Minor “Gezinnen van Nu” Probleem 4
Bronnen: L1: Blokland (blz. 46-51), De Winter (blz. 150-162), van der Horst (blz. 86-
89), Darling (blz. 1-6). L2/L3: Blokland (blz. 46-51), Alink (uit Van IJzerdoorn, blz.
178-186), Dossier van NJI (2010), Alink (2010, blz. 13-16), Van IJzerdoorn (blz. 123-
142), Nederlands Jeugdinstituut. L4/L5: Dossier van NJI (2010), Alink (blz. 178-186),
Alink (blz. 13-16), Van IJzerdoorn (blz. 123-142), De Winter (blz. 150-162). L6: Alink
(blz. 178-186), De Winter (blz. 150-162), Van IJzerdoorn (blz. 123-142), Actieplan
Aanpak Kindermishandeling (blz. 12-30).
Leerdoel 1: Welke opvoedstijlen zijn er? Wat zijn de voor- en nadelen ervan?
1) Manieren van Opvoeden
Vanuit socialisatietheorieën wordt het evenwicht tussen ondersteunen en
structureren als belangrijk kenmerk genoemd om een opvoedsituatie te kunnen
beoordelen. Dit zijn dan ook de twee pijlers die gebruikt worden om de kwaliteit
van de opvoeding te bepalen:
Bij de eerste pijler, ondersteunen, gaat het om de affectieve band tussen ouders
en kinderen, de mate waarin de ouders betrokken zijn, de emotionele
ondersteuning die zij hun kind bieden en de ruimte om eigen initiatieven te
ontplooien.
De tweede pijler, structureren, gaat over het belang van het bieden van structuur
en houvast en de noodzaak om ongewenst gedrag op tijd te corrigeren. Een
cruciaal aspect is hoe ouders ongewenst gedrag van kinderen reguleren en welke
wijze van disciplinering zij hierbij toepassen. Belangrijk is dat ouders grenzen
stellen op een manier die effectief en niet schadelijk is. De ontwikkeling van
kinderen kan negatief beïnvloed worden als ouders te streng zijn in het stellen
van regels, continu negatieve feedback geven of gebruik maken van fysieke straf.
De voorkeur gaat uit naar een opvoedingsaanpak waarbij ouders hun kind sturen
door gebruik te maken van duidelijke instructies en een kalme, consequente
aanpak bij regelovertreding. Ouders moeten gebruik maken van inductie, waarbij
ze hun kinderen wijzen op de gevolgen van hun gedrag en uitleg geven waarom
er regels zijn. Deze vorm is een effectieve manier om de gewetensvorming en
zelfcontrole van kinderen te stimuleren.
Er zijn verschillende “vaste” opvoedstijlen die herkent kunnen worden bij ouders.
Baumrind kwam met het originele model, waaraan Maccoby en Martin de
verwaarlozende opvoedstijl toevoegde:
Autoritair: een autoritaire en strenge opvoeding met veel regels en controle in
vorm van machtsuitoefening kan de optimale ontwikkeling van kinderen in de weg
staan, vooral als in het gezin warmte en betrokkenheid ontbreken. Ouders met
deze opvoedstijl, zijn geneigd om te dreigen en te manipuleren. Ze zetten
bijvoorbeeld hun relatie met het kind is als machtsmiddel, ook wel love
withdrawal genoemd. Er kan bij deze opvoedstijl een opdeling van twee types
gemaakt worden: niet-autoritair directief en autoritair directief. Ouders van het
eerste type zijn wel directief, maar zijn niet opdringerig in hun machtsgebruik.
Ouders die autoritair directief zijn, zijn wel erg opdringerig.
1
, Kinderen uit autoritaire gezinnen zijn als adolescenten vaak passief of juist
vijandig, stellen zich afhankelijker op en zijn minder sociaal vaardig en
zelfverzekerd.
Permissief: een permissieve opvoedstijl is het tegenovergestelde van autoriteit
en heeft als belangrijk kenmerk dat kinderen zich aan weinig structuur en regels
hoeven te houden. Deze manier van opvoeden heeft als nadeel dat kinderen
weinig sturing krijgen, waardoor ze minder de kans krijgen om zelfcontrole te
ontwikkelen. De permissieve opvoedstijl kan opgedeeld worden in twee soorten:
democratische en niet-democratische ouders. Democratische ouders zijn
ondanks dat ze mild zijn met regels wel betrokken en bewust van hun kinderen
Kinderen die opgroeien met permissieve ouders lijken sterk op kinderen uit
autoritaire gezinnen. Zij hebben gemeen dat de kinderen niet leren om te
gaan met teleurstelling of frustratie: autoritaire ouders doen dit doordat ze
hun kind zeer beperken, terwijl die bij permissieve ouders het gevolg is van
een gebrek aan regels.
