrouwen waren wettelijk handelingsonbekwaam
 Wel hadden ze mindervrijheid dan mannelijke zakenlieden
 Uniek in Europa

Overzeese handel

 Belangen van de republiek waren overzees
 De VOC:
o bewapende compagnie, concurrentie met Portugal,
o mag oorlog voeren ten oosten van Kaap de Goede Hoop, forten bouwen, soldaten in
dienst nemen en handel drijven.
 De WIC: 1300-1500, meer focus op slavernij, smokkelhandel en kaapvaart
 17e eeuw: veel geld verdiend, Amsterdam was het financiële centrum Europa, producten kwamen
uit andere landen

Leven op zee: hard werken, gevaarlijk, ongezond

Slaven

 Mensen met Afrikaanse afkomst naar Republiek
 Slaven waren in de republiek verboden. Werden regelmatig veroordeeld. Wel was er was een
Afrikaanse gemeenschap in de Amsterdam ontstaan.
 Vaak een bijfiguur op de kunstwerken

Tweedeling Spaanse Nederlanden: veel pracht en praal, en Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden:
meer sobere stijl.

Door de handel met andere landen word lakwerk, porselein, specerijen, stoffen en fruit erg populair. Ook
komen mensen met aan andere cultuur naar de republiek.

Einde gouden eeuw

 Republiek werd in 1672 aangevallen door Frankrijk, Engeland en Keulen/Münster
 Johan de Witt en Cornelis worden vermoord door orangisten




Hoofdstuk 2: Cultuur en wetenschap

, Door de gouden eeuw kwam er vraag naar kunst voor de bouw van gedachtenpanden en vervaardiging
van schilderijen en meubels. Kunstenaars kwamen samen in gilden, als ze slaagde voor de meesterproef
mochten ze in een eigen atelier aan de gang.

Calvinistische kijk op kunst

 Pas op voor aarts genot  barok word niet gewaardeerd.
 Schoonheid van de natuur: schepping van God. Maar hecht je er niet aan.
 Kerk is geen opdrachtgever: geen schilderijen/beelden/muziek.
 De calvinistische burger is opdrachtgever.
 Het woord staat centraal, de rest is afleiding, kunst is vermaak
 Calvinisten willen op sobere manier hun status laten zien door kunst.  zwarte kleding van
fluweel en witte molensteenkragen.



Verzamelingen en rariteitenkabinetten

 Curiosa uit overzeese gebieden, studieobject van een kunstenaar
 Status verhogend
 Manier van beleggen
 Verzameling mocht van de calvinisten: manier om Gods scheppend vermogen te tonen in al zijn
verscheidenheid
 Naturalia: bijzondere voortbrengselen van de natuur, onderdelen van planten/dieren/stenen
artificialia: producten van menselijke handigheid

Tulpen mania: bijzonder verzamel object, kwam veel voor in de kunst. Tulpenhandel stort uiteindelijk in
maar interesse in tulpen levert veel bloemstillevens op.



Persvrijheid

 Iedereen dient de bijbel te kunnen lezen, hoge geletterdheid in Nederland
 Welvaart + persvrijheid  positieve invloed op de wetenschap  veel publicaties
 Geen strenge censuur
 Bezit van gebonden boeken was statusverhogend.
 Door de zeereizen heeft de republiek een belangrijke rol in de ontwikkeling van cartografie

Boekdrukkunst: boeken, liedbundels
Ook kaarten voor handelscompagnieën  cartografie

Emblemata  verbeelding van een spreuk

 Pictura, motto, subscriptio
 Pictura: afbeelding waarop allerlei voorwerpen, planten, dieren en mensen kunnen staan of
waarop handelingen, gebeurtenissen, historische of mythologische scènes worden uitgebeeld.
 Motto: korte tekst die boven de pictura of subscriptio staat, kern van embleem
 Subscriptio: tekst met nadere uitleg. Een of meer teksten in poëzie of proza. En Bijbelcitaten of
citaten van beroemde schrijvers.

Wetenschap