Afwezig/Verwaarlozend: bij een afwezige/verwaarlozende opvoedstijl is er niet
langer sprake van opvoeden. Ouders zijn lijfelijk en emotioneel niet beschikbaar
voor hun kinderen, een vorm van pedagogische verwaarlozing.
Kinderen die opgroeien bij deze opvoedstijl ondergaan de minst gunstige
uitkomsten. Het feit dat ouders hun kinderen niet opvoeden, heeft
negatieve invloed op de ontwikkeling van hun kind. Betrokkenheid blijkt
toch heel belangrijk, ook al is deze betrokkenheid negatief.
Autoritatief: De autoritatieve opvoedstijl heeft duidelijk regels en een sensitieve
vorm van disciplineren en dit wordt gecombineerd met een adequate emotionele
ondersteuning en betrokkenheid bij de kinderen. Deze opvoedstijl voldoet aan de
criteria van een goede opvoeding die kinderen de mogelijkheid geeft om optimaal
te ontwikkelen.
In gezinnen waarin dit opvoedingspatroon overheerst, leren kinderen
overleggen, elkaars mening respecteren, zelfcontrole en frustraties
hanteren en conflicten oplossen op een constructieve manier.
Kinderen die opgroeien met deze opvoedstijl zouden het beste
ontwikkelen. Ze presteren het beste op school, hebben sterker ontwikkelde
sociale vaardigheden en ontwikkelde zich tot onafhankelijke en assertieve
kinderen met een gevoel voor eigenwaarde.
Het verschil tussen autoritaire en autoritatieve ouders is het gebruiken van
hun machtspositie. Ouders met een autoritaire opvoedstijl verwachten dat
hun kinderen hun regels en waardes overnemen, zonder hier aan te
twijfelen. Ouders met een autoritatieve opvoedstijl staan meer open voor
de inbreng van hun kinderen en zijn bereid om hun kinderen de regels uit
te leggen. Qua gedragscontrole scoren beide soorten ouders even hoog en
de verschillen zitten in de psychologische controle.
Opvallend bij deze indeling van opvoedstijl is dat de prevalentie van de stijlen
sterk afhankelijk lijkt van cultuur en sociaal milieu. Hoger opgeleide ouders
2
Bronnen: L1: Blokland (blz. 46-51), De Winter (blz. 150-162), van der Horst (blz. 86-
89), Darling (blz. 1-6). L2/L3: Blokland (blz. 46-51), Alink (uit Van IJzerdoorn, blz.
178-186), Dossier van NJI (2010), Alink (2010, blz. 13-16), Van IJzerdoorn (blz. 123-
142), Nederlands Jeugdinstituut. L4/L5: Dossier van NJI (2010), Alink (blz. 178-186),
Alink (blz. 13-16), Van IJzerdoorn (blz. 123-142), De Winter (blz. 150-162). L6: Alink
(blz. 178-186), De Winter (blz. 150-162), Van IJzerdoorn (blz. 123-142), Actieplan
Aanpak Kindermishandeling (blz. 12-30).
Leerdoel 1: Welke opvoedstijlen zijn er? Wat zijn de voor- en nadelen ervan?
1) Manieren van Opvoeden
Vanuit socialisatietheorieën wordt het evenwicht tussen ondersteunen en
structureren als belangrijk kenmerk genoemd om een opvoedsituatie te kunnen
beoordelen. Dit zijn dan ook de twee pijlers die gebruikt worden om de kwaliteit
van de opvoeding te bepalen:
Bij de eerste pijler, ondersteunen, gaat het om de affectieve band tussen ouders
en kinderen, de mate waarin de ouders betrokken zijn, de emotionele
ondersteuning die zij hun kind bieden en de ruimte om eigen initiatieven te
ontplooien.
De tweede pijler, structureren, gaat over het belang van het bieden van structuur
en houvast en de noodzaak om ongewenst gedrag op tijd te corrigeren. Een
cruciaal aspect is hoe ouders ongewenst gedrag van kinderen reguleren en welke
wijze van disciplinering zij hierbij toepassen. Belangrijk is dat ouders grenzen
stellen op een manier die effectief en niet schadelijk is. De ontwikkeling van
kinderen kan negatief beïnvloed worden als ouders te streng zijn in het stellen
van regels, continu negatieve feedback geven of gebruik maken van fysieke straf.
De voorkeur gaat uit naar een opvoedingsaanpak waarbij ouders hun kind sturen
door gebruik te maken van duidelijke instructies en een kalme, consequente
aanpak bij regelovertreding. Ouders moeten gebruik maken van inductie, waarbij
ze hun kinderen wijzen op de gevolgen van hun gedrag en uitleg geven waarom
er regels zijn. Deze vorm is een effectieve manier om de gewetensvorming en
zelfcontrole van kinderen te stimuleren.
Er zijn verschillende “vaste” opvoedstijlen die herkent kunnen worden bij ouders.
Baumrind kwam met het originele model, waaraan Maccoby en Martin de
verwaarlozende opvoedstijl toevoegde:
Autoritair: een autoritaire en strenge opvoeding met veel regels en controle in
vorm van machtsuitoefening kan de optimale ontwikkeling van kinderen in de weg
staan, vooral als in het gezin warmte en betrokkenheid ontbreken. Ouders met
deze opvoedstijl, zijn geneigd om te dreigen en te manipuleren. Ze zetten
bijvoorbeeld hun relatie met het kind is als machtsmiddel, ook wel love
withdrawal genoemd. Er kan bij deze opvoedstijl een opdeling van twee types
gemaakt worden: niet-autoritair directief en autoritair directief. Ouders van het
eerste type zijn wel directief, maar zijn niet opdringerig in hun machtsgebruik.
Ouders die autoritair directief zijn, zijn wel erg opdringerig.
1
, Kinderen uit autoritaire gezinnen zijn als adolescenten vaak passief of juist
vijandig, stellen zich afhankelijker op en zijn minder sociaal vaardig en
zelfverzekerd.
Permissief: een permissieve opvoedstijl is het tegenovergestelde van autoriteit
en heeft als belangrijk kenmerk dat kinderen zich aan weinig structuur en regels
hoeven te houden. Deze manier van opvoeden heeft als nadeel dat kinderen
weinig sturing krijgen, waardoor ze minder de kans krijgen om zelfcontrole te
ontwikkelen. De permissieve opvoedstijl kan opgedeeld worden in twee soorten:
democratische en niet-democratische ouders. Democratische ouders zijn
ondanks dat ze mild zijn met regels wel betrokken en bewust van hun kinderen
Kinderen die opgroeien met permissieve ouders lijken sterk op kinderen uit
autoritaire gezinnen. Zij hebben gemeen dat de kinderen niet leren om te
gaan met teleurstelling of frustratie: autoritaire ouders doen dit doordat ze
hun kind zeer beperken, terwijl die bij permissieve ouders het gevolg is van
een gebrek aan regels.
Afwezig/Verwaarlozend: bij een afwezige/verwaarlozende opvoedstijl is er niet
langer sprake van opvoeden. Ouders zijn lijfelijk en emotioneel niet beschikbaar
voor hun kinderen, een vorm van pedagogische verwaarlozing.
Kinderen die opgroeien bij deze opvoedstijl ondergaan de minst gunstige
uitkomsten. Het feit dat ouders hun kinderen niet opvoeden, heeft
negatieve invloed op de ontwikkeling van hun kind. Betrokkenheid blijkt
toch heel belangrijk, ook al is deze betrokkenheid negatief.
Autoritatief: De autoritatieve opvoedstijl heeft duidelijk regels en een sensitieve
vorm van disciplineren en dit wordt gecombineerd met een adequate emotionele
ondersteuning en betrokkenheid bij de kinderen. Deze opvoedstijl voldoet aan de
criteria van een goede opvoeding die kinderen de mogelijkheid geeft om optimaal
te ontwikkelen.
In gezinnen waarin dit opvoedingspatroon overheerst, leren kinderen
overleggen, elkaars mening respecteren, zelfcontrole en frustraties
hanteren en conflicten oplossen op een constructieve manier.
Kinderen die opgroeien met deze opvoedstijl zouden het beste
ontwikkelen. Ze presteren het beste op school, hebben sterker ontwikkelde
sociale vaardigheden en ontwikkelde zich tot onafhankelijke en assertieve
kinderen met een gevoel voor eigenwaarde.
Het verschil tussen autoritaire en autoritatieve ouders is het gebruiken van
hun machtspositie. Ouders met een autoritaire opvoedstijl verwachten dat
hun kinderen hun regels en waardes overnemen, zonder hier aan te
twijfelen. Ouders met een autoritatieve opvoedstijl staan meer open voor
de inbreng van hun kinderen en zijn bereid om hun kinderen de regels uit
te leggen. Qua gedragscontrole scoren beide soorten ouders even hoog en
de verschillen zitten in de psychologische controle.
Opvallend bij deze indeling van opvoedstijl is dat de prevalentie van de stijlen
sterk afhankelijk lijkt van cultuur en sociaal milieu. Hoger opgeleide ouders
2
